Thăng hoa cùng bản sắc, xiếc Việt Nam vươn ra quốc tế

Trở về từ Liên hoan quốc tế Công chúa Xiếc 2026 (diễn ra từ 28 -31/5 tại Saratov, Liên bang Nga), NSND Tống Toàn Thắng và các nữ nghệ sĩ của Liên đoàn Xiếc Việt Nam có những chia sẻ thú vị xoay quanh tiết mục xà đơn trên đùi Thiên thần đến từ Thiên hà - tiết mục vừa chinh phục Ban giám khảo và khán giả quốc tế, xuất sắc đạt Vương miện Bạc tại đấu trường này, cũng như chiến lược – hành trình định danh thương hiệu xiếc Việt Nam ra thế giới.

Là đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt tại Liên hoan quốc tế Công chúa Xiếc 2026 diễn ra ở Saratov (Liên bang Nga), tiết mục xà đơn trên đùi Thiên thần đến từ Thiên hà của Liên đoàn Xiếc Việt Nam do NSND Tống Toàn Thắng đạo diễn, với sự tham gia biểu diễn của 5 nữ nghệ sĩ: Thu Hường, Hồng Yến, Cẩm Ly, Lệ Phương và Thảo Vân.

Khi xiếc phản ánh tinh thần của kỷ nguyên công nghệ

NSND Tống Toàn Thắng tiết lộ, đây chính là tiết mục đặt hàng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đã "trình làng" vào tháng 11/2025. "Khi nhận được sự đầu tư của Bộ, chúng tôi xác định xây dựng tiết mục tầm cỡ để đi thi quốc tế, mục tiêu mang lại vinh quang cho xiếc Việt Nam", ông Thắng nói.

Thông thường, khi tham gia các liên hoan xiếc quốc tế, Liên đoàn Xiếc Việt Nam thường mang tới những tiết mục đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, lần tham dự này, với tiết mục "Thiên thần đến từ Thiên hà", ê-kíp lựa chọn hướng tiếp cận mới, khai thác câu chuyện mang hơi thở thời đại, phản ánh tinh thần của kỷ nguyên công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và robot.

Trong tiết mục này, hình tượng những "nữ chiến binh" được xây dựng như biểu trưng cho sức mạnh của khoa học - công nghệ, đồng thời thể hiện hình ảnh người phụ nữ hiện đại với nguồn năng lượng mới và những giá trị sáng tạo mới. Một tiết mục mang phong cách đương đại, tạo dấu ấn riêng biệt đối với khán giả và giới chuyên môn quốc tế!

Đáng chú ý, theo ông Thắng, thể loại thăng bằng xà đơn trên đùi mà xiếc Việt Nam đăng ký tại đấu trường dành cho "các nàng công chúa xiếc" là tiết mục "độc nhất vô nhị" ở thể loại này. "Chúng ta mang tiết mục sang mà không bị đụng hàng. Ban giám khảo rất thú vị khi lâu lắm mới thấy thể loại này quay trở lại trên sân khấu xiếc".

Điều này nằm trong sự "tính toán" của Liên đoàn Xiếc. Bởi tại cuộc thi, ở thể loại khác, chẳng hạn đu dây trên cao có tới 4-5 tiết mục cùng loại, khiến dễ có sự so sánh, cạnh tranh. Trong khi đó, thể loại thăng bằng trên xà đơn, đế trụ bằng đùi - một kỹ thuật xiếc đã có từ lâu nhưng nhiều năm gần đây ít được các đoàn dàn dựng, vì đây là dạng tiết mục đòi hỏi nền tảng thể lực và kỹ thuật rất cao cũng như sự phối hợp chính xác tuyệt đối.

Thêm nữa, trước đây, loại hình này chủ yếu do nam nghệ sĩ đảm nhiệm, bởi yêu cầu về sức mạnh, khả năng chịu đựng và kỹ năng giữ thăng bằng vô cùng khắt khe. Khi được tái hiện trên sân khấu cuộc thi lần này, tiết mục càng trở nên thử thách hơn khi do 5 nữ nghệ sĩ Việt Nam với vóc dáng nhỏ bé so với người phương Tây thể hiện.

"Khai thác được thế mạnh phối hợp chuẩn xác, khéo léo đưa kỹ năng đạt trình độ cao của cá nhân các nghệ sĩ như treo tóc, cắn răng trên đu..., cộng thêm phần dàn dựng sáng tạo, chúng ta đã tạo nên một tiết mục mà Ban giám khảo nói lâu lắm họ mới được xem. Điều đó đã làm nên thành công của xiếc Việt tại một đấu trường nhiều đối thủ mạnh, thậm chí cả đối thủ từ "cường quốc" xiếc như Trung Quốc lần này cũng chỉ nhận được Vương miện Đồng" - NSND Tống Toàn Thắng chia sẻ.

Liên hoan quốc tế Công chúa Xiếc 2026 quy tụ đông đảo nghệ sĩ nữ từ 14 quốc gia với hơn 20 tiết mục tranh tài. Hệ thống giải thưởng của cuộc thi số 1 thế giới dành cho các nghệ sĩ nữ năm nay gồm: 1 giải Granfix, 2 Vương miện Vàng, 3 Vương miện Bạc và 4 Vương miện Đồng.  "Nguồn lực của Bộ là sự hỗ trợ mạnh mẽ giúp chúng tôi sản xuất ra những tiết mục đẳng cấp đi thi quốc tế. Cùng với giải thưởng Vương miện Bạc của Ban giám khảo, khi tiết mục bước vào phần cao trào, khán giả trong rạp đã đồng loạt vỗ tay theo nhịp nhạc. Đó là thành quả và sự ghi nhận xứng đáng dành cho 5 nữ nghệ sĩ, những người đã phải vượt qua áp lực rất lớn tại liên hoan" - ông Thắng nói.

