Không phải Cannes hay Venice, vì sao Locarno mới là "mỏ vàng" của điện ảnh nghệ thuật?

Khai mạc ngày 5/8 tại thị trấn Locarno bên hồ Maggiore (Thụy Sĩ), Liên hoan phim Locarno lần thứ 79 tiếp tục mở màn mùa điện ảnh nghệ thuật quốc tế với 233 bộ phim đến từ 69 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 103 tác phẩm ra mắt thế giới.

Không sở hữu thảm đỏ hào nhoáng như Cannes hay sức hút của cuộc đua Oscar như Venice, Locarno vẫn được giới làm nghề xem là một trong những liên hoan phim quan trọng nhất thế giới. 

Đây là nơi những đạo diễn trẻ được phát hiện, những bộ phim giàu tính thể nghiệm lần đầu đến với công chúng và không ít "viên ngọc thô" của điện ảnh đã bắt đầu hành trình chinh phục thế giới.

Nơi điện ảnh được đặt ở vị trí trung tâm

Nếu Cannes là biểu tượng của sự hào nhoáng và Venice thường được xem là bước đệm quan trọng cho mùa giải thưởng, thì Locarno lại lựa chọn một con đường rất khác. Suốt gần 80 năm tồn tại, liên hoan phim bên hồ Maggiore chưa bao giờ cố gắng cạnh tranh bằng số lượng ngôi sao hạng A xuất hiện trên thảm đỏ hay những thương vụ điện ảnh đình đám. Điều khiến Locarno trở thành cái tên được giới làm nghề kính trọng chính là triết lý đặt tác phẩm điện ảnh ở vị trí trung tâm.

Mỗi tháng 8, thị trấn Locarno yên bình của Thụy Sĩ lại trở thành điểm hẹn của hàng nghìn đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất, nhà phê bình và khán giả yêu điện ảnh từ khắp nơi trên thế giới. Không khí của liên hoan khác hẳn những sự kiện điện ảnh lớn còn lại. Người xem có thể dễ dàng bắt gặp một đạo diễn nổi tiếng đi bộ trên những con phố nhỏ, trò chuyện với khán giả sau buổi chiếu hay cùng ngồi trong quán cà phê để trao đổi về bộ phim vừa ra mắt.

Biểu tượng nổi tiếng nhất của Locarno là Piazza Grande – quảng trường trung tâm được biến thành rạp chiếu phim ngoài trời khổng lồ, nơi những tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật được giới thiệu tới khoảng 8.000 khán giả mỗi đêm, tạo nên một trong những trải nghiệm điện ảnh độc đáo nhất thế giới. Trong nhiều thập kỷ, Piazza Grande không chỉ là nơi trình chiếu phim mà còn trở thành biểu tượng cho tinh thần cởi mở của liên hoan phim: điện ảnh thuộc về tất cả mọi người.

Bên cạnh những buổi chiếu tại Piazza Grande, chương trình của Liên hoan phim Locarno được chia thành nhiều hạng mục quan trọng. Concorso Internazionale là cuộc thi chính, nơi các bộ phim truyện dài xuất sắc tranh giải Báo vàng (Pardo d'Oro) – giải thưởng cao nhất của liên hoan phim. Cineasti del Presente dành cho các đạo diễn với tác phẩm đầu tay hoặc thứ hai, được xem là bệ phóng của nhiều tài năng trẻ. 

Trong khi đó, Pardi di Domani tập trung vào phim ngắn và các thử nghiệm điện ảnh mới, phản ánh những xu hướng sáng tạo của thế hệ làm phim kế tiếp. Bên cạnh hoạt động trình chiếu, Open Doors là sáng kiến hỗ trợ các nhà làm phim đến từ những nền điện ảnh còn hạn chế về nguồn lực, thông qua đào tạo, kết nối và phát triển dự án, góp phần đưa nhiều tiếng nói mới đến với điện ảnh thế giới.

Chính sự cân bằng giữa quy mô quốc tế và bầu không khí gần gũi đã tạo nên sức hấp dẫn rất riêng. Ở Locarno, khoảng cách giữa nghệ sĩ và công chúng gần như bị xóa nhòa. Điều được nhắc đến nhiều nhất sau mỗi kỳ liên hoan phim không phải là chiếc váy đẹp nhất trên thảm đỏ, mà là bộ phim nào khiến khán giả tranh luận nhiều nhất hay đạo diễn trẻ nào vừa gây bất ngờ với tác phẩm đầu tay.

"Mỏ vàng" nơi những tên tuổi lớn từng bắt đầu

Nếu phải tìm một lý do khiến Locarno được gọi là "mỏ vàng" của điện ảnh nghệ thuật, câu trả lời nằm ở lịch sử phát hiện tài năng của liên hoan phim.

Trong khi nhiều sự kiện điện ảnh lớn ưu tiên những đạo diễn đã có tên tuổi, Locarno luôn dành không gian cho những tiếng nói mới. Hạng mục Concorso Internazionale tập trung vào các tác phẩm giàu tính sáng tạo, còn Cineasti del Presente hướng đến những đạo diễn với bộ phim đầu tay hoặc thứ hai. Chính từ những sân chơi này, nhiều nhà làm phim đã bắt đầu hành trình bước ra sân khấu điện ảnh quốc tế.

