Robot hình người phá sâu kỷ lục thế giới half marathon của Jacob Kiplimo: Ngôi sao thể thao của thời đại AI

Ai đó từng nói kỷ lục sinh ra là để bị phá vỡ. Nhưng thể chất con người có những giới hạn nhất định không thể vượt qua. Điều này hoàn toàn khác với robot, khi công nghệ quyết định cuộc chơi.

Việc một robot hình người vô địch giải bán marathon ở Bắc Kinh cuối tuần qua, với thành tích vượt xa kỷ lục thế giới hiện tại của Jacob Kiplimo là minh chứng cho thực tế rằng máy móc có thể vượt xa con người trong một thế giới mà trí tuệ nhân tạo đang phát triển với tốc độ chóng mặt.

Từ "kẻ tập sự" đến đối thủ vượt mặt con người

Chỉ trong vòng 1 năm, bức tranh đã thay đổi chóng mặt. Nếu như ở lần tổ chức đầu tiên, phần lớn robot không thể hoàn thành cuộc đua và robot nhanh nhất cũng mất tới 2 giờ 40 phút - gấp đôi thành tích của con người - thì năm nay, mọi thứ đã đảo chiều hoàn toàn.

Hơn 100 đội tham gia, gần một nửa số robot có khả năng tự điều hướng trên quãng đường 21km mà không cần điều khiển từ xa. Đáng chú ý nhất, robot chiến thắng - do Honor phát triển - cán đích sau 50 phút 26 giây, nhanh hơn cả kỷ lục thế giới bán marathon của con người do Jacob Kiplimo thiết lập hôm 8/3 ở Lisbon.

Sự tiến bộ này không phải là ngẫu nhiên. Đằng sau nó là những bước nhảy vọt trong trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là các thuật toán học tăng cường (reinforcement learning), cho phép robot "học" cách di chuyển như con người: Giữ thăng bằng, điều chỉnh sải chân, tối ưu hóa năng lượng.

Những cải tiến tưởng chừng chỉ phục vụ việc "chạy nhanh hơn" thực chất lại mang ý nghĩa sâu xa. Như kỹ sư Đỗ Hiểu Địch (Du Xiaodi) của Honor chia sẻ, các công nghệ về độ bền cấu trúc, hệ thống làm mát hay tối ưu hóa chuyển động đều có thể được chuyển giao sang các lĩnh vực công nghiệp. Nói cách khác, đường chạy marathon chính là một phòng thí nghiệm ngoài trời, nơi mỗi bước chân của robot đều đóng góp vào sự tiến hóa của công nghệ.

Trước sự kiện ở Bắc Kinh, thế giới đã chứng kiến sự ra đời của các giải đấu như World Humanoid Robot Games - nơi được ví như "Olympic của robot".

Tại đây, robot không chỉ chạy, mà còn thi đấu bóng đá, bóng bàn, boxing hay thậm chí là biểu diễn võ thuật. Điểm đặc biệt là chúng không được điều khiển trực tiếp, mà phải tự đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu từ camera và cảm biến.

Một trận bóng đá robot, chẳng hạn, là bài toán cực kỳ phức tạp: Hệ thống phải nhận diện bóng trong môi trường ánh sáng thay đổi, xác định vị trí của đồng đội và đối thủ, rồi tính toán phương án tối ưu trong thời gian thực. Đồng thời, robot phải giữ thăng bằng khi chạy, xoay người, sút bóng - những kỹ năng tưởng chừng đơn giản với con người nhưng lại là thách thức khổng lồ với máy móc. Những cú ngã, va chạm hay sai lầm của robot trong các giải đấu là dữ liệu quý giá. Nó giúp cải thiện thuật toán, đưa robot tiến gần hơn đến khả năng vận động linh hoạt như con người.

Thực tế, ý tưởng robot thi đấu thể thao không mới. Dự án RoboCup, ra đời từ năm 1995, từng đặt mục tiêu táo bạo: Đến năm 2050, một đội robot có thể đánh bại đội tuyển bóng đá vô địch thế giới của con người. Khi nhìn vào tốc độ phát triển hiện nay, mục tiêu đó không còn quá xa vời.

Không chỉ thi đấu, robot còn đang trở thành "đối tác tập luyện" của vận động viên. Trong bóng bàn, robot có thể thực hiện hàng trăm cú đánh với độ chính xác gần như tuyệt đối. Trong bóng đá, chúng có thể mô phỏng chiến thuật của đối thủ. Trong tập luyện thể lực, robot đóng vai trò thiết bị tạo lực cản chính xác.

Điều này cho thấy một hướng đi khác: Robot không nhất thiết thay thế con người trong thể thao, mà có thể nâng tầm hiệu suất của con người.

Khi đường đua trở thành chiến trường công nghệ

Đằng sau những cuộc đua hay trận đấu robot là một cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các quốc gia và tập đoàn công nghệ. Robot hình người không chỉ phục vụ mục đích giải trí, mà còn là chìa khóa cho tương lai sản xuất, cứu hộ, y tế và thậm chí cả quốc phòng.

Trung Quốc đang nổi lên như một trung tâm lớn trong lĩnh vực này, với hàng loạt chính sách hỗ trợ từ trợ cấp đến phát triển hạ tầng. Sự kiện Gala Tết Nguyên đán của CCTV hồi đầu năm 2026, nơi robot biểu diễn võ thuật cùng con người, giống như lời tuyên bố về tham vọng công nghệ. Mỹ, Nhật Bản và châu Âu cũng đang tăng tốc. Những robot như Atlas của Boston Dynamics hay các dự án nghiên cứu tại các trường đại học hàng đầu đều hướng đến mục tiêu cải thiện khả năng vận động - yếu tố cốt lõi để robot hoạt động trong thế giới thực.

Thể thao, trong bối cảnh này, trở thành "sân khấu" lý tưởng. Giống như cách Công thức 1 thúc đẩy công nghệ ô tô hay Olympic cải tiến thiết bị thể thao, robot thể thao đang đóng vai trò tương tự đối với trí tuệ nhân tạo. Rõ ràng, thể thao đang trở thành bệ phóng cho robot, còn robot đang thay đổi cách chúng ta nhìn nhận thể thao.

Trong tương lai, không loại trừ khả năng sẽ xuất hiện các giải đấu robot chuyên nghiệp với hàng triệu khán giả. Khi đó, "đội bóng" không chỉ gồm vận động viên mà còn có kỹ sư, lập trình viên và nhà thiết kế. Người hâm mộ có thể cổ vũ cho một robot chạy nhanh hơn, nhảy cao hơn hay xử lý bóng tinh tế hơn. Dẫu vậy, điều quan trọng không nằm ở việc robot có thay thế con người hay không. Giá trị thực sự của "thể thao robot" là ở chỗ nó thúc đẩy công nghệ phát triển, từ đó quay lại phục vụ con người trong đời sống và sản xuất. Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới, nơi sân vận động không chỉ dành cho con người, mà còn là nơi những cỗ máy học cách trở thành "vận động viên". Và có lẽ, trong tương lai không xa, khán giả sẽ không còn bất ngờ khi chứng kiến robot đứng trên bục vinh quang - như những ngôi sao thể thao thực thụ của thời đại AI.