Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam, ông Eric Soulier: "Pháp muốn lan tỏa các tài năng sáng tạo tại Việt Nam"

5 năm trở lại đây, hợp tác văn hóa – nghệ thuật giữa Pháp và Việt Nam trở nên sôi động với nhiều dự án quy mô lớn trong các lĩnh vực nhiếp ảnh, điện ảnh, truyện tranh và nghệ thuật đương đại. 

Từ bức tranh hợp tác đó, ông Eric Soulier – Tham tán hợp tác và hoạt động văn hóa của Đại sứ quán Pháp, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam – đã chia sẻ với Báo Thể thao và Văn hóa - TTXVN về chiến lược xây dựng hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo, thúc đẩy đồng sáng tạo giữa nghệ sĩ hai nước và nuôi dưỡng các tài năng trẻ.

Dấu ấn của những dự án hợp tác lớn

* Quan hệ hợp tác văn hóa – nghệ thuật giữa Pháp và Việt Nam diễn ra khá sôi động trong 5 năm gần đây. Ông có thể cho biết đâu là những dấu ấn quan trọng nhất?

- Quả thật là trong những năm gần đây, đã có nhiều dự án quy mô chưa từng có được triển khai. Đối với chúng tôi, tiêu biểu nhất phải kể đến Biennale Nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi. Kỳ tổ chức năm 2025 đã đạt được thành công rực rỡ, thu hút hơn 208.000 lượt khách thăm quan, quy tụ 170 nghệ sĩ và 22 triển lãm trên khắp thành phố. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự hợp tác thành công giữa Pháp và Việt Nam: nếu không có sự hỗ trợ mang tính quyết định của các cơ quan chức năng địa phương, đặc biệt là Ủy ban Nhân dân, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng tổ chức UNESCO, chúng tôi khó có thể đạt được tầm ảnh hưởng và sức lan tỏa như vậy.

Ngoài ra, chúng tôi có nhiều sự kiện nổi bật khác để lại dấu ấn mạnh mẽ như buổi trình diễn mang tên Huế by Light năm 2023. Buổi hòa nhạc kết hợp với trình chiếu ánh sáng quy mô lớn tại Đại Nội Huế, nhân dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước, đã trở thành một dấu mốc mang tính lịch sử. Chúng tôi cũng có thể kể đến dự án Hành trình di sản Hà Nội, góp phần tôn vinh và giới thiệu sâu hơn về di sản của thành phố Hà Nội trong năm 2025.

Trong lĩnh vực điện ảnh và nghe nhìn, hợp tác, Viện Pháp tại Việt Nam hỗ trợ quá trình « quốc tế hóa » ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam bằng cách đồng hành cùng các chuyên gia và nhà làm phim tham gia những thị trường lớn như Liên hoan phim Cannes hay Liên hoan phim hoạt hình Annecy. Chúng tôi cũng đã làm việc với các cơ quan chức năng Việt Nam và thành phố Hồ Chí Minh trong một số dự án quan trọng của ngành, đặc biệt là việc xây dựng cẩm nang quay phim đầu tiên của thành phố và hỗ trợ chiến lược phát triển điện ảnh. Những nỗ lực này đã góp phần vào việc TP. Hồ Chí Minh gần đây được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh.

Ngoài ra, chương trình lưu trú nghệ sĩ Villa Saigon cũng là một trụ cột trong hoạt động của chúng tôi. Trong thời gian tới, chương trình này sẽ được đổi mới và mở rộng nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các đối tác văn hóa – nghệ thuật Việt Nam, đồng thời tăng cường hợp tác trực tiếp với giới sáng tạo trong nước.

* Trong số các dự án đã triển khai, theo ngài, đâu là những dự án mang lại tác động rõ rệt nhất đối với cộng đồng nghệ sĩ và công chúng Việt Nam? Và vì sao những mô hình đó có thể được xem là nên nhân rộng?

- Đối với chúng tôi, những dự án đáng chú ý nhất là những dự án tạo ra tác động lâu dài. Biennale nhiếp ảnh Photo Hanoi là một ví dụ điển hình. Ngay bây giờ chúng tôi đã đang chuẩn bị cho Biennale Nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi 2027 với mục tiêu tiếp tục quốc tế hóa sự kiện để đưa Photo Hanoi trở thành một điểm hẹn quan trọng của nhiếp ảnh thế giới, đồng thời gắn chặt hơn với đời sống sáng tạo nhiếp ảnh đương đại tại Việt Nam.

