Lịch sử giải BAFTA sang trang với bộ phim về Shakespeare

Nữ đạo diễn 42 tuổi Chloe Zhao vừa phá kỷ lục khi Hamnet trở thành phim do nữ đạo diễn được đề cử nhiều nhất tại Giải thưởng Điện ảnh Viện Hàn lâm Anh (BAFTA). Đây có thể coi là thành tích lịch sử, sau nhiều năm BAFTA gây tranh cãi vì thiếu đa dạng.

Nhưng tất nhiên, Zhao chiến thắng không phải vì cô là phụ nữ.

Thay đổi đáng mừng

Sau nhiều chờ đợi và dự đoán, danh sách đầy đủ các đề cử BAFTA 2026 đã được công bố vào 26/1 vừa qua. "Sự táo bạo trong làm phim và tầm quan trọng của kết nối giữa con người - dường như đó là sợi chỉ xuyên suốt hầu hết các đề cử" - Emily Stillman, chủ tịch ủy ban phim của BAFTA, nói về đề cử năm nay.

Kết quả, One Battle After Another của đạo diễn Paul Thomas Anderson dẫn đầu với tổng cộng 14 đề cử. Phim kinh dị về ma cà rồng Sinners của đạo diễn Ryan Coogler đứng thứ hai với 13 đề cử, ngay sau khi trở thành phim được đề cử nhiều nhất mọi thời đại ở giải Oscar.

Nhưng chính đạo diễn Chloe Zhao mới là người thu hút nhiều sự chú ý nhất khi BAFTA công bố đề cử. Bộ phim Hamnet của cô đã nhận được 11 đề cử, nhiều nhất đối với một nữ đạo diễn trong lịch sử BAFTA.

Cụ thể, Hamnet đã nhận được đề cử cho phim hay nhất, phim Anh hay nhất, cũng như đạo diễn xuất sắc nhất cho Zhao và kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất cho cả Zhao và tác giả Maggie O'Farrell. Bên cạnh đó là đề cử nữ diễn viên chính cho Jessie Buckley, nam và nữ diễn viên phụ cho Paul Mescal và Emily Watson, nhà sản xuất cho Liza Marshall và Pippa Harris, nhạc phim gốc cho Max Richter. Ngoài ra, Hamnet còn nhận được đề cử thiết kế trang phục, trang điểm và làm tóc, và thiết kế sản xuất.

Đáng mừng hơn nữa, Hamnet không phải minh chứng duy nhất cho sự bình đẳng giới tại BAFTA 2026. Trên tất cả các hạng mục, 25% số phim được đề cử là do phụ nữ đạo diễn. Một số tác phẩm khác được vinh danh bao gồm Die My Love của Lynne Ramsay (phim Anh hay nhất), A House of Dynamite của Kathryn Bigelow (cho dựng phim) và If I Had Legs I'd Kick You của Mary Bronstein (cho nữ diễn viên chính Rose Byrne).

Trailer phim "Hamnet" của đạo diễn Chloe Zhao:

Trong lịch sử, BAFTA từng gây tranh cãi khi ít có phim của nữ đạo diễn được đề cử. Để cải thiện điều này, kể từ năm 2020, BAFTA đã tiến hành cải tổ lớn với mục tiêu đạt cân bằng giới trong danh sách rút gọn ban đầu. Dù vậy, ban lãnh đạo giải thừa nhận đây là "con đường dài" và một phần nguyên nhân sâu xa là số lượng đạo diễn nữ làm phim trong năm vẫn còn thấp.

"Thật khó khăn khi vẫn còn quá ít nữ đạo diễn" - nhà phê bình phim Larushka Ivan-Zadeh thừa nhận - "Tôi nghĩ không nữ đạo diễn nào muốn được đề cử chỉ vì hình thức. Tài năng thì chắc chắn là có, chỉ là số lượng chưa đủ, và tôi nghĩ rằng vẫn tồn tại sự thiên vị vô thức".

Chứng minh bằng thực lực

Nữ đạo diễn Chloe Zhao cũng đồng tình với ý kiến trên. "Tôi hi vọng phụ nữ vẫn đang làm những bộ phim phản ánh đúng con người họ. Tôi hi vọng mọi người chọn những bộ phim đó vì họ thật sự yêu thích chúng. Bởi đó mới là sự tiến bộ thật sự" - Zhao từng chia sẻ - "Là một nhà làm phim nữ, tôi không muốn người ta nghĩ tôi ở đây là vì mọi người cần sự cân bằng giới".

Và Zhao đã giữ vững tinh thần này trong cả sự nghiệp làm phim. Zhao sinh năm 1982 tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Từ nhỏ, cô đã cực kỳ mê điện ảnh, âm nhạc và truyện tranh. Cô chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các bộ phim của Vương Gia Vệ, đặc biệt là phim Happy Together.

Lớn lên, Zhao theo học nhiều chương trình về điện ảnh. Trong số đó, khi học ở Trường Nghệ thuật Tisch của Đại học New York, cô được hướng dẫn bởi chính đạo diễn lừng danh Spike Lee. Thầy giỏi ắt trò hay, Zhao đã gây được tiếng vang ngay từ tác phẩm đầu tiên.

