Quản lý phim ngắn, phim AI: Tăng cường trách nhiệm của các chủ thể phổ biến phim trên mạng

Phim ngắn, phim sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng phổ biến trên các nền tảng số, đáp ứng nhu cầu giải trí nhanh và mở ra cơ hội sáng tạo mới cho người làm phim. 

Tuy nhiên, bên cạnh những sản phẩm có nội dung hấp dẫn, giàu tính sáng tạo, không ít phim còn bộc lộ hạn chế về chất lượng, cách xây dựng nhân vật và ứng xử, thậm chí chứa nội dung lệch chuẩn, có nguy cơ tác động đến nhận thức, thị hiếu của công chúng, nhất là trẻ em và thanh, thiếu niên. Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của các chủ thể phổ biến phim và hoàn thiện công tác quản lý trên không gian mạng.

Khi phim ngắn trở thành "món ăn nhanh" trên mạng

Chị Hồng Nhung, một tiểu thương bán hàng tại chợ Thạch Bàn, Long Biên (Hà Nội) cho biết, những khi vắng khách, chị thường lướt mạng xã hội cho đỡ buồn chán nên cũng thường xuyên xem các phim ngắn trên các trang mạng xã hội. Thời gian đầu, chị chỉ xem một số đoạn phim ngắn, nhưng dần dần thành 'nghiện' lúc nào không hay. Những bộ phim hiện lên ngày càng nhiều. Có lúc chị chỉ định xem một chút, nhưng cũng có khi không dừng được, xem đến vài tiếng đồng hồ...

Chị Nhung thừa nhận, tuy có nhiều bộ phim ngắn với nội dung khá hấp dẫn nhưng cũng rất nhiều phim nội dung thiếu thực tế, nhân vật trong phim ứng xử có phần lệch lạc, xem rất khó chịu và ức chế.

Chị Minh Hằng, một cán bộ viên chức (trú tại phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) chia sẻ, mỗi khi rảnh rỗi, chị thường dành thời gian xem các bộ phim ngắn trên Facebook, TikTok hoặc YouTube để giết thời gian hoặc khi cần thư giãn sau những giờ làm việc. Theo chị Minh Hằng, sức hấp dẫn của phim ngắn nằm ở cách kể chuyện nhanh, không mất nhiều thời gian để theo dõi. Người xem không phải chờ quá lâu để câu chuyện có tình tiết mới, trong khi mỗi tập thường kết thúc ở một đoạn khiến người xem muốn biết phần tiếp theo.

"Tôi thích xem phim ngắn AI vì phim tiết tấu nhanh, xem giải trí để đỡ mệt mỏi, nhưng đôi lúc có những bộ phim cũng khiến tôi cảm thấy khó chịu. Một số phim nội dung khá vui vẻ song cũng có những bộ phim mà tình tiết trong đó bị làm quá sự thật, cảm giác không giống đời thường. Thậm chí có một số bộ phim mà cách nghĩ, cách ứng xử của nhân vật có phần méo mó. Nếu lan truyền nhiều, rất dễ làm sai lệch nhận thức, như thế cũng nguy hiểm", chị Hằng nói.

Không chỉ người lớn tuổi, mà nhiều học sinh, sinh viên cũng đang bị lôi kéo bởi các bộ phim ngắn trên mạng xã hội. Em Nguyễn Thu Phương, sinh viên một trường đại học ở Hà Nội cho biết, nhiều khi chỉ định xem một tý trước khi đi ngủ, nhưng rồi Phương bị cuốn theo nội dung, hết phim này đến phim khác, có khi xem cả đêm, đến hôm sau mệt không dậy được, phải nghỉ học…

Thời gian gần đây, những bộ phim ngắn, phim Al đang xuất hiện ngày càng nhiều và tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội, thu hút ngày càng nhiều người xem. Nhiều tác phẩm phim ngắn có hình ảnh đẹp, nội dung hấp dẫn nhưng cũng có nhiều bộ phim được sản xuất một cách cẩu thả, nội dung lộn xộn, nhân vật trong phim có những hành vi, ứng xử thiếu chuẩn mực, thiếu văn hóa, bạo lực, nhiều nhân vật tư duy lệch lạc, vô bổ, thậm chí độc hại…

Thực trạng này khiến nhiều người bày tỏ sự lo ngại, bởi việc liên tục dung nạp các bộ phim ngắn, phim AI với hình ảnh bắt mắt nhưng kịch bản giật gân, phi logic sẽ tác động không nhỏ đến công chúng.

