Siết chặt quản lý hoạt động xuất bản, in và phát hành

Cục Xuất bản và Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) vừa có văn bản 1950/CXBTV-PCCS ngày 12/11/2026 về tăng cường quản lý nhà nước, chấp hành nghiêm pháp luật trong lĩnh vực xuất bản, in, phát hành.

Theo Cục Xuất bản và Thư viện, thời gian qua, hoạt động xuất bản, in và phát hành trên cả nước tiếp tục phát triển tích cực, đóng góp vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, phát triển văn hóa, nâng cao dân trí và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân.

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước và việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực này vẫn còn một số hạn chế, bất cập. Qua công tác quản lý, kiểm tra và nắm bắt tình hình thực tiễn, Cục Xuất bản và Thư viện nhận thấy một số vấn đề cần tập trung chấn chỉnh.

Cụ thể, một số nhà xuất bản chưa duy trì đầy đủ các điều kiện thành lập và hoạt động; quy trình biên tập, thẩm định, xuất bản còn thiếu chặt chẽ, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm soát nội dung, dẫn đến sai phạm trong xuất bản phẩm. Cá biệt có những vi phạm nghiêm trọng bị xử phạt hành chính, thậm chí phải xem xét trách nhiệm hình sự.

Tình trạng in lậu, in giả, in nối bản trái phép, vi phạm bản quyền, kinh doanh và phát hành xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc, không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp vẫn diễn biến phức tạp. Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, có xu hướng dịch chuyển lên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, gây khó khăn cho công tác phát hiện, kiểm tra, xử lý, đồng thời xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.

Bên cạnh đó, công tác tự kiểm tra, giám sát và phòng ngừa vi phạm tại một số cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp chưa được quan tâm đúng mức; sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng có nơi, có lúc chưa thường xuyên, quyết liệt.

Từ nay đến đầu năm 2027, đặc biệt trong dịp cao điểm phục vụ Tết Nguyên đán Đinh Mùi, nhu cầu sản xuất, kinh doanh, lưu thông xuất bản phẩm, nhất là lịch, sách và các ấn phẩm văn hóa sẽ tăng cao. Đây cũng là thời điểm tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm về in lậu, in giả, bản quyền, nguồn gốc hàng hóa và nội dung xuất bản phẩm.

Trước tình hình trên, Cục Xuất bản và Thư viện đề nghị các cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, in, phát hành tăng cường kỷ luật, kỷ cương, siết chặt quản lý và nâng cao trách nhiệm chấp hành pháp luật; chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm ngay từ cơ sở.

Đối với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch/Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố, cần nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước trên địa bàn; tham mưu UBND cấp tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường quản lý hoạt động xuất bản, in, phát hành, phân công rõ trách nhiệm và đầu mối theo dõi, không để xảy ra khoảng trống trong quản lý, nhất là ở cấp xã, phường.

Các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật; tăng cường kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những địa bàn, cơ sở và lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao. Chủ động phối hợp với lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan kiểm tra hoạt động kinh doanh xuất bản phẩm, đặc biệt trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh phân phối trực tuyến.

Trong dịp Tết, cần tập trung kiểm tra lịch, sách, tranh, ảnh và các ấn phẩm phục vụ Tết; kịp thời phát hiện, thu hồi, xử lý nghiêm sản phẩm in lậu, in giả, không rõ nguồn gốc hoặc có nội dung vi phạm pháp luật. Kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm theo thẩm quyền, chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền nếu có dấu hiệu tội phạm. Các địa phương tổng hợp kết quả triển khai, gửi báo cáo về Cục Xuất bản và Thư viện trước ngày 15/02/2027.

Đối với các cơ quan chủ quản và nhà xuất bản, cần rà soát toàn diện điều kiện thành lập, hoạt động của nhà xuất bản; kiện toàn các chức danh lãnh đạo, quản lý và nhân sự chủ chốt. Những nhà xuất bản chưa có tổng giám đốc hoặc giám đốc, tổng biên tập, hoặc kéo dài tình trạng giao quyền, giao phụ trách, phải khẩn trương có phương án bổ nhiệm nhân sự đủ điều kiện, không để nguy cơ bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép. Kết quả rà soát, kiện toàn phải được báo cáo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch qua Cục Xuất bản và Thư viện.