Những "nàng công chúa xiếc" mang Vương miện Bạc

Có những động tác trong tiết mục Thiên thần đến từ Thiên hà được Ban giám khảo đánh giá rất cao như: nghệ sĩ Thu Hường đảm nhận vị trí trụ chính bên dưới, trực tiếp nâng đỡ 4 nghệ sĩ còn lại thực hiện các động tác thăng bằng trên xà; các nghệ sĩ dùng răng để giữ thăng bằng cho xà; dùng răng để xoay đạo cụ hoặc sử dụng tóc để thực hiện các động tác xoay…

Song đằng sau ánh hào quang là những trải nghiệm khắc nghiệt, nỗ lực thầm lặng của những "nàng công chúa xiếc"!

Nghệ sĩ Thu Hường năm nay 34 tuổi, công tác tại Liên đoàn Xiếc đã 20 năm. Thu Hường từng thực hiện các tiết mục như đu dây, nhào lộn, diễn với thú, trước khi thử sức với tiết mục đầy thử thách này: "Sau khi tôi lập gia đình, sinh con, cơ thể không còn phù hợp với những tiết mục cũ, Ban giám đốc gợi ý tôi tập tiết mục phù hợp với vóc dáng, sức lực của mình nên chuyển sang thử thách với vai trò trụ chính trong tiết mục mới".

Từ đó, cô dành thời gian tập luyện, chuẩn bị thể lực thật khỏe để phù hợp với vị trí mới.   

Nếu quan trọng nhất với Thu Hường là thể lực và sự kết nối với các bạn diễn, thì với các bạn diễn của cô, sự khéo léo, kỹ thuật được đặt lên hàng đầu. Là người thực hiện động tác quay gối, cắn răng để thực hiện xoay, nghệ sĩ Cẩm Ly cho biết, "động tác quay gối nhìn qua tưởng đơn giản, nhưng khi tập, chúng tôi nhiều lúc bị trầy tím, trật khuỷu tay khi tì hoàn toàn vào thanh sắt. Có những lúc đau, thậm chí chảy máu nhưng muốn vươn xa hơn đi ra cùng xiếc thế giới thì chúng tôi càng phải cố gắng hơn nữa".

Với các nữ nghệ sĩ xiếc, răng và tóc, vốn được coi là "góc con người" ấy, cũng là những "trợ lực đặc biệt" giúp họ xuất sắc thực hiện các động tác trong tiết mục xiếc. Cùng quay tóc đôi cùng với Cẩm Ly, Thảo Vân chia sẻ: "Mình phải buộc tóc thật chắc, và phải xác định treo người đúng tâm để khi mình quay người không bị lắc và tránh việc tóc khi đang quay bị tuột ra".

Lệ Phương, người thực hiện động tác kết là đứng tay trên cao nhất của tiết mục, cho biết, không tránh khỏi chấn thương từ những cú ngã rất đau, rất nguy hiểm khi tập luyện. Sau những lần đó, các nữ nghệ sĩ rút kinh nghiệm, mạnh mẽ hơn để hoàn thành tiết mục trọn vẹn, xuất sắc để dự thi đấu trường quốc tế.

"Chúng tôi phải kết nối thật nhịp nhàng, ăn ý, trong những động tác cần tuyệt đối chính xác" - Hồng Yến, nữ nghệ sĩ giữ vai trò trụ thứ 2 sau Thu Hường chia sẻ - "Khi nghe Việt Nam được xướng tên lên nhận Vương miện Bạc, chúng tôi như vỡ òa, rất hạnh phúc và hãnh diện tự hào khi đã đạt được một giải quốc tế danh giá như vậy".

Định danh thương hiệu xiếc Việt Nam

Liên đoàn Xiếc Việt Nam đánh giá, việc được tham gia những Liên hoan quy tụ tài năng, kỹ thuật đỉnh cao sẽ tiếp tục mở ra cơ hội rất lớn cho xiếc Việt Nam, vừa khẳng định đẳng cấp cao của nghệ thuật xiếc Việt Nam trên thế giới, mang tới những hợp đồng biểu diễn châu Âu cho các nghệ sĩ Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam tới thế giới.

NSND Tâm Chính, Nguyên Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam ghi nhận, xiếc Việt Nam những năm gần đây đã có chiến lược phát triển mạnh mẽ, tạo nên hành trình định danh thương hiệu xiếc Việt Nam ra thế giới. "Dù các nghệ sĩ xiếc Việt Nam có vóc dáng nhỏ nhắn nhưng trình độ kỹ thuật xiếc, độ khéo léo không thua kém các nước. Với cách dàn dựng lồng ghép nội dung, âm nhạc, trang phục hình ảnh mang đậm chất dân tộc, các tiết mục xiếc khi trình diễn trên sân khấu quốc tế, thế giới sẽ nhận ra chúng ta thông qua bản sắc văn hóa của Việt Nam" - bà Tâm Chính nhận định.