Bộ phim điện ảnh đầu tay của cô, Songs My Brothers Taught Me (2015) - kể về cuộc sống của hai anh em ở khu bảo tồn Pine Ridge - được công chiếu tại LHP Sundance. Phim nhận được mưa lời khen và được đề cử giải Tinh thần Độc lập cho Phim đầu tay hay nhất. Bộ phim thứ hai, The Rider (2017), cũng nhận được nhiều lời khen ngợi rộng khắp từ giới phê bình và được đề cử giải Tinh thần Độc lập cho Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất.

Zhao đặc biệt thu hút sự chú ý quốc tế với bộ phim Nomadland (2020), kể về hành trình sống rong ruổi của một phụ nữ sau biến cố cuộc đời. Zhao viết kịch bản, sản xuất, biên tập và đạo diễn phim. Nomadland đã giành được nhiều giải thưởng, bao gồm giải Sư tử vàng tại LHP Venice và giải Bình chọn của khán giả tại LHP Toronto.

Hơn thế, trong bốn đề cử giải Oscar cho cô, Zhao đã thắng giải Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất, trở thành người phụ nữ da màu đầu tiên giành được giải đạo diễn. Cô cũng thắng giải cho đạo diễn tại Giải thưởng Hiệp hội Đạo diễn Mỹ, giải Quả cầu vàng và BAFTA, trở thành người phụ nữ thứ hai giành chiến thắng ở mỗi giải thưởng này.

Nổi tiếng với các phim độc lập nhưng Zhao cũng gây tiếng vang khi đồng biên kịch và đạo diễn phim siêu anh hùng Eternals (2021) thuộc Vũ trụ Điện ảnh Marvel. Đây là phim Marvel đầu tiên do nữ đạo diễn châu Á chỉ đạo. Phim được đánh giá là mang màu sắc khác biệt với nhịp trầm và quang cảnh thần thoại, theo đúng thẩm mỹ của Zhao.

Và giờ là Hamnet với nội dung hoàn toàn khác. Cũng thật đáng kinh ngạc khi đây mới là phim điện ảnh thứ sáu của Zhao!

Làm phim bằng trực giác

Hamnet ra mắt tại LHP Telluride vào tháng 8 năm ngoái và nhận được đánh giá rất cao từ giới phê bình. Trước đề cử BAFTA, phim đã thắng giải Quả cầu vàng cho Phim hay nhất - Thể loại Chính kịch và giải Lựa chọn của nhà phê bình cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất Jessie Buckley.

Phim cũng được Viện Phim Mỹ xếp vào danh sách 10 phim hay nhất năm 2025. Tại giải Oscar năm nay, phim đang nhận 8 đề cử, bao gồm cho phim, đạo diễn và nữ diễn viên chính.

Hamnet được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên năm 2020 của tác giả Maggie O'Farrell. Chloe Zhao đạo diễn và viết kịch bản cùng với O'Farrell.

Phim lấy bối cảnh là thời trẻ của nhà soạn kịch vĩ đại William Shakespeare, khi ông gặp gỡ và nhanh chóng phải lòng người vợ tương lai Anne Hathaway. Cuộc sống của đôi trẻ gặp nhiều khó khăn nhưng vẫn ngập tràn trong tình yêu và không gian sống như cổ tích. Thế nhưng, bi kịch đã ập tới khi cậu con trai 11 tuổi của họ, Hamnet, qua đời.

Zhao nhận được cuộc gọi mời làm đạo diễn từ chính nhà sản xuất phim, đạo diễn lừng danh Steven Spielberg. Ban đầu, cô định từ chối vì sợ mình không có đủ kinh nghiệm sống để kể câu chuyện này: "Tôi chưa từng làm mẹ, làm sao tôi có thể kể chuyện về một người mẹ mất con?".

Thế nhưng, chỉ vài giờ sau khi nói "không", cô tình cờ gặp Paul Mescal và cảm thấy nếu anh đóng Shakespeare trẻ thì cô có thể làm dự án này. Sau khi đọc kỹ tiểu thuyết Hamnet, cô lại nhận ra "trái tim tôi cùng nhịp với câu chuyện". Và thế là, cô quyết định thử sức.

Zhao cũng đạo diễn Hamnet bằng trực giác như vậy. "Đạo diễn không phải là công việc chỉ dựa trên trí tuệ… Chỉ một nửa thời gian là trí tuệ, còn lại là quyết định dựa trên những gì đang diễn ra trong chính cơ thể ta" - cô nói - "Ta phải cảm nhận từ trong cơ thể mình, để xem cơ thể phản ứng như thế nào, chứ không chỉ dựa vào suy nghĩ của bản thân".

Và như thế, dưới góc nhìn của Zhao, Hamnet hiện lên đầy hiện thực nhưng cũng vô cùng thần thoại. Ở đây, giữa đau đớn tận cùng, không có phô trương, không có kịch tính, chỉ là quan sát trong im lặng cách con người vượt qua nỗi đau bằng thiên nhiên và thời gian.

Đó là điều rất khác ở Hamnet so với các ứng cử nặng ký năm nay - vốn rất kịch tính, căng thẳng và có thông điệp mạnh mẽ. Nhưng kết quả cuối cùng thế nào, phải chờ tới lễ trao giải BAFTA diễn ra vào ngày 22/2 này.