Diễn ra tại vườn hoa Lý Thái Tổ (Hà Nội) sáng 10/1, cuộc tọa đàm "Giới thiệu Đề án Khảo sát các không gian tiềm năng trở thành Không gian Sáng tạo và Trung tâm Công nghiệp Văn hóa trong Thành phố" là hoạt động trọng điểm nằm trong chuỗi sự kiện mở đầu Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
Theo các chia sẻ, Hà Nội hiện đang sở hữu nhiều nguồn lực không gian có giá trị như các nhà máy, xí nghiệp cũ trong diện di dời, các trụ sở dôi dư sau sáp nhập hành chính và những không gian công cộng chưa được khai thác hiệu quả. Đây là những loại hình không gian đã được nhiều thành phố sáng tạo trên thế giới chuyển đổi thành công thành các trung tâm sản xuất văn hóa, cụm nghệ thuật - thiết kế, tổ hợp sáng tạo và creative hubs, góp phần tái thiết đô thị và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế sáng tạo.
Ths Lê Quang Bình chia sẻ tại cuộc tọa đàm
Trên cơ sở đó, Đề án "Khảo sát các không gian tiềm năng trở thành Không gian Sáng tạo và Trung tâm Công nghiệp Văn hóa" (2026) được Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội chủ trì triển khai, với sự phối hợp của Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam, ECUE - Mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Như chia sẻ của Ths Lê Quang Bình (đại diện ECUE - Mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống) trong vai trò điều phối đề án, từ năm 2020, một số chuyên gia trong lĩnh vực kiến trúc, di sản và quy hoạch đã tiến hành khảo sát các nhà máy trên địa bàn Hà Nội. Kết quả cho thấy thành phố sở hữu nguồn không gian công nghiệp cũ rất lớn nhưng chưa được khai thác một cách hệ thống.
Tuy nhiên, trên thực tế, Hà Nội chưa có bộ tiêu chí thống nhất để xác định các cơ sở đủ điều kiện chuyển đổi, cũng như chưa có bản đồ dữ liệu đồng bộ về các không gian tiềm năng. Trong khi đó, áp lực thương mại hóa bất động sản đang đe dọa xóa bỏ ký ức công nghiệp đô thị và đẩy các cộng đồng sáng tạo nhỏ ra ngoài cuộc chơi.
Một số gian hàng tại sự kiện "Tụ hội sáng tạo" được triển khai sáng 10/1
Do vậy, mục tiêu của đề án là xây dựng hệ thống tiêu chí, dữ liệu và mô hình thí điểm để chuyển đổi nhà máy cũ và trụ sở dôi dư thành các trung tâm công nghiệp văn hóa. Phạm vi triển khai khảo sát gắn với các nhà máy, kho bãi, thậm chí là các cơ sở hành chính dư thừa trên toàn thành phố. Trong thời gian tới, các chuyên gia sẽ từng bước tiến hành khảo sát thực địa, rà soát pháp lý, lập bản đồ GPS, kết hợp phỏng vấn các bên liên quan và tham vấn chuyên gia, cộng đồng. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu sẽ lựa chọn 10-15 địa điểm tiềm năng để nghiên cứu chuyên sâu, tiến tới đề xuất thí điểm chuyển đổi ít nhất 3 cơ sở với sự tham gia của nhà đầu tư.
Khi hoàn thành (dự kiến vào tháng 11 tới), đề án được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định cho thành phố, giúp gắn kết di sản công nghiệp với phát triển đô thị bền vững, đồng thời góp phần giữ gìn bản sắc và ký ức lịch sử của Hà Nội trong quá trình phát triển. Để đề án đi vào thực tiễn, phía thực hiện kêu gọi sự đồng hành của các cơ quan quản lý, giới chuyên gia và cộng đồng sáng tạo trong việc góp ý chính sách, mô hình quản trị và cơ chế tài chính.
TS - KTS Trương Ngọc Lân (Đại học Xây dựng Hà Nội) phát biểu
Tại tọa đàm, các chuyên gia như TS - KTS Trương Ngọc Lân (Đại học Xây dựng Hà Nội) và PGS - TS Phạm Quỳnh Phương (Trường Đại học Khoa học Liên ngành & Nghệ thuật) cũng đã chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi các không gian tiềm năng thành trung tâm công nghiệp văn hóa trên thế giới, cũng như việc xây dựng các bộ tiêu chí rõ ràng, hợp lý để đánh giá và khảo sát hệ thống không gian này.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sẽ diễn ra trong nhiều chặng hành trình, trong đó chặng đầu tiên mang tên Tụ hội sáng tạo, được tổ chức tại khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận trong hai ngày 10-11/1, với lễ khai mạc diễn ra tối 10/1. Theo Ban tổ chức, chương trình sẽ có hơn 200 đơn vị sáng tạo đa dạng của Hà Nội, với các hoạt động nhằm giới thiệu sáng kiến thuộc 8 lĩnh vực công nghiệp văn hóa, tôn vinh tinh thần sáng tạo và các giải pháp đổi mới trong cộng đồng sáng tạo. Đồng thời, chương trình giới thiệu các sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa có tính thiết kế, thủ công mỹ nghệ và nghệ thuật, trong đó tập trung vào các sản phẩm sẵn sàng thương mại của các nhà thiết kế, nghệ nhân và nhà sản xuất địa phương.
