Lumière 2026: Hàn Quốc và Pháp rót 1 tỷ euro cho điện ảnh, biến khủng hoảng thành cơ hội

Ngày 7/9 (theo giờ địa phương), tại Fondation Maeght ở Saint-Paul-de-Vence, miền Nam nước Pháp, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đồng chủ trì Hội nghị Thượng đỉnh Lumière – hội nghị quốc tế đầu tiên tập trung vào tương lai của điện ảnh và hình ảnh chuyển động.

Tại hội nghị, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng đưa ra một thông điệp mạnh mẽ: điện ảnh thế giới đang đứng trước khủng hoảng lớn bởi trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và sự thay đổi hành vi khán giả, nhưng chính cuộc khủng hoảng ấy cũng có thể mở ra một thời kỳ hợp tác và sáng tạo mới.

1 tỷ euro cho một ngành đang thay đổi

Sự kiện quy tụ hơn 200 khách mời cấp cao đến từ hơn 65 quốc gia, khu vực và tổ chức quốc tế, gồm các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo ngành điện ảnh, nghe nhìn, trò chơi điện tử, các nhà sáng tạo và đại diện những tổ chức văn hóa.

Tại hội nghị, Hàn Quốc và Pháp công bố Quan hệ đối tác Lumière, theo đó mỗi nước sẽ đầu tư 500 triệu euro vào ngành điện ảnh và hình ảnh chuyển động trong 5 năm, bắt đầu từ năm 2027. Sáng kiến hướng tới thúc đẩy đầu tư chung, các dự án đồng sản xuất và tạo điều kiện để những doanh nghiệp nội dung trong nước tiếp cận thị trường quốc tế.

Đây là khoản đầu tư được đưa ra trong bối cảnh ngành điện ảnh toàn cầu đang chịu sức ép đồng thời từ nhiều phía: lượng khán giả thay đổi sau đại dịch, nền tảng phát trực tuyến cạnh tranh với rạp chiếu, mô hình kinh doanh truyền thống bị xáo trộn và trí tuệ nhân tạo bắt đầu tác động trực tiếp tới quá trình sáng tạo.

Tổng thống Lee Jae Myung không né tránh những khó khăn đó. Trong bài phát biểu tại Lumière Summit, ông nói: "Nếu chúng ta không giải quyết đúng đắn những thay đổi của thời đại, đó rõ ràng là một cuộc khủng hoảng. Nhưng nếu chúng ta chủ động ứng phó, nó sẽ trở thành một cơ hội rõ ràng".

Câu nói trở thành một trong những thông điệp nổi bật nhất của hội nghị. Với Tổng thống Lee Jae Myung, vấn đề không phải là tìm cách đưa điện ảnh trở lại trạng thái trước đại dịch, mà là thích ứng với một môi trường truyền thông hoàn toàn mới.

Ông chỉ ra rằng đại dịch COVID-19 đã làm thay đổi đáng kể môi trường truyền thông và thị hiếu của khán giả, trong khi AI tiếp tục tạo ra những biến đổi sâu sắc trong phương thức sản xuất và tiêu thụ phim.

Nhưng Tổng thống Hàn Quốc cũng nhìn thấy cơ hội từ chính sự thay đổi ấy. Ông cho rằng khoản đầu tư giữa hai nước có thể thúc đẩy những dự án hợp tác và đồng sản xuất, đồng thời trở thành bước đệm để các công ty nội dung địa phương tiến vào thị trường toàn cầu.

Tổng thống Pháp Macron: "Chúng ta phải giành lại quyền kiểm soát"

Nếu Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung nói về khả năng biến khủng hoảng thành cơ hội, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tập trung vào một câu hỏi khác: ai sẽ kiểm soát tương lai của điện ảnh khi AI và các nền tảng số ngày càng can thiệp sâu vào cách con người tạo ra và tiếp nhận hình ảnh?

Mở đầu bài phát biểu, Tổng thống Macron đưa khán giả trở lại thời điểm cách đây hơn 130 năm, khi anh em Lumière trình chiếu những hình ảnh chuyển động đầu tiên.

