Khi nghệ thuật số kết nối khoa học, công nghệ và sáng tạo Việt Nam

Diễn ra từ ngày 23/10 đến 29/11/2026 tại TP.HCM, chương trình Tháng 11 kỹ thuật số 2026 với chủ đề "Giữa dòng" mở ra không gian giao thoa giữa nghệ thuật, khoa học và công nghệ Pháp - Việt Nam.

Không chỉ giới thiệu những hình thức sáng tạo mới, chương trình còn gợi mở cách tiếp cận chuyển đổi số gắn với đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và đưa tri thức khoa học đến gần hơn với cộng đồng.

Lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam, Tháng 11 kỹ thuật số - Giữa dòng do Viện Pháp tại Việt Nam giới thiệu, nằm trong khuôn khổ sự kiện quốc tế Novembre Numérique. Bước sang kỳ tổ chức thứ 10 trong năm 2026, chương trình lựa chọn chủ đề "Entre les lignes" - "Giữa dòng", mời công chúng khám phá những tầng ý nghĩa nằm phía sau các tín hiệu, hình ảnh và hiện tượng thường ngày, thông qua những phương thức biểu đạt mới của công nghệ số.

Từ nghệ thuật thị giác, âm nhạc điện tử, múa đương đại đến trò chơi điện tử, thực tế ảo (VR) và trí tuệ nhân tạo (AI), chương trình cho thấy công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ sáng tạo mà còn có thể trở thành chất liệu nghệ thuật, phương tiện nghiên cứu và cầu nối giữa con người với thế giới tự nhiên.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, những hoạt động như "Giữa dòng" mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi giao lưu văn hóa. Đây còn là cơ hội để nghệ sĩ, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, sinh viên và doanh nghiệp sáng tạo cùng thử nghiệm ý tưởng, chia sẻ tri thức và mở rộng khả năng hợp tác liên ngành.

Đến dự sự kiện, ông Nguyễn Minh Nhựt (Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM) chia sẻ rằng các hoạt động như thế này không chỉ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa, nghệ thuật, mà còn giúp thay đổi phương thức quản lý về di sản. "Chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản không đơn thuần là đưa hình ảnh hoặc hiện vật lên Internet, mà là quá trình thay đổi căn bản phương thức nhận thức, quản lý, bảo vệ, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản trên nhiều nền tảng dữ liệu số. Để cho văn hóa - di sản tiếp tục sống động trong diện mạo mới, chứ không chỉ khư giữ riêng hình hài của truyền thống" - ông Nguyễn Minh Nhựt nói.

Từ Nghị quyết 57 đến không gian sáng tạo liên ngành

Tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu không chỉ đầu tư hạ tầng công nghệ mà còn xây dựng môi trường thúc đẩy nghiên cứu, sáng tạo, ứng dụng tri thức và phát triển nguồn nhân lực có khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng.

Trong góc nhìn đó, "Tháng 11 kỹ thuật số - Giữa dòng" là một ví dụ về cách công nghệ có thể đi vào đời sống thông qua những trải nghiệm gần gũi, giàu tính tương tác. Thay vì giới hạn công nghệ trong các phòng thí nghiệm hay sản phẩm kỹ thuật chuyên biệt, chương trình đưa những tiến bộ số đến với công chúng bằng ngôn ngữ nghệ thuật, hình ảnh, âm thanh và các hoạt động trải nghiệm.

Một điểm nhấn là trình diễn âm thanh - ánh sáng ORYMI, diễn ra từ ngày 23 đến 25/10/2026, do nghệ sĩ Ctrl Alt Supp (Baptiste Pierre) và Leslie Morrier phối hợp cùng Vietnam Media Lab thực hiện. Tác phẩm khai thác thế giới thực vật thông qua sự kết hợp giữa công nghệ, âm thanh và nghệ thuật thị giác, mở ra cách tiếp cận mới đối với những tín hiệu sinh học vốn khó nhận biết bằng giác quan thông thường.

