Paul McCartney và hành trình xây dựng đế chế "tỷ đô"

Mới đây, tạp chí Forbes đã ra mắt The Billie - bản tin hàng tuần về những câu chuyện thành công của hơn 3.400 tỷ phú trên thế giới. Forbes đã chọn Paul McCartney làm nhân vật cho số đầu tiên, đồng thời tiết lộ tài sản của ông ước tính đạt 1,4 tỷ USD.

Như vậy, ở tuổi 84, McCartney chính thức được Forbes xếp vào hàng ngũ tỷ phú, thuộc top 3 nghệ sĩ âm nhạc giàu nhất thế giới.

Từ cậu bé trong gia đình lao động

Paul McCartney sinh năm 1942 tại Liverpool, Anh, trong một gia đình lao động. Cha ông, James McCartney, làm việc trong ngành kinh doanh bông và chơi piano, trumpet trong các ban nhạc nghiệp dư. Mẹ ông, Mary, là y tá kiêm hộ sinh.

Dù lớn lên trong ngập tràn tiếng cười và âm nhạc, nhưng McCartney cũng sớm biết về những vấn đề tài chính của gia đình. Ông kể rằng mình thường chứng kiến người lớn lo lắng chuyện tiền nong. Điều đó khiến cậu bé McCartney sớm có tâm niệm: "Tôi sẽ giải quyết việc này".

Năm 1957, McCartney gặp John Lennon tại một buổi biểu diễn của nhóm Quarrymen. Cuộc gặp gỡ mở đầu cho mối quan hệ sáng tác nổi tiếng bậc nhất lịch sử nhạc đại chúng. Sau đó, George Harrison và Ringo Starr gia nhập, tạo nên The Beatles.

Từ những buổi biểu diễn nhỏ tại Liverpool và Hamburg, The Beatles dần vươn lên thành hiện tượng toàn cầu. Trong thập niên 1960, làn sóng người hâm mộ Beatlemania lan rộng, đưa 4 chàng trai Anh quốc trở thành những ngôi sao có sức ảnh hưởng lớn chưa từng thấy. McCartney và Lennon là bộ đôi sáng tác chủ lực, tạo nên hàng loạt hit đình đám như Yesterday, Hey Jude, Let It Be và All You Need Is Love.

Thành công ấy khiến nhiều người nghĩ các thành viên The Beatles đã sớm trở thành triệu phú nhờ âm nhạc. Tuy nhiên, thực tế lại khác hẳn. Theo Forbes, hợp đồng thu âm ban đầu chỉ mang lại cho nhóm chưa đến 1 penny cho mỗi album bán ra! Chưa hết, những người sáng tác cũng không được nắm quyền kiểm soát tương xứng đối với các tác phẩm của mình.

"Hồi ấy, tôi cứ thế mà ký thôi. Hợp đồng quá dài và nhàm chán nên tôi chẳng đọc hết. Việc đó mất thời gian, mà có đọc tôi cũng chẳng hiểu nội dung" - McCartney thừa nhận sau này.

Năm 1963, công ty xuất bản âm nhạc Northern Songs được thành lập để quản lý quyền xuất bản những ca khúc do Lennon và McCartney sáng tác. Thế nhưng, Dick James Music nắm 51% cổ phần có quyền biểu quyết, trong khi Lennon và McCartney mỗi người chỉ sở hữu 20%.

"John Lennon và tôi cảm thấy mình đã bị tước mất khoản thù lao xứng đáng" - McCartney nhìn lại thỏa thuận này vào năm 2019. Khó mà trách vì thời đó, họ đều trẻ và tưởng là cơ hội tốt khi được đề nghị thành lập công ty riêng. Cả 2 không hiểu hết ý nghĩa của thỏa thuận, để quyền kiểm soát nằm trong tay đối tác.

Khi liên tục có nhiều hit, Lennon và McCartney từng đề nghị điều chỉnh thù lao nhưng không thành. Đối tác trả lời rằng họ đã ký hợp đồng nên không thể tăng mức thù lao. Nhìn lại sự việc sau nhiều thập niên, McCartney cho rằng đối tác hoàn toàn có thể đưa ra một hợp đồng mới nếu thực sự muốn điều chỉnh quyền lợi cho các nhạc sĩ.

Năm 1969, đối tác bán cổ phần chi phối Northern Songs cho ATV. Nỗ lực giành quyền kiểm soát công ty của Lennon và McCartney không thành công. Cuối cùng, 2 nhạc sĩ cũng bán nốt số cổ phần còn lại.

"Các công ty bị bán mà chúng tôi không hề hay biết, còn chúng tôi luôn chỉ nắm một phần rất nhỏ trong mọi thứ" - McCartney cay đắng chia sẻ năm 1979.

Nhưng những trải nghiệm này giúp McCartney nhận ra vấn đề căn bản của ngành công nghiệp âm nhạc: Một ca khúc có thể tiếp tục mang lại doanh thu hàng chục năm sau khi ra đời nhưng người sáng tác không nhất thiết là người sở hữu tài sản do mình tạo ra.

Bài học này được ông khắc cốt ghi tâm sau khi The Beatles tan rã. Thay vì chỉ tập trung vào những album và chuyến lưu diễn mới, McCartney bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực ít được công chúng chú ý vào thời đó, nhưng mang lại giá trị lâu dài: Quyền sở hữu và khai thác bản quyền sáng tác.

