Trưng bày 'Ngựa về phố' tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám
Giữa không gian di tích, trưng bày "Ngựa về phố" tôn vinh hình tượng ngựa như biểu tượng của sức mạnh, ý chí bền bỉ và tinh thần không ngừng tiến bước trong năm mới. Qua tác phẩm của nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Minh Tâm; họa sỹ Lê Huy và nhóm Lamphong Studio cùng hình ảnh, hiện vật về ngựa đến từ một số không gian văn hóa khác, đưa hình tượng con ngựa từ chiều sâu văn hóa truyền thống bước vào không gian nghệ thuật đương đại.
Đó là những tác phẩm điêu khắc ngựa mang đậm dấu ấn văn hoá Tây Nguyên của nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm. Các tác phẩm giữ nguyên những nét đục, nét tạc mộc mạc, không sơn phết, và mỗi tác phẩm là một cá tính, không có con ngựa nào giống nhau. Chính điều đó làm nên sức sống riêng của tượng gỗ Tây Nguyên – tự do, không khuôn mẫu, không rập khuôn.
Nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Minh Tâm chia sẻ, "Người Tây Nguyên làm tượng theo ngẫu hứng, tùy theo khúc cây, chiều dài và thế của nó. Người ta tưởng tượng ra người ta đục, chứ không theo bất cứ khuôn mẫu nào.
Thứ hai là người nghệ nhân Tây Nguyên không bao giờ được đào tạo theo trường lớp, người này truyền cho người kia, cha truyền cho con, nên đa dạng phong phú, mỗi con ngựa một sắc thái, dáng vẻ khác nhau. Cho nên, nhìn đàn ngựa Tây Nguyên bao giờ cũng phong phú hơn các vùng miền".
Nghệ nhân Y Bhiông Buôn Yă, cho biết, hình tượng ngựa trong văn hóa người Ede thì có xuất hiện trong một số vật dụng, như ché, đồ đồng, ngoài ra các tượng gỗ họ làm ra hình hài con ngựa và theo kiểu mộc mạc. Con ngựa, nhưng nhiều khi người ta không nhận ra đó là con ngựa. Các nghệ nhân xưa sẽ sáng tác theo thế gỗ và cảm nhận của họ về hình tượng con ngựa.
Trong khi đó, tác phẩm sắp đặt của nhóm Lamphong Studio và họa sĩ Lê Huy đặt hình tượng ngựa trong không gian mở, tạo cuộc đối thoại trực tiếp giữa nghệ thuật đương đại và di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Hình tượng ngựa trong trưng bày vừa quen thuộc, gần gũi, vừa mang tinh thần thời đại, phản ánh khát vọng chuyển mình của xã hội hôm nay.
Theo họa sĩ Lê Huy, Lamphong Studio, "Bộ Bình Ngô xuất phát từ câu đồng dao "Nhong nhong nhong, ngựa ông đã về, cắt cỏ bồ đề cho ngựa ông ăn", kể về câu chuyện nghĩa quân Lam Sơn khi kéo về thành Đông Quan để chuẩn bị tổng tấn công thì tập kết ở bến Bồ Đề. Thì bọn mình đã tạo ra hình tượng chú ngựa ông, ngựa ông thì phải to, lớn, béo, hiên ngang. Khi đó ngựa ông không phải đang phi mà là đang nghỉ. Trên lưng mình tạo ra hình con diều hình đuôi phượng. Con diều hình đuôi phượng như tạo ra tính thiêng, có thể bay lên. Hình tượng con diều chắp cánh cho những ước mơ, và chắp cánh cho những hy vọng của một năm mới".
Giữa không gian di tích quốc gia đặc biệt, trưng bày "Ngựa về phố" tạo nên cuộc đối thoại thú vị giữa di sản nghìn năm và tinh thần sáng tạo đương đại. "Ngựa về phố" không chỉ kể câu chuyện về một biểu tượng văn hóa, mà còn gợi mở suy ngẫm về mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá, "Đây là một hoạt động vô cùng sáng tạo của Văn Miếu, để có thêm một không gian nghệ thuật, có thêm một không gian để chúng ta kể những câu chuyện rất đa dạng của các nghệ sĩ đến từ các vùng miền khác nhau. Rõ ràng chúng ta thấy những câu chuyện đến từ Tây Nguyên, thông điệp đến từ lịch sử văn hóa dân tộc giúp chúng ta hiểu hơn những lớp ý nghĩa liên quan đến ngựa, liên quan đến lịch sử dân tộc, liên quan đến những giá trị mà chúng ta đang hướng đến. Và điều này vô cùng quan trọng khi nghệ thuật có thể lan tỏa được những giá trị đẹp đẽ của dân tộc".
Diễn ra trong không gian biểu tượng của đạo học Việt Nam, trưng bày "Ngựa về phố" không chỉ giới thiệu những cách tiếp cận mới mẻ về hình tượng ngựa, mà còn khơi gợi tinh thần hành động, ý chí bền bỉ và khát vọng vươn xa trong năm Bính Ngọ 2026.
