Chiều 19/8, tại thành phố Huế, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phối hợp với Viện Nghiên cứu và Phát triển Đạo Mẫu Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học: “Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội điện Huệ Nam trong đời sống đương đại”.
Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, chuyên gia, nghệ nhân và cộng đồng thanh đồng, thủ nhang trên cả nước.
Ban Tổ chức hội thảo đã nhận được 51 bài tham luận với nội dung tập trung vào lịch sử, giá trị di sản của Lễ hội điện Huệ Nam; công tác quản lý, bảo vệ và bảo tồn; vai trò của cộng đồng thực hành và những giải pháp phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa, du lịch tâm linh bền vững.
Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế Hoàng Việt Trung phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Nguyên Lý - TTXVN
Một trong những vấn đề được quan tâm tại hội thảo là làm sao để giữ được tính thiêng, sự trang nghiêm và đúng khuôn mẫu truyền thống của nghi lễ, trong bối cảnh lễ hội ngày càng thu hút đông đảo công chúng. Nguy cơ trục lợi, biến tướng tâm linh qua các dịch vụ ăn theo mang tính tự phát, hiện tượng đốt vàng mã quá mức hay những biểu hiện thực hành lệch chuẩn là thách thức trực tiếp đối với giá trị cốt lõi của di sản.
Thạc sỹ Bùi Quang Dũng, Trường Đại học Khoa học - Đại học Huế cho rằng, trước tác động của kinh tế thị trường, du lịch và truyền thông số, Lễ hội điện Huệ Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như thương mại hóa hoạt động tín ngưỡng, nguy cơ sân khấu hóa nghi lễ, sự lan truyền thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội, những biểu hiện mê tín dị đoan và nguy cơ mai một các giá trị truyền thống.
Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Nguyên Lý - TTXVN
Những vấn đề này đòi hỏi có cách tiếp cận bảo tồn phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa phát huy giá trị di sản với gìn giữ tính xác thực và tính thiêng của lễ hội. Vì vậy, việc phát huy vai trò của thanh đồng, cung văn, nghệ nhân, Ban bảo trợ điện Huệ Nam và người dân địa phương, cùng sự phối hợp của các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp du lịch là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, Lễ hội điện Huệ Nam cần được quản lý theo hướng phát triển nhưng không đánh mất bản sắc, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Đại biểu dự Hội thảo. Ảnh: Nguyên Lý - TTXVN
Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế Hoàng Việt Trung, thực hành hầu đồng trong tín ngưỡng thờ Mẫu tại Lễ hội điện Huệ Nam là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng hợp pháp cần được tôn trọng và bảo vệ theo quy định của pháp luật. Công tác quản lý nhà nước không nhằm can thiệp thô cứng vào nội dung nghi lễ hoặc đồng nhất mọi thực hành theo một khuôn mẫu hành chính, mà tập trung bảo vệ tính thiêng, quyền thực hành chính đáng của cộng đồng; đồng thời ngăn chặn hành vi lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi gây phản cảm, vi phạm pháp luật, xâm hại môi trường hoặc làm sai lệch giá trị của di sản.
Biểu diễn hoạt cảnh hoạt động của Lễ hội điện Huệ Nam tại Hội thảo. Ảnh: Nguyên Lý - TTXVN
Việc nhận diện “lệch chuẩn” cần có tiêu chí rõ ràng, được xây dựng với sự tham gia của cộng đồng và chuyên gia, tránh đánh giá chủ quan hoặc áp đặt từ bên ngoài. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế bảo đảm ba yêu cầu gồm: Quản lý đúng pháp luật và dựa trên bằng chứng, duy trì cơ chế đồng quản trị thực chất với cộng đồng, đo lường thường xuyên sức sống và tác động xã hội của di sản. Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, giai đoạn 2026 – 2030 cần xây dựng lộ trình phát huy lan tỏa giá trị di sản, qua đó tạo tiền đề thực chất cho quá trình chuẩn bị hồ sơ đề cử UNESCO, Lễ hội điện Huệ Nam là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Lễ hội điện Huệ Nam đã trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài. Ban đầu, lễ hội diễn ra trong phạm vi điện Huệ Nam hay còn gọi điện Hòn Chén. Về sau có sự tham gia của người dân làng Hải Cát, phường Phú Xuân và dần phổ biến rộng rãi trong nhân dân. Ngày nay, lễ hội được tổ chức vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch hàng năm, với nhiều nghi lễ vẫn giữ được nét truyền thống như cung nghinh Thánh Mẫu, rước bằng đường bộ và đường thủy, cáo yết, chánh tế và thực hành tín ngưỡng hầu đồng. Đặc biệt, lễ hội là một không gian thể hiện nét đẹp của Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt – di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO ghi danh. Năm 2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa Lễ hội điện Huệ Nam vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
