Khi di sản là "nhịp đập" của nền kinh tế sáng tạo

"Kết nối di sản để kiến tạo tương lai", Hà Nội năm 2026 hứa hẹn sẽ là điểm đến đầy cảm hứng, nơi mỗi người dân có thể trở thành một "đại sứ sáng tạo", cùng viết tiếp câu chuyện về Thủ đô ngàn năm văn hiến, vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Kích hoạt kinh tế sáng tạo

Ngay từ những ngày đầu năm 2026, chương trình "Tụ hội sáng tạo" ấn tượng với chất liệu truyền thống được đặt trong dòng chảy đương đại, đã mở màn, "kích hoạt" cho hành trình Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chuỗi hoạt động xuyên suốt cả năm tại thành phố thủ đô.

Chọn chủ đề "Kinh tế sáng tạo" cho mùa lễ hội thứ 5, Hà Nội cho thấy cách tiếp cận mới trong cách triển khai nội dung, mà theo như Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà, đó là "bước chuyển dịch quan trọng, sáng tạo không còn gói gọn trong các lĩnh vực văn hóa, di sản mà được nhìn nhận như nguồn lực kinh tế thực thụ, thúc đẩy dịch vụ, du lịch, giáo dục và tri thức".

Trước đó, từ năm 2019, Hà Nội đã thể hiện tầm nhìn khi chính thức gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, trở thành Thành phố Sáng tạo thứ 246 trên thế giới và là Thủ đô thứ 32 được ghi danh ở lĩnh vực thiết kế sáng tạo. Với bề dày di sản hơn một nghìn năm văn hiến, Hà Nội là địa phương có mật độ di sản dày đặc bậc nhất cả nước, với 6.489 di tích lịch sử - văn hóa, gần 1.793 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, 1.350 làng nghề truyền thống…, những giá trị ấy không chỉ là "ký ức của đất và người", mà còn là tài sản vô giá của tương lai, là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ cho những sáng tạo.

Ông Jonathan Baker - Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá: "Việc khởi động Lễ hội Sáng tạo 2026 từ rất sớm với một sự kiện giàu cảm hứng, cùng kế hoạch nhiều hoạt động kéo dài suốt cả năm, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Hà Nội trong vai trò một Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Đây cũng là dịp để cộng đồng sáng tạo, người dân Thủ đô và du khách cùng tham gia, trải nghiệm và khám phá nguồn năng lượng sáng tạo phong phú của Hà Nội. Chúng tôi đánh giá đây là sáng kiến rất ý nghĩa, tạo nên một không gian xuyên suốt để giới thiệu và lan tỏa sức sáng tạo của thành phố."

Theo định hướng mới, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 không còn dừng lại ở một sự kiện văn hóa – nghệ thuật thường niên, mà hướng tới mô hình "thiết chế sáng tạo đô thị": một không gian hội tụ, thử nghiệm và lan tỏa ý tưởng; nơi các ngành Nghệ thuật thị giác – Thiết kế – Kiến trúc – Công nghệ – Âm thanh – Dữ liệu – Thủ công – Trình diễn kết nối, tạo thành hệ sinh thái sáng tạo liên ngành quy mô lớn. Tầm nhìn này đánh dấu bước chuyển quan trọng: từ tổ chức một lễ hội đơn lẻ sang kiến tạo một hệ sinh thái sáng tạo đô thị có chiều sâu, mở rộng cơ hội hợp tác giữa nghệ sĩ, nhà thiết kế, cộng đồng sáng tạo và các đơn vị trong nước – quốc tế.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định, chuyển động mới của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cho thấy nỗ lực của Thủ đô trong việc xây dựng một môi trường sáng tạo liên tục, đưa sáng tạo trở thành thành tố quan trọng của đời sống đô thị và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng. Điều này kỳ vọng sẽ là nền tảng để Hà Nội khẳng định vị thế một Thành phố Sáng tạo hàng đầu trong khu vực và trên thế giới.

Tinh thần sáng tạo lan tỏa khắp thành phố trong năm

Một trong những điểm khác biệt của Lễ hội là sự lan tỏa tinh thần sáng tạo trên toàn thành phố với thời gian kéo dài từ tháng 1 đến tháng 11, trong đó những hoạt động chính của lễ hội sẽ diễn ra vào tháng 11.

Thoát khỏi tư duy bảo tồn tĩnh, trong Lễ hội năm nay, di sản đang được tiếp thêm "nhịp đập mới" khi bước vào guồng quay công nghiệp văn hóa, vừa sinh giá trị kinh tế vừa nuôi dưỡng bền vững bản sắc và đời sống cộng đồng. Quy mô và sự phân bổ không gian trải nghiệm Lễ hội thay đổi, không còn tập trung tại một vài điểm nhỏ lẻ, tinh thần sáng tạo sẽ lan tỏa qua 5 phân khu chiến lược, nơi mỗi bước chân của du khách đều chạm vào sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.

