Tại Canada, chính phủ liên bang nước này và các tỉnh bang đã cam kết chi hàng tỷ USD cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), thu hút các công ty công nghệ mở rộng năng lực về trung tâm dữ liệu trong nước.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia về lao động và chính sách, “cơn sốt vàng về AI” đang làm lu mờ việc xem xét kỹ lưỡng cách thức mà hệ thống này định hình lại công việc cũng như gây ra những tác động đối với các biện pháp bảo vệ người lao động ở Canada.
Trưởng nhóm chuyên gia nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chính sách SHIELD (Canada), bà Kaylie Tiessen, cho biết các thuật toán AI không chỉ gây nguy hiểm về sức khỏe và sự an toàn cho những người làm việc trong lĩnh vực công nghệ, mà còn cho cả các ngành nghề không liên quan đến lĩnh vực này. Theo bà Tiessen, mất việc làm không phải là ảnh hưởng tiêu cực duy nhất của việc áp dụng AI hàng loạt. Ngày càng nhiều người lao động bị AI điều khiển để làm việc nhanh hơn và gây áp lực đối với cơ thể nhiều hơn.
Chính phủ liên bang Canada và các tỉnh bang đã cam kết chi hàng tỷ USD cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Ảnh minh họa: TTXVN
Ngoài ra, bà Tiessen cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đa dạng hóa công việc nhằm giảm bớt mệt mỏi về thể chất và tinh thần của người lao động. Bà nói rõ: “Nếu một robot được AI hỗ trợ mang các hộp sản phẩm đến cho bạn xếp và vận chuyển, chuyển động lặp đi lặp lại đó sẽ gây áp lực đối với cơ thể bạn nhiều hơn so với việc đi lại trong kho và thực hiện các chuyển động khác nhau”.
Các tài xế xe tải ở Canada hiện đang phải đối mặt với sự “giám sát nghiêm ngặt” của các công cụ AI. Camera và cảm biến thu thập dữ liệu về chuyển động mắt của tài xế, lực phanh và tốc độ tăng tốc... đang được áp dụng phổ biến và khi có dữ liệu lệch khỏi các chuẩn mực được thuật toán chấp thuận thì đây có thể là cơ sở để các tài xế bị kỷ luật hoặc sa thải. Theo bà Tiessen, điều này khiến các tài xế mất tự tin và nguy cơ mất an toàn trên đường sẽ lớn hơn nhiều.
Phần mềm quản lý nhân viên văn phòng dựa trên AI, chẳng hạn như phần mềm giám sát chuyển động của chuột và thao tác trên bàn phím máy tính, đã trở nên phổ biến trong những năm đầu của đại dịch COVID-19 khi nhiều người làm việc tại nhà. Năm 2022, tỉnh bang Ontario của Canada đã trở thành nơi đầu tiên yêu cầu các nhà tuyển dụng lao động phải thông báo cho nhân viên về bản chất của các hoạt động giám sát, khi mà tất cả những dữ liệu thu thập được từ phần mềm giám sát có khả năng sẽ được sử dụng để kỷ luật họ sau này. Điều này đã gây căng thẳng về sức khỏe tâm thần và tạo áp lực rất lớn cho người lao động, tước đi quyền tự chủ của họ. Thay vì đưa ra quyết định mà người lao động cảm thấy tốt nhất, các nhà tuyển dụng lao động lại đưa ra quyết định dựa trên thuật toán.
Tài xế xe tải các sản phẩm thép tại một cơ sở cung cấp ở Delta, British Columbia, Canada. Ảnh minh họa: THX/TTXVN
Theo một nghiên cứu gần đây của METR, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên đánh giá các mô hình AI, các công cụ lập trình AI đã kéo chậm 19% công việc lập trình. Phát hiện này đi ngược lại những tuyên bố trước đây cho rằng các công cụ AI sẽ giúp giảm bớt khối lượng công việc, ngay cả khi kỳ vọng về năng suất và đầu tư tiếp tục tăng lên dựa trên những tuyên bố này. Bà Tiessen cho rằng các công ty AI cần phải minh bạch hóa hệ thống của họ và giải thích cách thức hoạt động của các thuật toán, cũng như nói rõ về cách các thuật toán này định hình kỳ vọng về năng suất hay việc ra quyết định trong môi trường làm việc.
Giám đốc phụ trách chính sách kinh tế và xã hội của Liên đoàn Lao động Canada, ông Chris Roberts, cho biết Chính phủ Canada đang tập trung nhiều hơn vào việc tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển và mở rộng ngành công nghiệp AI hơn là giải quyết các rủi ro và lo lắng của người lao động. Khi người lao động bị quản lý và tiền lương của họ được các thuật toán quyết định, Canada cần có luật pháp và các biện pháp bảo vệ người lao động tốt hơn khi các hệ thống AI ngày càng phát triển và lan rộng.
Ông Roberts lưu ý rằng những cuộc khủng hoảng về công nghệ liên quan đến người lao động sẽ xảy ra khi họ bị mất dần kỹ năng hoặc bị mất việc, một phần hoặc toàn bộ. Điều này cần được đưa vào chương trình thảo luận chính sách để xây dựng khuôn khổ phù hợp cho việc hỗ trợ người dân đối phó với khủng hoảng.