Xây dựng đế chế bản quyền âm nhạc

Năm 1969, khi The Beatles sắp tan rã, McCartney thành lập MPL Communications nhằm quản lý các hoạt động kinh doanh và dự án riêng.

Từ mong muốn kiểm soát tốt hơn quyền lợi đối với các sáng tác của mình, ông dần mở rộng công ty sang lĩnh vực xuất bản âm nhạc, thông qua việc mua lại danh mục ca khúc của nhiều nhạc sĩ khác. MPL cũng sở hữu quyền xuất bản nhiều tác phẩm nhạc kịch Broadway và các ca khúc Giáng sinh quen thuộc.

Đây là chiến lược có tính dài hạn. Một ca khúc không nhất thiết phải liên tục xuất hiện trên BXH mới có thể tạo ra doanh thu. Khi được sử dụng trong phim ảnh, chương trình truyền hình, quảng cáo, nền tảng trực tuyến hoặc các buổi biểu diễn sân khấu, tác phẩm vẫn có thể mang lại tiền bản quyền cho chủ sở hữu.

Theo Forbes, MPL hiện quản lý hàng nghìn ca khúc, tạo ra doanh thu hàng chục triệu USD mỗi năm và được định giá ít nhất 250 triệu USD. Đây là 1 trong những trụ cột quan trọng nhất trong khối tài sản của McCartney.

Trong khi xây dựng danh mục riêng, McCartney vẫn không từ bỏ mục tiêu giành lại quyền kiểm soát những sáng tác của The Beatles. Tuy nhiên, hành trình này vô cùng gian nan.

Năm 1985, Michael Jackson mua danh mục xuất bản âm nhạc ATV với giá khoảng 47,5 triệu USD. Danh mục này bao gồm hàng nghìn ca khúc, trong đó có khoảng 251 sáng tác của Lennon và McCartney. McCartney từng có ý định mua lại danh mục nhưng không thể cạnh tranh với Jackson.

Điều trớ trêu là chính McCartney từng giúp Jackson hiểu giá trị kinh doanh của bản quyền âm nhạc. Trong thời gian hợp tác thực hiện ca khúc Say, Say, Say năm 1983, McCartney cho Jackson xem danh mục những sáng tác mà ông đã mua. Jackson tỏ ra rất thích thú với mô hình này và bắt đầu đầu tư vào các danh mục âm nhạc.

Khi bị Jackson mua mất danh mục của ATV, McCartney ví nó như: "Làm bạn với ai đó rồi lại mua luôn chính mảnh đất mà người ấy đang đứng". Quan hệ đôi bên từ đó cũng xa cách.

Sau khi Jackson hợp tác với Sony trong lĩnh vực xuất bản âm nhạc, quyền kiểm soát danh mục ATV tiếp tục trải qua những thay đổi về quyền sở hữu. McCartney lại tìm cách lấy lại quyền đối với những ca khúc The Beatles do mình sáng tác dựa trên Đạo luật Bản quyền Mỹ năm 1976.

Cuối cùng, đến năm 2017, McCartney cũng đạt được thỏa thuận với Sony/ATV, liên quan đến bản quyền sáng tác tại Mỹ. Theo ước tính của Forbes, phần bản quyền sáng tác nhạc The Beatles của McCartney hiện mang lại cho ông ít nhất 10 triệu USD mỗi năm.

Từ di sản âm nhạc đến tài sản "tỷ đô"

Nhưng đế chế tài chính của Paul McCartney không chỉ dựa vào MPL hoặc quyền xuất bản những ca khúc ông đồng sáng tác với John Lennon. Một nguồn thu quan trọng khác đến từ Apple Corps - công ty do The Beatles thành lập để quản lý các hoạt động kinh doanh và di sản của ban nhạc.

Sau nhiều thập niên thương lượng và điều chỉnh các thỏa thuận thương mại, Apple Corps tiếp tục khai thác danh mục âm nhạc của nhóm thông qua dịch vụ phát trực tuyến, đĩa vật lý và sản phẩm lưu niệm.

Theo Forbes, công ty tạo ra doanh thu hơn 50 triệu USD mỗi năm. McCartney, Ringo Starr và các di sản của John Lennon, George Harrison mỗi bên nhận 25% lợi ích kinh tế từ doanh nghiệp.

Biểu diễn trực tiếp cũng là trụ cột khác trong hoạt động kinh doanh của McCartney. Dù đã bước sang tuổi 84, ông vẫn duy trì sự hiện diện trên sân khấu quốc tế, đưa những ca khúc từ thời The Beatles, Wings và sự nghiệp solo đến với nhiều thế hệ khán giả.

Theo Pollstar, kể từ năm 2001 đến tháng 7/2025, McCartney đã bán được khoảng 9,3 triệu vé trong các buổi diễn, với tổng doanh thu khoảng 1,2 tỷ USD.

Bên cạnh âm nhạc, Forbes còn tính đến bất động sản tại Anh và Mỹ, cùng bộ sưu tập nghệ thuật khổng lồ của McCartney.

Ngoài ra, cần nói thêm rằng đây không phải lần đầu tiên McCartney được nhắc tới trong câu lạc bộ tỷ USD. Năm 2024, The Sunday Times đã đưa ông vào danh sách tỷ phú với khối tài sản ước tính khoảng 1,27 tỷ USD, tính chung với vợ là Nancy Shevell. Tuy nhiên, mốc 1,4 tỷ USD của Forbes năm 2026 là đánh giá mới hơn, tập trung vào tài sản của riêng McCartney.