Sau 65 năm, bức di ảnh giúp tìm lại thân nhân cán bộ đi B

Trên bàn thờ trong ngôi nhà nhỏ ở thôn Vạn An, xã Tư Nghĩa (Quảng Ngãi), bức di ảnh cụ Lê Tấn Huỳnh được gia đình gìn giữ suốt nhiều năm. Không ai ngờ, chính bức di ảnh ấy lại trở thành manh mối quan trọng, mở ra hành trình tìm lại thân nhân của ông Lê Tài (bí danh Trung Liên) - người cán bộ đi B xa quê cách đây 65 năm.

*Từ trang hồ sơ cũ...

Tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, hơn 72.000 hồ sơ cùng nhiều kỷ vật của cán bộ đi B được gìn giữ từ năm 1995. Đó là những cuốn sổ, giấy tờ, hiện vật và cả số vàng nhiều cán bộ gửi lại trước ngày lên đường vào chiến trường. Phần lớn chủ nhân của các hồ sơ đã hy sinh hoặc thất lạc thông tin, khiến việc trao trả kỷ vật cho gia đình đến nay vẫn còn dang dở. Giữa hàng vạn hồ sơ ấy có một cái tên: Lê Tài.

Theo hồ sơ lưu trữ, ông Lê Tài là cán bộ Cục Quản lý muối (Bộ Công nghiệp nhẹ), lên đường đi B ngày 28/12/1961. Những trang giấy đã ngả màu vẫn lưu đầy đủ thông tin về cha mẹ, anh chị em và quê quán tại xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa (cũ), nay là xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là những dữ liệu đầu tiên để bắt đầu hành trình tìm kiếm.

Ngay sau khi nhận được đề nghị phối hợp từ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Đảng ủy xã Tư Nghĩa xác định đây không chỉ là nhiệm vụ hành chính mà còn là trách nhiệm tri ân đối với người có công với cách mạng. Chính quyền địa phương đã huy động cả hệ thống chính trị tham gia xác minh.

Cán bộ xã, trưởng thôn cùng các bậc cao niên, cán bộ lão thành cách mạng và người cao tuổi trong dòng họ Lê được mời hỗ trợ, lần theo từng mối quan hệ gia đình để ghép nối những ký ức đã bị thời gian làm nhạt phai. Hành trình ấy không hề dễ dàng. Hơn 60 năm trôi qua, cha mẹ và các anh chị em ruột của ông Lê Tài đều đã qua đời; nhiều nhân chứng không còn, trong khi địa giới hành chính nhiều lần thay đổi khiến việc xác minh càng thêm khó khăn.

Ông Nguyễn Đăng Vinh, Bí thư Đảng ủy xã Tư Nghĩa cho biết, địa phương xác định dù chỉ còn một tia hy vọng cũng phải cố gắng tìm bằng được thân nhân của ông Tài. Ngoài rà soát theo dòng họ, xã còn phát thông tin trên hệ thống truyền thanh và các nhóm Zalo cộng đồng. Từ một manh mối nhỏ do người dân cung cấp, phạm vi tìm kiếm dần được thu hẹp về thôn Vạn An.

*Nối lại ký ức của một gia đình

Bước ngoặt đến từ chính những cán bộ cơ sở - những người hiểu rõ từng nếp nhà, từng dòng họ và những mối quan hệ mà giấy tờ không thể phản ánh hết.

Trong một lần đến xác minh tại gia đình bà Hồ Thị Phó, ông Nguyễn Minh Dũng, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Vạn An 3 chú ý đến bức di ảnh trên bàn thờ. Người quá cố trong bức ảnh là cụ Lê Tấn Huỳnh - trùng khớp với tên cha của ông Lê Tài trong hồ sơ lưu trữ. Từ manh mối đó, ông Dũng tiếp tục đối chiếu các thông tin về mẹ và anh chị em của ông Tài. Tất cả đều trùng khớp.

Để chắc chắn hơn, bà Hồ Thị Phó (64 tuổi), cháu dâu của ông Tài mang thẻ căn cước của chồng mình là ông Lê Tấn Hòe ra đối chiếu. Trong giấy tờ có dòng chữ thể hiện rõ cha ông Hòe là ông Lê Dung, đúng với tên người anh ruột của ông Lê Tài trong hồ sơ. Những mảnh ghép cuối cùng được tìm thấy, hành trình tìm thân nhân khép lại trong niềm xúc động của cả gia đình và những người trực tiếp tham gia xác minh.

Bà Phó nghẹn ngào chia sẻ, điều gia đình mong mỏi không phải là tài sản người chú gửi lại trước ngày đi B mà là được biết chính xác ngày chú mất để con cháu có ngày giỗ. Bao nhiêu năm qua, gia đình chỉ biết cúng vọng vào dịp Tết và Ngày Thương binh - Liệt sĩ bởi chưa biết “ngày trở về” của ông. Lời tâm sự ấy khiến nhiều người lặng đi.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Tư Nghĩa Nguyễn Đăng Vinh, sau khi xác minh đầy đủ nhân thân, địa phương đã phối hợp với Sở Nội vụ thu thập, củng cố hồ sơ, làm cơ sở đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét công nhận liệt sĩ đối với ông Lê Tài nếu đủ điều kiện theo quy định.

Lãnh đạo địa phương xã Tư Nghĩa xác minh thông tin về ông Lê Tài (bí danh Trung Liên) từ bà Hồ Thị Phó, cháu dâu ông Lê Tài. Ảnh: Lê Phước Ngọc - TTXVN

Câu chuyện của ông Lê Tài chỉ là một trong hàng chục nghìn hồ sơ, kỷ vật mà Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đang nỗ lực trao trả cho đúng chủ nhân hoặc thân nhân. Mỗi hồ sơ được xác minh thành công không chỉ là kết quả của công tác lưu trữ mà còn góp phần nối lại ký ức của một gia đình, trả lại một cái tên cho lịch sử và thể hiện sự tri ân đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc. Đó cũng là lời nhắc rằng, sau mọi biến thiên của thời gian, không một sự hy sinh nào nên bị lãng quên.