Theo các chuyên gia, một tác phẩm có giá trị cần hướng tới chân - thiện - mỹ, phản ánh chân thực đời sống và con người, nuôi dưỡng điều tốt, đấu tranh với cái xấu và giúp công chúng cảm nhận cái đẹp. Nếu người xem thường xuyên chỉ tiếp nhận những bộ phim có nội dung dung tục, bạo lực, thậm chí độc hại… sẽ khiến những giá trị văn hóa chung cũng dễ bị ảnh hưởng theo hướng tiêu cực, đặc biệt là đối với giới trẻ.

Khi nói về những băn khoăn của mình đối với một số nội dung lệch lạc trong các bộ phim ngắn, chị Minh Hằng (phường Hai Bà Trưng) bày tỏ, chị chỉ mong những bộ phim có nội dung thiếu lành mạnh như vậy không xuất hiện tràn lan trên mạng, nhất là những nền tảng mà trẻ con thường xuyên sử dụng, để không ảnh hưởng xấu đến các cháu…

Theo ông Hà Văn Lâu, nguyên Chánh Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mức độ tác động của không gian mạng đến mỗi người có thể khác nhau nhưng quan trọng nhất vẫn là khả năng tự sàng lọc của mỗi cá nhân. Người sử dụng cần biết lựa chọn những thông tin tích cực, có ích, đồng thời nhận diện và loại bỏ những nội dung tiêu cực. Tuy nhiên, không phải ai cũng có khả năng làm tốt việc này, nhất là trẻ em và thanh, thiếu niên. Khi chưa có đủ kỹ năng, nhận thức và bản lĩnh để sàng lọc thông tin, các em rất dễ bị tác động bởi những nội dung tiêu cực trên môi trường mạng, từ đó ảnh hưởng đến việc học tập, tâm lý và quá trình hình thành nhân cách.

Ông Hà Văn Lâu cho rằng, bên cạnh ý thức của mỗi cá nhân, một vấn đề rất quan trọng là vai trò quản lý của các cơ quan chức năng trên không gian mạng. Nếu thông tin, nền tảng hoạt động trong phạm vi trong nước thì việc quản lý có thể thuận lợi hơn. Nhưng hiện nay, không gian mạng mang tính xuyên biên giới, nhiều nền tảng và nguồn thông tin nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam. Đây là một thách thức không nhỏ đối với công tác quản lý. Thực tế, ngay cả khi cơ quan chức năng xử lý, ngăn chặn hoặc gỡ bỏ một trang mạng có nội dung xấu, độc thì sau đó có thể lại xuất hiện một trang khác với cách thức hoạt động tương tự. Vì vậy, công tác quản lý, đấu tranh với những nội dung tiêu cực và các nền tảng xuyên biên giới không phải là vấn đề đơn giản, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, lâu dài giữa cơ quan quản lý, các nền tảng cung cấp dịch vụ và chính người sử dụng mạng xã hội.

Không để khoảng trống quản lý trên không gian mạng

Theo Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường, qua rà soát và theo dõi về mặt chuyên môn trong lĩnh vực quản lý điện ảnh, Cục Điện ảnh nhận thấy việc phổ biến và cung cấp nội dung phim trên không gian mạng hiện còn một số vấn đề cần được quan tâm. Theo đó, một số nhà phổ biến, cung cấp nội dung chưa thực hiện đầy đủ các quy định của Luật Điện ảnh. Cần khẳng định rằng, theo quy định hiện hành, chỉ có tổ chức được tham gia phổ biến, phát hành phim trên không gian mạng, còn các cá nhân thì không. Cá nhân có thể tham gia sản xuất phim nhưng việc phổ biến phim trên không gian mạng phải thực hiện theo các quy định của pháp luật.

