Nhiều môn thể thao Olympic đòi hỏi dụng cụ thi đấu, từ gậy cho đến vợt. Nhưng có một môn thể thao mùa đông yêu cầu vận động viên sử dụng… chổi.
Đúng vậy, đó là chổi. Và chính cách sử dụng chổi đúng chuẩn đã biến curling trở thành một màn trình diễn độc đáo.
Các đội hàng đầu hiểu rằng việc hoàn thiện kỹ thuật quét băng là yếu tố then chốt cho chiến lược chiến thắng. Chỉ một milimét cũng có thể tạo ra khác biệt trong việc xác định viên đá nào dừng lại gần "house" (khu vực mục tiêu) hơn và điều đó có thể quyết định một tấm huy chương Olympic.
Các VĐV dùng chổi để lau sàn trong môn curling ở Olympic mùa Đông
Chổi có thể điều chỉnh độ cong, thậm chí "kéo dài" quỹ đạo của viên đá khi được ném. Chúng được dùng cho cả tấn công lẫn phòng ngự, và đóng vai trò trung tâm trong mọi khía cạnh của curling, từ chiến thuật tỉ mỉ, kiểm soát chặt chẽ của các đội bốn người cho đến sự năng động và tốc độ của nội dung đôi nam nữ.
Trong curling, việc ném viên đá với lực và hướng phù hợp quan trọng không kém so với việc biết cách kiểm soát nó bằng chổi.
Khoa học đằng sau kỹ thuật quét băng trong curling
Đây là một đặc trưng cốt lõi của curling: một vận động viên ném viên đá và chỉ vài khoảnh khắc sau, gọi đồng đội quét băng phía trước. Sau rất nhiều nỗ lực, viên đá tiến đến đích, kèm theo những tiếng thở phào nhẹ nhõm (hoặc không hẳn nhẹ nhõm) của những người quét.
Việc quét băng giúp giảm ma sát giữa viên đá và mặt băng
Câu trả lời đơn giản là quét băng giúp giảm ma sát giữa viên đá và mặt băng, qua đó giúp kiểm soát tốc độ, quỹ đạo và độ cong của viên đá theo chiến thuật của đội.
Tuy nhiên, khoa học của curling phức tạp hơn và ảnh hưởng đến mọi cú ném. Không có gì ngạc nhiên khi môn thể thao này thường được gọi là "cờ vua trên băng".
Trước hết, khác với băng dùng cho trượt băng, mặt băng trong curling không nhẵn mà được "rải sỏi" (pebbled). Những giọt nước nhỏ bị đóng băng này tạo ra ma sát giữa băng và viên đá, vốn nặng hơn 20kg, khiến độ chính xác và chiến thuật trở nên thách thức hơn.
Khi quét băng, nhiệt sinh ra từ chổi làm tan các hạt băng li ti, tạo thành một lớp nước mỏng. Điều này giúp viên đá trượt dễ dàng hơn. Vì thế, có lúc trông như viên đá tăng tốc, nhưng thực chất quỹ đạo của nó đã được "kéo dài" do gặp ít ma sát hơn.
Việc quét băng cũng ảnh hưởng đến độ cong của viên đá. Khi được ném với một chút xoay theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ, viên đá sẽ "cong" khi di chuyển dọc mặt băng. Nếu độ cong quá lớn, người quét có thể giảm nó bằng cách quét, giúp dẫn viên đá về đúng mục tiêu mà skip (đội trưởng) đã gọi.
Sự tiến hóa của chổi trong curling
Tầm quan trọng của chổi đã thúc đẩy những thay đổi đáng kể trong vài thập kỷ qua.
Cho đến giữa thập niên 1950, các vận động viên sử dụng chổi rơm ngô ("corn broom"), tương tự loại chổi dùng trong gia đình. Chúng nặng và cồng kềnh, gây khó khăn khi thi đấu.
Đến những năm 1960, ngày càng nhiều người bắt đầu thử nghiệm các loại chổi làm từ vật liệu nhân tạo, được thiết kế riêng cho môn thể thao này. Chổi đẩy (push broom) nhẹ hơn, dễ điều khiển hơn và hiệu quả hơn so với chổi rơm ngô.
Các VĐV dùng chổi trong môn curling ở Thế vận hội mùa Đông
Từ đó, các đội dần thử nghiệm nhiều vật liệu khác nhau cho cả đầu chổi và cán chổi.
Ngày nay, cán chổi rỗng, làm bằng sợi carbon hoặc sợi thủy tinh, trong khi đầu chổi phải đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt do World Curling ban hành từ năm 2016 và cập nhật vào năm 2025.
Tuy nhiên, thay đổi lớn nhất nằm ở cách tiếp cận kỹ thuật quét băng. Các đội hàng đầu hiện nay tập luyện chuyên biệt cho việc quét, phát triển những kỹ thuật giúp tăng hiệu quả, chẳng hạn như dồn trọng lượng cơ thể lên cán chổi.
Làm thế nào để thắng một trận curling?
Cuối cùng, chiến thắng được quyết định bằng việc đội nào đưa được nhiều viên đá của mình nằm gần tâm của "nhà" (house/button) hơn so với đối thủ, trong suốt trận đấu kéo dài khoảng hai giờ.
Trong curling có ba loại cú ném chính:
Guard – ném chặn ở phía trước nhà để bảo vệ các viên đá khác
Draw – ném sao cho viên đá đi vào nhà và hy vọng được tính điểm
Take-out – cú ném mạnh hơn nhằm đánh bật một viên đá của đối phương ra khỏi cuộc chơi
Các trận đấu nam và nữ tại Olympic diễn ra trong 10 hiệp (gọi là end), và trong mỗi end chỉ có một đội được ghi điểm, đó là đội có viên đá nằm gần button nhất sau khi mỗi trong tám VĐV (mỗi đội bốn người) đã ném hai viên.
Nếu bạn có nhiều hơn một viên đá nằm gần button hơn đối thủ, bạn sẽ ghi được nhiều hơn một điểm. Nhưng nếu không còn viên đá nào nằm trong nhà, gọi là blank end, thì không đội nào ghi điểm.
Nội dung đôi nam nữ có đôi chút khác biệt. Mỗi bên ném năm viên trong một end, sau khi đã đặt sẵn viên thứ sáu trong nhà trước khi end bắt đầu.
