Góc nhìn 365: Dòng chảy lễ hội

Chúng ta đang đi qua mùa hội Xuân 2026. Những ngày đầu năm, tại nhiều điểm đến, dòng người vẫn rộn ràng trẩy hội, vãn cảnh, du Xuân và gửi gắm mong ước về một năm mới bình an. Đó là nhịp điệu quen thuộc khi tháng Giêng về, như một phần không thể thiếu của đời sống tinh thần.

Xem chuyên đề Góc nhìn 365 TẠI ĐÂY

Nhưng trong dòng chảy lễ hội năm nay, những nét mới cũng đã thấp thoáng xuất hiện trong cách tổ chức cũng như hướng tiếp cận của cộng đồng. Điều ấy gắn với một thực tế: Lễ hội không thể đứng ngoài sự vận động và phát triển của xã hội.

Đơn cử tại chùa Hương, ứng dụng công nghệ đã được triển khai mạnh trong khâu điều hành: Hệ thống camera tích hợp AI đặt tại các điểm trọng yếu để theo dõi an ninh và điều tiết dòng người; vé tham quan được chuyển sang hình thức điện tử, tích hợp với dịch vụ thuyền đò, cho phép người dùng đặt trước; mã QR gắn trên mỗi thuyền đò để du khách phản ánh chất lượng phục vụ và tra cứu thông tin du lịch.

Theo ghi nhận, dù lượng khách tăng cao, khu vực này gần như không còn xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài tại các điểm nóng, trong khi hệ thống hàng quán không còn lấn chiếm các không gian quan trọng.

Rồi tại khu di tích Cổ Loa, ngoài việc bố trí xe điện phục vụ người dân, lễ hội năm nay còn có chương trình "Không gian di tích - Lễ hội truyền thống số". Tại đó, du khách có thể trải nghiệm thực tế ảo, xem trình diễn hologram 3D, khám phá Giếng Ngọc qua công nghệ VR hay quét mã QR để quan sát cổ vật đã được số hóa ở nhiều góc độ.

Ở một góc độ khác, bên cạnh các nghi lễ truyền thống, hội Gióng tại đền Sóc năm nay còn tổ chức chương trình nghệ thuật "Đêm linh thiêng - Hào khí Thánh Gióng", đồng thời bước đầu giới thiệu tour đêm Đền Sóc với việc khám phá không gian di tích trong ánh sáng nghệ thuật, kết hợp trình diễn văn hóa truyền thống. Tương tự, tại lễ hội gò Đống Đa, giống như lần tổ chức vào Tết 2025, lễ hội mừng chiến thắng của vua Quang Trung có thêm phần tái hiện lịch sử bằng hình thức sân khấu hóa, kết hợp âm thanh, ánh sáng để tạo nên một không khí bi tráng và giàu cảm xúc...

***

Từ những thay đổi đang diễn ra, có thể thấy nhiều lễ hội Xuân hiện đang bước vào trạng thái vận động chủ động hơn. Tại đó, bên cạnh những điều chỉnh để vận hành theo hướng văn minh và an toàn, các địa phương còn tận dụng công nghệ và chất liệu nghệ thuật để tăng sự thuận tiện và hấp dẫn cho lễ hội.

Bên cạnh góc độ quản lý, rõ ràng những nét mới ấy cũng cho thấy sự chuyển động tích cực chung của toàn xã hội. Bởi khi không gian của các hội Xuân được trả lại sự thông thoáng và giảm thiểu ùn tắc, đó là bước tiến về kỷ cương và ý thức của cả cộng đồng. Cũng như khi các truyền thuyết, sự kiện lịch sử - vốn là hạt nhân của lễ hội - được tái hiện bằng ngôn ngữ sân khấu hoặc được số hóa để tiếp cận qua thiết bị cá nhân, đó là cách kết nối truyền thống với hiện tại bằng những phương thức phù hợp với đời sống hôm nay.

Cũng cần nói thêm, song song với những thay đổi trong tổ chức và hình thức, đời sống lễ hội trong vài năm gần đây còn ghi nhận xu hướng dần hạn chế các nghi thức hiến sinh hoặc yếu tố mang màu sắc dị đoan. Ít nhiều, thay đổi ấy cũng cho thấy sự tự chọn lọc của xã hội trước các giá trị cốt lõi cần gìn giữ cũng như những nội dung có thể tiết chế để phù hợp với nhận thức đương đại.

Dĩ nhiên, vẫn cần thêm thời gian để những nét mới của hội Xuân thực sự đi vào ổn định. Muốn hình thành một diện mạo lâu dài và bền vững cho mỗi mùa lễ hội, những chuyển biến ấy phải vừa được duy trì nhất quán, vừa được tiếp cận với tinh thần cầu thị, sẵn sàng điều chỉnh cho phù hợp theo thời gian. Ở phía cộng đồng cũng vậy. Những tín hiệu tích cực từ du khách là điều đáng mừng, nhưng để trở thành thói quen ứng xử, chúng cần tới một quá trình vun đắp ý thức chung, diễn ra lâu dài và liên tục.

Nhưng dẫu sao, những chuyển động năm nay cũng đã gợi ra nhiều suy ngẫm về hướng đi phía trước của hội Xuân. Bởi mỗi khi một vòng quay của năm mới bắt đầu, hội Xuân cũng chính là dịp để xã hội cùng nhìn lại cách ứng xử với bản sắc và ký ức.

Khi kỷ cương được đề cao, còn truyền thống được làm mới mà không đánh mất hệ giá trị cốt lõi, dòng chảy lễ hội cũng vì thế mà trở nên trong trẻo. Và trong dòng chảy ấy, có thể nhận ra một sự trưởng thành chậm rãi nhưng bền bỉ từ cộng đồng trước di sản của chính mình.