Đến cuối tháng 11, dự án tại Kênh Hàng Bàng tiếp tục kết nối nghệ thuật số với nghiên cứu môi trường. Từ ngày 27 đến 29/11, agency sáng tạo Fromanother giới thiệu tác phẩm sắp đặt lấy cảm hứng từ quá trình lọc nước tự nhiên thông qua thực vật. Trung tâm Nghiên cứu nước châu Á (CARE) đồng thời tổ chức các hoạt động khám phá khoa học và nghệ thuật dành cho cộng đồng dân cư ven kênh, gia đình và thanh thiếu niên.

Những hoạt động này cho thấy tiềm năng của việc kết hợp khoa học với sáng tạo để truyền tải kiến thức về môi trường, khuyến khích tư duy khám phá và nâng cao nhận thức cộng đồng. Công nghệ, khi được đặt trong những bối cảnh cụ thể của đời sống, có thể giúp các vấn đề khoa học trở nên dễ tiếp cận hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội để người dân tham gia vào quá trình học hỏi và sáng tạo.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu đổi mới sáng tạo: đưa tri thức ra khỏi phạm vi chuyên môn hẹp, thúc đẩy kết nối giữa nghiên cứu, ứng dụng và nhu cầu xã hội.

Kết nối Pháp - Việt Nam, mở rộng hệ sinh thái sáng tạo

Bên cạnh các dự án kết hợp khoa học và nghệ thuật, chương trình còn tạo không gian thử nghiệm những hình thức biểu đạt mới.

Ngày 31/10, tác phẩm L'Avers et le Revers - Mặt sấp, mặt ngửa của tập thể Naagré kết nối múa đương đại với trình diễn electro-jazz trực tiếp. Từ ngày 9 đến 22/11, triển lãm ESCAPE giới thiệu các tác phẩm kết hợp nghệ thuật số, trò chơi điện tử và thực tế ảo, đi cùng những buổi chiếu phim VR, phim hoạt hình và workshop sáng tạo nhân vật do nghệ sĩ Rosa Doan và Tom Le hướng dẫn.

Đáng chú ý, tọa đàm ngày 19/11 với chuyên gia Valentin Schmite, đồng sáng lập Ask Mona, đặt vấn đề về mối quan hệ giữa AI, văn hóa và giáo dục. Đây là chủ đề ngày càng quan trọng khi trí tuệ nhân tạo mở rộng khả năng sáng tạo, đồng thời đặt ra những câu hỏi về vai trò của con người, quyền tác giả và trách nhiệm trong sử dụng công nghệ.

Thông qua chuỗi triển lãm, trình diễn, workshop, chiếu phim và tọa đàm, chương trình hướng đến kết nối nghệ sĩ Việt Nam với chuyên gia Pháp, trường đại học, studio sáng tạo và các đối tác trong nước. Những cuộc gặp gỡ này có thể tạo tiền đề cho các dự án hợp tác dài hạn, thúc đẩy trao đổi chuyên môn và phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực giao thoa giữa nghệ thuật, khoa học và công nghệ.

Với TP.HCM, một đô thị có hệ sinh thái văn hóa, giáo dục và công nghệ năng động, chương trình còn gợi mở khả năng phát triển các mô hình sáng tạo gắn với không gian công cộng, giáo dục trải nghiệm và các vấn đề môi trường đô thị.

Khi được kết nối với trường học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng địa phương, những hoạt động như vậy có thể góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận khoa học, đồng thời tạo thêm không gian thử nghiệm cho các ý tưởng sáng tạo mới.

Tất nhiên, một chương trình nghệ thuật không thể thay thế các chính sách đầu tư cho nghiên cứu và phát triển công nghệ. Giá trị lâu dài nằm ở khả năng chuyển hóa những cuộc gặp gỡ và trải nghiệm thành quan hệ hợp tác, dự án thực tế, hoạt động đào tạo và sản phẩm có sức lan tỏa.