Một vấn đề khác là cần làm rõ cơ chế tiền kiểm và hậu kiểm đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng. Trong đó, tiền kiểm là kiểm tra các điều kiện để một tổ chức được tham gia hoạt động phổ biến phim. Chẳng hạn, tổ chức đó phải có đủ nhân sự, điều kiện để thực hiện việc kiểm duyệt, phân loại và gắn nhãn độ tuổi đối với phim trước khi phổ biến.

Khi được xác định đủ điều kiện tham gia phổ biến, phát hành phim trên không gian mạng, đơn vị cung cấp nội dung cũng phải thực hiện những cam kết nhất định, trong đó có việc không vi phạm các quy định của Luật Điện ảnh và phải có biện pháp xử lý, gỡ bỏ nội dung vi phạm trong thời gian phù hợp với mức độ vi phạm.

Qua rà soát, đây là những vấn đề đang cần được quan tâm trong hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng, đặc biệt đối với phim ngắn và phim sử dụng công nghệ AI.

Tuy nhiên, ông Đặng Trần Cường nhấn mạnh, phim ngắn hay phim sử dụng công nghệ AI bản thân không phải là vấn đề mà cơ quan quản lý lo ngại. Bởi, đây cũng là những hình thức sáng tạo mới, có tiềm năng phát triển và nếu được quản lý phù hợp hoàn toàn có thể đóng góp tích cực cho sự phát triển của công nghiệp điện ảnh.

Điều mà cơ quan quản lý quan tâm là những bộ phim được đưa đến người xem đã được phân loại, gắn nhãn hay chưa; nội dung có phù hợp với quy định hay không và có đủ điều kiện để phổ biến trên không gian mạng hay không. Thực tế thời gian qua cho thấy có những nội dung phim đã được phổ biến đến người xem nhưng chưa phù hợp, thậm chí có thể tạo ra những tác động không tốt. Đây là vấn đề mà Luật Điện ảnh cần điều chỉnh để hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng đáp ứng được các yêu cầu chung.

Nhằm tăng cường quản lý hoạt động phổ phiến phim trên không gian mạng, Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) vừa có văn bản đề nghị các doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng nghiêm túc rà soát và chấp hành đầy đủ các quy định của pháp luật về điện ảnh. Theo Cục Điện ảnh, cùng với sự phát triển của công nghệ số, hoạt động cung cấp phim trực tuyến ngày càng đa dạng, trong đó nhiều sản phẩm được giới thiệu dưới tên gọi "phim ngắn". Qua công tác quản lý, cơ quan chức năng nhận thấy một số tổ chức, cá nhân chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện, thủ tục về chủ thể phổ biến phim, phân loại phim, hiển thị kết quả phân loại, thông báo danh sách phim trước khi phổ biến và các nghĩa vụ liên quan.

Cục Điện ảnh đề nghị các chủ thể phổ biến phim bảo đảm đúng đối tượng được phép hoạt động theo Luật Điện ảnh năm 2022; đồng thời phải có hội đồng, phần mềm hoặc cơ chế thực hiện phân loại phim, chịu trách nhiệm về kết quả phân loại và có phương án kỹ thuật để cập nhật, tạm dừng hoặc gỡ bỏ phim theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Trước khi phổ biến, danh sách phim và kết quả phân loại phải được thông báo theo quy định, đồng thời hiển thị mức phân loại, cảnh báo và áp dụng các biện pháp bảo vệ trẻ em.

Đối với các nền tảng số, nền tảng trung gian và kho ứng dụng có cung cấp phim tại Việt Nam, Cục Điện ảnh yêu cầu khẩn trương rà soát phim, "phim ngắn" và các ứng dụng phổ biến phim; ngăn chặn, không tiếp tục cung cấp những nội dung chưa đáp ứng điều kiện pháp luật. Cục Điện ảnh cho biết đang phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh các trường hợp có dấu hiệu vi phạm và sẽ xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.