"Kim chỉ nam" tìm hiểu lịch sử văn học Việt Nam hiện đại

NXB Kim Đồng vừa giới thiệu tới bạn đọc bộ sách Nhà văn hiện đại của nhà văn, nhà phê bình, nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan (1902 - 1987), một trong những công trình phê bình, khảo cứu văn học tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XX.

Đây là công trình góp phần khơi mở những nhận thức căn bản về tiến trình hình thành của nền văn học Việt Nam hiện đại. Từ giá trị tư liệu đặc biệt đến phương pháp phê bình khoa học, công trình này tiếp tục cho thấy sức sống bền bỉ của một tác phẩm vượt thời gian.

Một công trình tiên phong

Gồm 5 tập, Nhà văn hiện đại tái hiện diện mạo văn học Việt Nam hiện đại thông qua hệ thống chân dung tác giả, tác phẩm, thể loại và các khuynh hướng sáng tác. Với dung lượng khảo sát rộng, nguồn tư liệu phong phú cùng lối viết khoa học, công trình từ lâu đã được nhiều thế hệ độc giả và giới nghiên cứu xem như một "kim chỉ nam" trong quá trình tìm hiểu lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.

Điều đặc biệt làm nên giá trị của bộ sách nằm ở thời điểm ra đời. Công trình được thực hiện trong giai đoạn 1942 - 1945, khi nền văn học hiện đại Việt Nam đang trong quá trình vận động mạnh mẽ. Nhiều nhà văn được khảo sát khi đó vẫn đang sáng tác; nhiều thể loại văn học mới đang trong quá trình định hình; nhiều khuynh hướng nghệ thuật vẫn tiếp tục thử nghiệm và xác lập vị trí trong đời sống văn chương.

Trong bối cảnh này, việc hệ thống hóa, phân loại, nhận diện và đánh giá các nhà văn đương thời là một nỗ lực học thuật mang tính tiên phong. Có thể nói, Vũ Ngọc Phan không nghiên cứu văn học từ khoảng cách của lịch sử đã hoàn kết, mà trực tiếp quan sát và ghi nhận một nền văn học đang hình thành trước mắt mình.

Ở Nhà văn hiện đại, Vũ Ngọc Phan không dừng lại ở việc giới thiệu tác giả hay tóm lược tác phẩm. Mỗi cây bút được đặt trong một đời sống văn học cụ thể để xem xét phong cách, khuynh hướng sáng tác, đóng góp cũng như những giới hạn của họ trong tiến trình phát triển chung của văn học dân tộc.

Từ lớp nhà văn gắn với buổi đầu của văn chương Quốc ngữ, báo chí và văn học mới đến những cây bút thuộc nhiều thể loại khác nhau như tiểu thuyết, phóng sự, ký sự, phê bình, biên khảo, kịch và thơ, bộ sách đã phác họa bức tranh sinh động về sự vận động phong phú của văn học Việt Nam trong một giai đoạn bản lề của lịch sử dân tộc.

Giá trị bền vững vượt thời gian

Sau hơn tám thập kỷ kể từ lần xuất bản đầu tiên, Nhà văn hiện đại vẫn được nhìn nhận là một công trình nền tảng đối với việc nghiên cứu văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.

Trước hết, đó là giá trị tư liệu. Bộ sách đề cập tới 79 tác giả cùng hàng trăm tác phẩm từng xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như sách, báo, tạp chí hay sân khấu. Đối với những người muốn tìm hiểu diện mạo văn học Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, đây vẫn là một trong những nguồn tư liệu có độ tin cậy cao, giúp hình dung tương đối toàn diện về đời sống văn chương của một thời kỳ đặc biệt.

Không chỉ có ý nghĩa tư liệu, Nhà văn hiện đại còn để lại dấu ấn ở phương pháp phê bình. Dù là người cùng thời và có mối quan hệ với nhiều tác giả được khảo sát, Vũ Ngọc Phan vẫn giữ được khoảng cách cần thiết của một nhà nghiên cứu. Ông quan tâm tới văn bản, phong cách, bút pháp, tư tưởng, ảnh hưởng xã hội cũng như vị trí của từng tác giả trong dòng chảy văn học.

Từ những nhà văn đi tiên phong như Trương Vĩnh Ký, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh… đến các nhà văn lớp sau như Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố; từ các tiểu thuyết gia như Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài, Phạm Cao Củng đến các thi gia như Hàn Mặc Tử, Huy Cận, Xuân Diệu; rồi các kịch gia như Vũ Đình Long, Vi Huyền Đắc, từ các nhà phê bình như Thiếu Sơn, Trương Chính, Hoài Thanh đến nhà viết phóng sự, nhà viết bút ký… Tất cả đều được đặt trong một hệ quy chiếu chung để nhìn nhận những đóng góp đối với tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam.

Việc giới thiệu Nhà văn hiện đại hôm nay vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một ấn phẩm văn học đơn thuần. Trong bối cảnh nhu cầu tìm hiểu lịch sử văn học, văn hóa dân tộc ngày càng trở nên cần thiết đối với giáo dục, nghiên cứu và đời sống xã hội, sự trở lại của công trình này góp phần nối dài mạch tri thức giữa các thế hệ độc giả.

Đó cũng là cơ hội để công chúng hôm nay tiếp cận một cách hệ thống với diện mạo văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, đồng thời hiểu rõ hơn những nền tảng tư tưởng, nghệ thuật và học thuật đã góp phần hình thành nên diện mạo văn chương nước nhà trong suốt hơn một thế kỷ qua.