Các nhà xuất bản phải siết chặt quy trình từ tiếp nhận bản thảo, biên tập, thẩm định, liên kết xuất bản, đăng ký xuất bản, tổ chức in, nộp lưu chiểu đến phát hành; bảo đảm từng khâu có người chịu trách nhiệm và có khả năng truy xuất. Đặc biệt, cần nâng cao trách nhiệm thẩm định, kiểm soát nội dung đối với sách, lịch và ấn phẩm liên quan đến chính trị, lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc và những vấn đề quan trọng, nhạy cảm.

Rà soát hoạt động liên kết xuất bản, chỉ hợp tác với tổ chức, cá nhân đủ điều kiện theo quy định; không để đối tác can thiệp, thay thế trách nhiệm của nhà xuất bản trong biên tập, thẩm định và quyết định xuất bản. Đồng thời, kiểm soát chặt việc giao nhận bản thảo, bản mẫu với cơ sở in; đối chiếu bản in thành phẩm với bản mẫu đã duyệt, không để xảy ra tình trạng tự ý sửa chữa, bổ sung hoặc thay đổi nội dung.

Các nhà xuất bản phải thường xuyên tự kiểm tra xuất bản phẩm; khi phát hiện sai sót, dấu hiệu vi phạm cần chủ động đình chỉ phát hành, thu hồi và báo cáo cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Giám đốc hoặc tổng giám đốc, tổng biên tập phải trực tiếp chỉ đạo, kiểm soát và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của nhà xuất bản, không được đẩy trách nhiệm cho đối tác liên kết hoặc bộ phận chuyên môn.

Đối với Hội Xuất bản Việt Nam và Hiệp hội In Việt Nam, cần phát huy vai trò tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hướng dẫn hội viên nâng cao ý thức tuân thủ và trách nhiệm nghề nghiệp; vận động hội viên tăng cường tự kiểm tra, giám sát, không bao che hoặc tiếp tay cho hành vi in lậu, in giả, vi phạm bản quyền và kinh doanh xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc. Khuyến khích hội viên đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ; kịp thời phản ánh khó khăn, vướng mắc và cảnh báo nguy cơ vi phạm trong hoạt động của ngành.

Đối với các cơ sở in xuất bản phẩm, phải chấp hành nghiêm quy định pháp luật, chỉ nhận in khi có đầy đủ hồ sơ hợp pháp; kiểm tra quyết định xuất bản, giấy phép xuất bản tài liệu không kinh doanh, bản thảo hoặc bản mẫu được duyệt, hợp đồng in và các giấy tờ liên quan. Kiên quyết từ chối đơn hàng không rõ nguồn gốc, có dấu hiệu vi phạm; chủ động xác minh khách hàng bất thường và thông báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu in lậu, in giả, xâm phạm bản quyền. Hồ sơ, hợp đồng, bản mẫu và tài liệu liên quan phải được lưu giữ đầy đủ, trung thực, bảo đảm khả năng truy xuất.

Đối với các cơ sở phát hành, nhập khẩu xuất bản phẩm, cần rà soát nguồn hàng, kho, cửa hàng, đại lý và các kênh phân phối trực tuyến; kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ, hóa đơn, chứng từ của sách, lịch và các xuất bản phẩm kinh doanh, nhập khẩu. Trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng trực tuyến, phải kiểm tra nội dung quảng cáo, giới thiệu, livestream, kịp thời gỡ bỏ đường link, bài đăng, gian hàng vi phạm.

Các cơ sở này không được nhập khẩu, mua, nhận ký gửi, làm đại lý, tàng trữ hoặc phát hành xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc, không có chứng từ hợp pháp; không sử dụng sách, lịch lậu làm hàng khuyến mại hoặc quà tặng. Đồng thời, thực hiện nghiêm quy định về niêm yết thông tin nhà xuất bản, nhà phát hành và giá bán; khi phát hiện dấu hiệu vi phạm phải dừng kinh doanh, báo cáo cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Việc siết chặt quản lý nhằm xây dựng môi trường xuất bản chuyên nghiệp, minh bạch, lành mạnh; bảo vệ giá trị văn hóa, tư tưởng, tri thức và quyền lợi hợp pháp của các chủ thể sáng tạo, sản xuất, kinh doanh; phát huy vai trò của xuất bản, in, phát hành trong phát triển công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030.