Khơi thông hành lang pháp lý thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển

Việc thiếu một luật mang tính tổng thể, kết nối từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến tiêu dùng các sản phẩm văn hóa tạo ra những 'khoảng trống', 'điểm nghẽn' về mặt pháp lý. Do đó, việc xây dựng Luật Phát triển Công nghiệp Văn hóa được đánh giá là cấp bách, mang tính chiến lược trong thời gian tới.

Sau 12 năm nỗ lực triển khai, tỷ trọng công nghiệp văn hoá trong GDP Việt Nam cả giai đoạn 2018 - 2025 ước đạt 4-5%, còn khoảng cách rất xa so với mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là tối thiểu 7%, khó có thể bứt phá nếu không có một "cú huých" về mặt chính sách kiến tạo của Nhà nước.

Trong bối cảnh đó, Bộ VHTT&DL đang chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan xây dựng, góp ý cho Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Dự thảo gồm 9 chương, 60 điều, áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp văn hóa tại Việt Nam.

TS Nguyễn Thị Quý Phương, Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn Quốc tế QP Việt Nam nói: "Công nghiệp văn hóa khác với các lĩnh vực khác ở chỗ đó là một lĩnh vực giao thoa rất nhiều chuyên ngành. Chúng ta có đầy đủ các luật chuyên ngành để thực hiện quản lý về ngành rồi. Vậy Luật Phát triển Công nghiệp Văn hóa để làm gì? Câu trả lời là để tất cả các nguồn lực sáng tạo trong nước có một hành lang pháp lý thuận tiện và một cơ chế bảo hộ tốt cho tài nguyên đầu tiên của văn hóa – tài nguyên sở hữu trí tuệ. Trên tinh thần đó, sự ra đời của luật đúng vào thời điểm này là vô cùng cần thiết, và chúng tôi đánh giá rất cao điều đó".

Từ góc nhìn đa chiều của các chuyên gia, nhà quản lý và nhà khoa học tại các diễn đàn góp ý dự thảo, pháp luật về văn hóa còn thiếu tính đồng bộ và hệ thống, chủ yếu tiếp cận công nghiệp văn hóa dưới góc độ quản lý nhà nước đơn thuần về nội dung, thiếu các chính sách mang tính kiến tạo để thúc đẩy phát triển kinh tế, chưa coi đây là một lĩnh vực kinh tế năng động có khả năng đóng góp lớn vào GDP và giải quyết việc làm.

Các quy định pháp luật đã có, nhưng thiếu một luật mang tính tổng thể, kết nối từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến tiêu dùng các sản phẩm văn hóa. Sự thiếu vắng này tạo ra những "khoảng trống", "điểm nghẽn" về mặt pháp lý. Do đó, việc xây dựng Luật Phát triển Công nghiệp Văn hóa được đánh giá là cấp bách, mang tính chiến lược trong thời gian tới.

TS. Lê Tùng Sơn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh: "Về mặt thể chế hóa, chúng ta đã có nhiều chính sách của Nhà nước liên quan đến văn hóa và các chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa trong giai đoạn trước. Chúng ta cũng đã có các luật chuyên ngành như Luật Điện ảnh, Luật Du lịch, cùng các Nghị định của Chính phủ về nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm... Tuy nhiên, những luật chuyên ngành này hoạt động khá rời rạc. Chúng ta đang thiếu một "mảnh ghép" lớn để liên kết các chuyên ngành lại với nhau nhằm tạo ra nguồn lực mạnh mẽ cho sự phát triển văn hóa. Do đó, việc ban hành bộ luật trong giai đoạn này là vô cùng cấp bách".

Bộ VHTT&DL, cơ quan chủ trì dự thảo Luật đưa quan điểm, xây dựng Luật để xác định trúng, đúng các cơ chế, chính sách mang tính then chốt tầm luật để tạo khung khổ pháp lý cho thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Đồng thời, tiếp cận công nghiệp văn hoá là chuỗi giá trị để thúc đẩy phát triển từ góc độ phát triển một ngành kinh tế chiến lược, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

TS. Nguyễn Đức Tài, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Việt Nam đánh giá: "Việc xây dựng Luật Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam rất cập nhật và kịp thời trong bối cảnh hiện nay. Việc phát triển công nghiệp văn hóa xuất phát từ tinh thần Nghị quyết của Bộ Chính trị về thành lập Ban Chỉ đạo về phát triển văn hóa Việt Nam, từ khi Nghị quyết đi vào cuộc sống cho đến khi ra được bản dự thảo luật là một tốc độ "thần tốc". Dưới góc độ quan sát của chuyên gia, tôi đánh giá Ban soạn thảo cũng như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (cơ quan chủ trì) đã triển khai rất nghiêm túc, khẩn trương và nỗ lực hết mình để đưa ra phiên bản dự thảo ngày hôm nay".

Hiện tại, Bộ VHTT&DL đang khẩn trương lấy ý kiến, hoàn thiện dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo trình tự, thủ tục rút gọn, dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp tháng 10/2026.