Qua nhiều thập kỷ, Locarno từng góp phần đưa những cái tên như Jim Jarmusch, Claire Denis, Kelly Reichardt hay Lav Diaz đến gần hơn với giới phê bình quốc tế. Không phải tất cả đều giành giải thưởng lớn ngay từ lần đầu xuất hiện, nhưng Locarno đã trở thành một trong những nơi đầu tiên nhìn thấy giá trị trong phong cách làm phim khác biệt của họ.

Nhiều tác phẩm từng gây tiếng vang tại Locarno sau đó tiếp tục được mời đến Venice, Toronto, Berlin hay Cannes, mở ra hành trình phát hành quốc tế và chinh phục các giải thưởng lớn. Chính vì vậy, đối với giới phát hành phim độc lập, Locarno từ lâu được xem là nơi "đọc trước tương lai" của điện ảnh nghệ thuật.

Triết lý ấy vẫn được duy trì ở kỳ liên hoan phim năm nay. Danh sách tranh giải tiếp tục quy tụ nhiều bộ phim đầu tay, phim thứ hai và các dự án độc lập đến từ nhiều nền điện ảnh khác nhau. Thay vì chạy theo những tác phẩm đã được truyền thông săn đón, Locarno tiếp tục đặt cược vào những góc nhìn mới và những ngôn ngữ điện ảnh còn đang trong quá trình định hình.

Không chỉ tìm kiếm tài năng, Locarno còn góp phần nuôi dưỡng họ. Chương trình Open Doors từ nhiều năm nay đã trở thành một trong những sáng kiến đáng chú ý nhất của liên hoan, hỗ trợ các nhà làm phim đến từ những khu vực còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, mạng lưới hợp tác và thị trường quốc tế. Với nhiều đạo diễn trẻ, Open Doors không đơn thuần là một chương trình đào tạo mà là cơ hội để dự án đầu tiên của họ được hiện thực hóa.

Bên cạnh việc phát hiện gương mặt mới, Locarno cũng không quên tôn vinh những người đã để lại dấu ấn sâu đậm cho nghệ thuật thứ bảy. Năm nay, đạo diễn Darren Aronofsky cùng các diễn viên Isabella Rossellini và Virginie Efira được trao các giải thưởng danh dự, tạo nên sự kết nối giữa những di sản điện ảnh và thế hệ sáng tạo kế tiếp.

Nơi nhìn thấy tương lai của điện ảnh thế giới

Trong lịch trình điện ảnh quốc tế, Locarno luôn giữ vị trí rất đặc biệt. Đây là liên hoan lớn đầu tiên của mùa phim nghệ thuật, diễn ra trước Venice, Toronto và nhiều sự kiện quan trọng khác. Vì vậy, những bộ phim xuất hiện tại Locarno thường được giới phê bình xem như tín hiệu đầu tiên về các xu hướng điện ảnh của năm.

Khi Liên hoan phim Locarno lần thứ 79 chính thức khai mạc, giới chuyên môn cũng bắt đầu theo dõi xem những bộ phim nào sẽ tạo nên bất ngờ. Không ít tác phẩm được giới thiệu tại đây sẽ tiếp tục hành trình đến Venice, Toronto hay San Sebastián trước khi xuất hiện trong các bảng tổng kết điện ảnh cuối năm. Có những bộ phim chỉ được vài nghìn khán giả xem trong đêm chiếu đầu tiên tại Piazza Grande, nhưng vài tháng sau lại trở thành hiện tượng tại các liên hoan phim lớn hoặc góp mặt trong danh sách những tác phẩm xuất sắc nhất năm.

Trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh ngày càng phụ thuộc vào các thương hiệu lớn, phần tiếp theo và những dự án hướng đến doanh thu phòng vé, Locarno vẫn kiên định với niềm tin rằng điện ảnh cần không gian cho sự thử nghiệm. Liên hoan phim không đặt câu hỏi một bộ phim có thể thu về bao nhiêu triệu USD, mà quan tâm nhiều hơn đến việc tác phẩm ấy mang đến điều gì mới cho ngôn ngữ điện ảnh.

Đó cũng là lý do giá trị lớn nhất của Locarno không nằm ở những khoảnh khắc thảm đỏ hay các hợp đồng thương mại. Điều khiến liên hoan này trở nên đặc biệt là khả năng phát hiện những "viên ngọc thô" trước khi cả thế giới nhận ra giá trị của chúng.

Sau gần 80 năm, Locarno vẫn giữ nguyên bản sắc ấy. Không phải Cannes, không phải Venice, nhưng chính sự khác biệt đã biến thị trấn nhỏ bên hồ Maggiore thành một trong những "mỏ vàng" quý giá nhất của điện ảnh nghệ thuật thế giới. 

Với nhiều đạo diễn trẻ, một suất tranh giải tại Locarno đôi khi còn giá trị hơn cả sự xuất hiện trên thảm đỏ của những liên hoan phim hào nhoáng, bởi đó có thể là điểm khởi đầu cho một sự nghiệp kéo dài hàng chục năm. Và với khán giả yêu điện ảnh, Locarno vẫn là nơi đáng để dõi theo mỗi tháng 8, bởi biết đâu giữa hàng trăm bộ phim được trình chiếu, sẽ có một kiệt tác mới đang lặng lẽ bắt đầu hành trình đi vào lịch sử.