Khi bảo tàng là những không gian 'mở' hiện đại

Không còn chỉ là những hiện vật trưng bày tĩnh, Bảo tàng thời gian gần đây như những thiết chế văn hóa sống động, đổi mới phương thức trưng bày và cách tiếp cận, trờ thành những không gian "mở",  là điểm đến "cháy vé", hấp dẫn người xem.

Di tích Hỏa Lò dịp nghỉ lễ cuối tháng 4 đầu tháng 5 vừa qua là một trong những điểm đến hút du khách. Theo thống kê của Sở Du lịch Hà Nội, từ ngày 25/4 đến 2/5, Di tích Nhà tù Hỏa Lò đã đón khoảng 36.000 lượt khách.

Không chỉ có vậy, Di tích Nhà tù Hỏa Lò vài năm gần đây là còn "cháy vé" tour đêm. Tận dụng các yếu tố về công nghệ hiện đại, xây dựng hướng tiếp cận di tích một cách đa chiều, những tour "Đêm Thiêng liêng" kết hợp giữa tham quan di tích với nhiều hoạt cảnh, khắc họa chân thực những tấm gương chí sĩ cách mạng quật cường, anh dũng trong nhà giam của quân địch, ghi lại dấu ấn mạnh mẽ, khó phai trong lòng du khách.

Chị Lưu Thanh Hòa, Du khách Hà Nội bày tỏ: "Ở đây có những show diễn mà các diễn viên  diễn lại những câu chuyện có thực của các chiến sĩ. Mình đồng cảm với cảm xúc của từng nhân vật và ý nghĩa nhân văn của vở diễn đó. Điều đó làm cho tôi cảm nhận trọn vẹn những điều mà Di tích Nhà tù Hỏa Lò muốn gửi gắm. Phần tưởng niệm rất ý nghĩa, tổng kết lại hành trình của cả tour, trọn vẹn cả về mặt cảm xúc, cảm nhận trong trải nghiệm của mọi người".

Bảo tàng đổi mới phương thức trưng bày và cách tiếp cận công chúng

Nhiều bảo tàng lớn khác như Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam cũng trở thành điểm đến của khách tham quan, với mong muốn tìm về những cột mốc lịch sử qua hệ thống hiện vật, trưng bày chuyên đề hoặc các hoạt động trải nghiệm. Điểm chung của các Bảo tàng là sự đổi mới về cách kể chuyện, mở ra cách tiếp cận mới hấp dẫn du khách.

Chẳng hạn như Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hai năm trở lại đây chuyển mình mạnh mẽ, khai thác thế mạnh biến di sản thành tài sản khi "giao duyên" âm nhạc với mỹ thuật, góp phần đưa Bảo tàng là điểm đến thường xuyên hơn với những người yêu nghệ thuật. Hay bên cạnh các hoạt động trưng bày, từ cuối năm 2025, Bảo tàng Mỹ thuật tổ chức các tour chuyên đề "Đêm Bảo tàng" với mỗi tháng một chủ đề, được xây dựng chuyên nghiệp, mang tới không gian nghệ thuật mới mẻ khi bảo tàng lên đèn.

Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nói, trong đời sống đô thị ồn ào, lựa chọn "Đêm Bảo tàng" là lựa chọn khá thích hợp với công chúng thích không gian tĩnh lặng, lãng mạn. "Đối với các bạn trẻ, chúng tôi xây dựng không gian sôi động với những trò chơi về nghệ thuật, sáng tạo, trải nghiệm mới về nghệ thuật, lan tỏa tình yêu mỹ thuật tới các bạn trẻ", ông Minh nói.

Theo ông Phùng Xuân Khánh, Giám đốc công ty du lịch Tiên Phong, đối với loại hình mỹ thuật điêu khắc, rất khó, kén khách. Nhưng với tour này thì du khách đến tiếp cận sẽ có tình cảm nhất định với những chương trình giới thiệu ở đây. "Tôi nghĩ với khách nước ngoài sẽ là lựa chọn hấp dẫn. Tổ chức thường xuyên sẽ kéo một lượng khách rất lớn đối với Bảo tàng Mỹ thuật", ông Khánh đánh giá. 

Rõ ràng, việc phát triển các bảo tàng hiện nay đang phù hợp với định hướng đổi mới các thiết chế văn hóa được nêu trong Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó đặt nhiệm vụ - giải pháp "Xây dựng thiết chế "văn hóa số", "bảo tàng mở", "nhà hát di động", "thư viện số" thân thiện với mọi lứa tuổi" và "Tập trung đầu tư, hoàn thiện hạ tầng văn hóa, ưu tiên các thiết chế văn hóa quy mô quốc gia ngang tầm khu vực và quốc tế, như: bảo tàng quốc gia, nhà hát quốc gia".

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, "Chúng ta tạo ra sức hấp dẫn mới, thói quen mới cho công chúng. Với các bảo tàng sở hữu nhiều hiện vật, bảo vật, cổ vật quốc gia người dân, du khách có thêm trải nghiệm. Họ yêu văn hóa, họ nhìn thấy văn hóa ở một lăng kính khác, rõ ràng tạo cảm hứng khác, tạo ra sức sống cho các bảo vật".

Hình ảnh những dòng người xếp hàng trước cổng bảo tàng là hình ảnh biểu tượng, cho thấy trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, thiết chế văn hóa - giáo dục này vẫn có giá trị rất quan trọng, cần được khai thác hết tiềm năng, đặc biệt trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Điều đó cũng cho thấy vượt khỏi vai trò lưu giữ hiện vật và di sản, không chỉ là nơi trưng bày hiện vật trong tủ kính, hệ thống bảo tàng ở Việt Nam đang dần chứng minh khả năng trở thành những không gian mở hiện đại, gắn với đời sống xã hội và đảm nhiệm chức năng giáo dục văn hóa, lịch sử theo cách hấp dẫn hơn.