"Từ căn phòng nhỏ ở Paris, nơi vài chục khán giả kinh ngạc vào năm 1895, cho đến hội nghị hôm nay tại Fondation Maeght, hình ảnh chuyển động đã không ngừng hiện diện trong cuộc sống, trong đời sống của chúng ta, trong trí tưởng tượng của chúng ta, đồng thời thay đổi về hình thức, phương tiện và quy mô" - ông nói.

Nhưng theo ông Macron, điện ảnh đang bước vào một cuộc chuyển đổi đặc biệt sâu sắc. Ông gọi AI và việc các mạng xã hội cạnh tranh để thu hút sự chú ý của con người là hai cuộc cách mạng đang "báo hiệu một sự thay đổi kỷ nguyên".

Tổng thống Pháp thừa nhận thế giới chưa bao giờ có nhiều hình ảnh và nội dung đến vậy. Một nhà sáng tạo trẻ có thể tạo ra một hình ảnh và đưa nó tới khán giả toàn cầu dễ dàng hơn bao giờ hết.

"Chưa bao giờ các tác phẩm được lưu chuyển nhanh đến thế" - ông Macron nói. Nhưng ngay sau đó, ông đưa ra nghịch lý đáng chú ý của thời đại màn hình: "Chúng ta chưa bao giờ nhìn vào màn hình nhiều đến thế, vậy mà vì nhìn quá nhiều, chúng ta có nguy cơ cuối cùng chẳng còn nhìn thấy gì".

Theo ông, nền kinh tế của các nền tảng đang biến sự chú ý của con người thành một nguồn tài nguyên bị tranh giành và thương mại hóa. Những cú nhấp chuột, thao tác chuyển nội dung liên tục có thể khiến các tác phẩm được thiết kế để giữ chân khán giả trong vài giây thay vì tạo ra cảm xúc, suy nghĩ và dư âm lâu dài.

"Những hình ảnh được tạo ra để có được một cú nhấp chuột không có cùng sức mạnh, cũng không có cùng giá trị với những hình ảnh được tạo ra để để lại dấu ấn" – Tổng thống Macron nói.

Đây cũng là lúc ông đưa ra lời kêu gọi trực tiếp đối với những người làm nghề: "Chúng ta phải giành lại, theo một nghĩa nào đó, quyền kiểm soát, quyền làm chủ, để sự chuyển đổi công nghệ, các nền tảng và cách sử dụng mới giúp phổ biến tác phẩm, chứ không làm thay đổi bản chất của những sáng tạo và khả năng mà các bạn mang đến".

Với AI, Macron thận trọng nhưng không phủ nhận tiềm năng của công nghệ. Ông thừa nhận AI có thể giảm chi phí và mở rộng khả năng sản xuất nếu được sử dụng để phục vụ tác phẩm. Nhưng ranh giới phải được xác định rõ.

"Nếu nó trở thành một công cụ thay thế hoặc muốn thay thế các tác giả, nhà sáng tạo, diễn viên lồng tiếng..., chúng ta sẽ mắc một sai lầm rất lớn" - ông nói. Bởi theo Macron, "khả năng tính toán" không thể đồng nghĩa với "khả năng sáng tạo".

Từ cuộc khủng hoảng khán giả đến trật tự mới của điện ảnh

Những phát biểu của hai tổng thống cho thấy Hội nghị thượng đỉnh Lumière không chỉ xoay quanh khoản đầu tư 1 tỷ euro. Phía sau con số đó là một nỗ lực tìm kiếm cách thức mới để ngành điện ảnh tồn tại trong thời đại AI và nền tảng số.

Tổng thống Lee Jae Myung nhấn mạnh vai trò của điện ảnh độc lập và cam kết Hàn Quốc sẽ trở thành đối tác tích cực của lĩnh vực này.

"Hàn Quốc sẽ trở thành một đối tác vững chắc của điện ảnh độc lập và tham gia vào những nỗ lực thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái điện ảnh toàn cầu" - ông tuyên bố.

Ông đồng thời đặt tham vọng lớn hơn cho ngành công nghiệp nội dung Hàn Quốc: "Vượt qua những ranh giới quốc gia và rào cản ngôn ngữ, Hàn Quốc sẽ đóng vai trò có trách nhiệm trong việc dẫn dắt sản xuất những nội dung địa phương mà nhân loại có thể đồng cảm, đồng thời giúp thiết lập sự cùng tồn tại và hỗ trợ lẫn nhau giữa các doanh nghiệp nội dung địa phương và toàn cầu như một nguyên tắc hàng đầu."

