Nghệ sĩ piano Trần Lê Bảo Quyên: Đi chậm để giữ lửa nghệ thuật

Sáu mùa "Le Chauffage" là sáu mùa nghệ sĩ piano Trần Lê Bảo Quyên kiên trì mở những "ô cửa" đưa âm nhạc cổ điển đến gần công chúng.

Hà Nội sau nửa đêm. Tiếng xe thưa dần rồi tắt hẳn. Trong một căn phòng nhỏ, nghệ sĩ piano Trần Lê Bảo Quyên vẫn ngồi trước cây đàn. Ánh đèn phòng tập thường sáng đến 2-3 giờ sáng.

Mười hai năm học tập và hoạt động nghệ thuật tại Đức, rồi trở về Việt Nam, thói quen ấy vẫn theo Bảo Quyên. Từ ngày kết hôn, cô có thêm một người thức cùng – chồng cô là một nhà khoa học, cũng quen làm việc đêm bên những dãy số liệu. Bảo Quyên biết thức khuya không tốt cho sức khỏe. Có lúc, giữa đêm, cô cũng tự hỏi tiếng đàn có làm phiền hàng xóm hay không. Nhưng với một nghệ sĩ biểu diễn, phòng tập chính là nơi mọi thành quả sân khấu được hình thành.

Người nghe thường chỉ gặp âm nhạc cổ điển khi nó đã được trình bày hoàn chỉnh trong những khán phòng trang trọng. Vì thế, hai chữ "hàn lâm" đôi khi vô tình tạo ra một khoảng cách. Bảo Quyên chia sẻ, hàn lâm trước hết là chuẩn mực về kỹ thuật, kiến thức và phương pháp. Đó là chuẩn mực chung để nghệ sĩ đối thoại với tác phẩm và với nhau, chứ không phải một "hàng rào" để ngăn công chúng bước vào thế giới âm nhạc.

Bảo Quyên cho rằng, hình ảnh "sang trọng" của nhạc cổ điển không nên khiến người ta quên mất phần lao động nghiêm khắc phía sau. Để trở thành nghệ sĩ biểu diễn chuyên nghiệp, thông thường phải trải qua 15-20 năm khổ luyện. Đằng sau tiếng đàn là những ngày mất ngủ, những thất bại, những giới hạn của cơ thể và cả những lựa chọn, đánh đổi cá nhân.

Khi hiểu một nghệ sĩ đã phải đi qua bao nhiêu năm tháng để có được một câu nhạc đẹp, người nghe sẽ không chỉ nghe bằng tai. Họ nghe bằng sự đồng cảm với hành trình của người nghệ sĩ. Người học đàn cũng có thể hiểu rằng, tài năng không phải thứ có thể thay thế cho kỷ luật, và không có thành quả nghệ thuật bền vững nào được tạo ra từ tâm thế nóng vội. Đây cũng chính là điểm gặp gỡ giữa câu chuyện của Bảo Quyên với một vấn đề rộng hơn của đời sống văn hóa hôm nay: trong kỷ nguyên công nghệ, khi tốc độ đang trở thành một tiêu chuẩn phổ biến, nghệ thuật cần giữ lại những khoảng thời gian dành cho sự chiêm nghiệm và tích lũy.

Trí tuệ nhân tạo có thể giải quyết trong vài giây những bài toán từng khiến con người mất hàng thế kỷ để tìm lời giải. Công nghệ đang thay đổi cách con người học tập, sáng tạo và tiếp cận nghệ thuật. Nhưng có những giá trị không thể được rút ngắn bằng thuật toán. Một ngón tay phải được luyện tập mới có thể tạo nên âm thanh chính xác. Một đôi tai phải được đào luyện mới nhận ra những sắc thái tinh tế của cùng một nốt nhạc. Và một tâm hồn nghệ sĩ phải trải qua thời gian sống, trải nghiệm, thất bại và trưởng thành mới có thể tạo nên chiều sâu biểu cảm.

Âm nhạc cổ điển vì thế đặt ra một giới hạn rất đặc biệt cho thời đại tốc độ: không thể có một "đường tắt" thực sự đến nghệ thuật. Bảo Quyên từng cảm thấy mình đến muộn. Có những lúc sự tự ti lớn đến mức cô nghi ngờ chính mình. Nhưng thay vào đó là sự kiên nhẫn, để học trò trưởng thành theo nhịp riêng. Con đường dài hơn, nhưng cũng nhờ vậy, Bảo Quyên học được bài học mà sau này cô thường xuyên nhắc lại với học trò: "Đừng vội".

Đi chậm nhưng đi đều mới có thể đi xa. Đó không chỉ là phương pháp giáo dục âm nhạc, mà dần trở thành một triết lý nghề nghiệp của nữ nghệ sĩ. Bảo Quyên có bàn tay nhỏ, những ngón không dài. 

"Tôi muốn tự mình đi qua con đường ấy", nữ nghệ sĩ piano Trần Lê Bảo Quyên chia sẻ. Bởi nếu một ngày học trò muốn chạm đến một bản nhạc khó, cô muốn có thể đồng hành cùng các em bằng chính những trải nghiệm mà đôi tay mình đã từng đi qua.

Trong đời sống văn hóa đương đại, khi công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn và nghệ thuật phải cạnh tranh với vô số hình thức giải trí mới, câu chuyện của Bảo Quyên gợi mở một cách tiếp cận đáng suy nghĩ. Đưa nghệ thuật hàn lâm đến gần công chúng không có nghĩa là làm nhẹ đi chuẩn mực nghệ thuật. Ngược lại, cần giữ vững chuẩn mực nhưng tìm cách mở rộng cánh cửa tiếp cận.

Le Chauffage Concert No.6 – Chopin in Dreams dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 11/2026 tới tại Phòng Hòa nhạc Lớn, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.