Không gian Di sản tập trung tại khu vực chợ Đồng Xuân - Bắc Qua và Trung tâm Công nghiệp văn hóa Đồng Xuân. Tại đây, các nhà thiết kế sẽ thực hiện những cuộc "thí điểm" táo bạo: biến một khu chợ truyền thống trở thành khu chợ của kinh tế sáng tạo thời kỳ mới. Bà Bùi Thị Thanh Hương, Tổng biên tập Tạp chí Kiến trúc, BTC Lễ hội nói: "Sẽ có sự biến đổi một khu chợ truyền thống, cũng là tinh hoa của nền kinh tế sáng tạo, nơi có thể tạo điều kiện cho những sản phẩm thiết kế sáng tạo made in Vietnam và made in Hanoi. Các nghệ nhân, nhà thiết kế và các tiểu thương cùng bắt tay để tạo ra một tuyến trải nghiệm di sản - sáng tạo - thương mại độc đáo".

Không gian Kẻ Chợ, linh hồn của 36 phố phường, sẽ hồi sinh thông qua mô hình "Thị - Phố - Nghề". Các "Phố Hàng sáng tạo" sẽ được kiến tạo, gắn liền với các lĩnh vực công nghiệp văn hóa và hệ thống làng nghề tinh hoa của Hà Nội. Du khách sẽ không chỉ xem trình diễn mà còn tham gia vào quá trình sáng tạo ngay tại không gian sống động của phố nghề.

Hướng tới thế hệ trẻ, Không gian Tương lai tại mạng lưới các công viên sẽ là nơi diễn ra các hoạt động "Giáo dục sáng tạo - kỹ năng tương lai". Đây là sân chơi cho sinh viên, học sinh với các xưởng sáng tác (workshop), khu thử nghiệm (Fablab) và các tác phẩm Pavilion quốc tế đầy cảm hứng.

Trong khi đó, Không gian Sinh thái tại bãi giữa sông Hồng lại mang đến một góc nhìn bền vững với mô hình "Cộng sinh đô thị - sinh thái". Sử dụng vật liệu địa phương và thiết kế tuần hoàn, không gian này ưu tiên nghệ thuật cảnh quan và nghiên cứu tuyến trải nghiệm đường thủy trên sông Hồng, gợi mở cách con người chung sống hài hòa với thiên nhiên.

Cuối cùng, Không gian Cộng đồng sẽ là cánh tay nối dài, huy động sự tham gia của các đại sứ quán, các tổ chức quốc tế, trường đại học và cả các quán cà phê, không gian văn hóa tại các phường, xã. Tất cả cùng cộng hưởng để tạo nên một mạng lưới sáng tạo phủ khắp Thủ đô.

Theo BTC, hàng loạt dự án sẽ được giới thiệu, kết nối, hỗ trợ và thông qua Quỹ hỗ trợ văn hóa sáng tạo, các dự án tiềm năng, để phát triển thành những không gian sáng tạo mới ngay trong Lễ hội. Bà Bùi Thị Thanh Hương cho biết: "Năm nay chúng tôi sẽ công bố giải thưởng sáng tạo Hà Nội, để Hà Nội xứng đáng là một địa chỉ của sáng tạo cả nước, tôn vinh giá trị sáng tạo không chỉ của các địa phương mà còn cả nước, và tầm khu vực."

Trao "nhịp đập mới" cho di sản trong guồng quay công nghiệp văn hóa

Sức mạnh của Lễ hội 2026 nằm ở đội ngũ hơn 200 đơn vị sáng tạo tham gia, bao gồm các thương hiệu thiết kế, các viện nghiên cứu và các nhà sáng tạo độc lập. Theo ông Nguyễn Quốc Hoàng Anh, nhà sáng lập Lên Ngàn, tất cả đều đi theo hướng rất mới, thể hiện tầm nhìn lớn của Hà Nội. Đó là mở ra cây cầu kết nối, đối thoại không chỉ giữa các đơn vị làm chính sách mà còn với những tổ chức cá nhân, cộng đồng, những nhà sáng tạo, đặc biệt là giới trẻ và các nghệ sĩ. "Di sản văn hóa đang được trao "nhịp đập mới" trong guồng quay công nghiệp văn hóa", ông Hoàng Anh nhấn mạnh.  

Ông Phạm Xuân Tài - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết: "Thời gian vừa qua, khi thực hiện công nghiệp văn hóa, Hà Nội cũng đã đạt được những thành công nhất định. Trên kết quả đó, Nghị quyết 09 của Thành ủy cũng đã chỉ ra rằng, Hà Nội sẽ dựa vào vốn di sản văn hóa để phát triển công nghiệp văn hóa."

PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định, Lễ hội Thiết kế sáng tạo có ý nghĩa trong việc định vị thương hiệu cho Hà Nội, cho các nghệ sĩ, cho tinh thần sáng tạo của Thủ đô. Năm 2026 đánh dấu giai đoạn Hà Nội mở rộng và nâng tầm mạng lưới Thành phố Sáng tạo, thúc đẩy hợp tác quốc tế, tiếp thu kinh nghiệm, tổ chức các sự kiện khu vực và xây dựng hình ảnh đô thị sáng tạo. Nhờ tái sinh các di sản, biến công trình cũ thành không gian văn hóa sống động bằng công nghệ (ánh sáng, số hóa) kết hợp nghệ thuật và thiết kế, lấy cộng đồng làm trung tâm để tạo ra ngành công nghiệp văn hóa bền vững, Hà Nội đang dần định hình diện mạo của một "Thành phố sáng tạo" vừa giàu bản sắc, vừa có sức cạnh tranh khu vực, biến sáng tạo thành động lực kinh tế từ gốc rễ văn hóa truyền thống.

Thể thao và Văn hóa - Xuân Bính Ngọ 2026