Đó là một tuyên bố phản ánh khá rõ chiến lược văn hóa mà Hàn Quốc đã theo đuổi trong nhiều năm: đưa những câu chuyện mang bản sắc riêng bước ra thế giới mà không nhất thiết phải đánh đổi bản sắc để tìm kiếm khán giả quốc tế.

Tổng thống Macron cũng nhìn thấy sức mạnh ấy. Trong bài phát biểu, ông nhắc tới các bộ phim Parasite, Squid Game và Train to Busan như những ví dụ cho khả năng một nền văn hóa có thể trở thành hiện tượng toàn cầu mà vẫn giữ được sự độc đáo.

"Điều đó không có nghĩa là thống trị hay đồng nhất hóa, mà là tham gia vào một sự phong phú sáng tạo quốc tế, một động lực mà mỗi quốc gia, mỗi chủ thể ngày nay đều có thể góp phần" - Tổng thống Pháp nói.

Tinh thần ấy được cụ thể hóa trong Tuyên bố Lumière về tương lai của điện ảnh và hình ảnh chuyển động, được hơn 120 bên ký kết. Văn kiện đặt ra những nguyên tắc hợp tác xoay quanh các biến đổi do AI, cách thức mới mà khán giả tiếp cận câu chuyện, sự phát triển kinh tế của ngành, giáo dục về hình ảnh và trách nhiệm chung của các quốc gia, doanh nghiệp, nhà sáng tạo.

Một sáng kiến khác được đưa ra là IRIS – sáng kiến hỗ trợ điện ảnh độc lập với sự tham gia của Pháp, Hàn Quốc, Maroc, Bồ Đào Nha, Hy Lạp và các đối tác khác. IRIS hướng tới các rạp chiếu độc lập, nhà phân phối và mạng lưới giúp tác phẩm lưu thông đến khán giả. Một hội đồng quốc tế gồm hơn 40 đạo diễn và nghệ sĩ cũng được thành lập để đồng hành với sáng kiến.

Danh sách này quy tụ nhiều tên tuổi lớn như Martin Scorsese, Juliette Binoche, Jane Campion, Sofia Coppola, Isabelle Huppert, Jim Jarmusch, Hirokazu Kore-eda, Tilda Swinton, Denis Villeneuve và Wim Wenders. Sự tham gia của họ cho thấy câu chuyện về điện ảnh độc lập không được nhìn như một vấn đề riêng của các thị trường nhỏ, mà là một phần của sức khỏe toàn bộ hệ sinh thái điện ảnh thế giới. Hiện IRIS đã nhận được 1 triệu euro kinh phí ban đầu từ Bộ Văn hóa và Bộ Ngoại giao Pháp, đồng thời đang hướng tới mục tiêu huy động 30 triệu euro từ các đối tác quốc tế.

Ở cấp độ rộng hơn, Hội nghị cũng đặt vấn đề giáo dục về hình ảnh cho thế hệ trẻ. Tuyên bố Lumière coi đây là một dạng "biết đọc" của thế kỷ 21, trong bối cảnh con người ngày càng sống giữa vô số hình ảnh và màn hình.

Sau hơn một thế kỷ kể từ khi điện ảnh ra đời, Lumière Summit không tìm cách níu giữ một thế giới đã thay đổi. Thay vào đó, Pháp và Hàn Quốc muốn đặt nền móng cho cách ngành công nghiệp hình ảnh bước vào giai đoạn tiếp theo.

Và ở Saint-Paul-de-Vence, hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau ở một điểm chung: khủng hoảng không phải lý do để điện ảnh thu mình, mà là lời thúc giục phải sáng tạo, hợp tác và giành lại quyền chủ động trước những thay đổi đang diễn ra.

Như Tổng thống Macron nói tại hội nghị: "Không một quốc gia nào có thể một mình định hình tương lai của ngành công nghiệp này".

Còn Tổng thống Lee Jae Myung thì đặt cược vào khả năng biến chính những biến động hiện tại thành động lực cho một chu kỳ phát triển mới: "Nếu chúng ta chủ động ứng phó, nó sẽ trở thành một cơ hội rõ ràng".