Một trọng tâm khác là việc phát triển lĩnh vực truyện tranh tại Việt Nam. Chúng tôi không chỉ tổ chức các sự kiện đơn lẻ mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái bền vững cho ngành: khuyến khích việc đọc, sáng tác và xuất bản các tác phẩm truyện tranh của cả Việt Nam và Pháp. Trong khuôn khổ đó, Liên hoan Truyện tranh Pháp ngữ lần thứ nhất sẽ được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh vào tháng 4/2027, với sự tham gia của nhiều nhà xuất bản Việt Nam như Kim Đồng, Nhã Nam và Du Bút.

Trong lĩnh vực nghe nhìn, cách tiếp cận cũng tương tự: chúng tôi hướng tới hỗ trợ sự phát triển bền vững của ngành trong dài hạn. Điều này được thực hiện thông qua việc kết nối mạng lưới chuyên gia, hỗ trợ sự phát triển của Hiệp hội Hoạt hình và Kỹ xảo Việt Nam (VAVA), đồng hành cùng các chuyên gia Việt Nam tại các thị trường quốc tế, tổ chức các chương trình đào tạo về hoạt hình và kỹ xảo, cũng như chia sẻ kinh nghiệm của Pháp trong các lĩnh vực như thu hút đoàn làm phim, lưu trữ phim hay phân phối tác phẩm ra quốc tế.

Những mô hình này phát huy hiệu quả bởi chúng không chỉ là các hoạt động mang tính giới thiệu, mà thực sự trở thành đòn bẩy giúp phát triển các cộng đồng sáng tạo tại địa phương.

* Từ các dự án đã triển khai, Viện rút ra những bài học chiến lược nào trong việc thiết kế các chương trình hợp tác quốc tế tại Việt Nam?

- Việc tổ chức các dự án văn hóa và nghệ thuật tại Việt Nam cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của việc xây dựng những quan hệ đối tác vững chắc với các cơ quan và tổ chức địa phương. Điều này đòi hỏi phải hiểu rõ bối cảnh, kiên trì theo đuổi các chương trình trong dài hạn và điều chỉnh phương thức triển khai cho phù hợp với thực tế tại Việt Nam.

Những kinh nghiệm này cũng cho thấy sự thành công của các dự án phụ thuộc rất lớn vào mức độ tin cậy giữa các đối tác, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong nước và quốc tế, cũng như một tầm nhìn dài hạn nhằm bảo đảm tác động bền vững của các sáng kiến hợp tác.

Bên cạnh đó, yếu tố truyền thông đóng vai trò hết sức quan trọng. Không chỉ dừng lại ở việc triển khai dự án, khả năng xây dựng một câu chuyện chung xung quanh các sáng kiến này có ý nghĩa quyết định trong việc gia tăng sức lan tỏa, thu hút công chúng và đặc biệt là duy trì sự tham gia lâu dài của các đối tác địa phương - như trường hợp của Biennale Nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi.

Một bài học quan trọng khác là vai trò then chốt của việc hợp tác chặt chẽ với các cơ quan và các tác nhân văn hóa Việt Nam. Những dự án đạt hiệu quả cao nhất thường là những dự án xuất phát từ những nhu cầu thực tế được xác định ngay tại địa phương, đồng thời có sự tham gia tích cực của các chuyên gia và cơ quan quản lý văn hóa Việt Nam ngay từ giai đoạn xây dựng ý tưởng.

Trong lĩnh vực nghe nhìn, cách tiếp cận này được thể hiện thông qua sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý điện ảnh của Việt Nam cũng như với các chuyên gia trong ngành. Mục tiêu là phát triển những chương trình góp phần củng cố hệ sinh thái điện ảnh trong nước, từ đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy sự lưu thông của các tác phẩm cho đến hỗ trợ các nhà làm phim tiếp cận các thị trường quốc tế.

* Viện đánh giá hiệu quả các dự án dựa trên những tiêu chí nào? Lượng khán giả, sự tham gia của nghệ sĩ địa phương hay tác động dài hạn?

- Chúng tôi sử dụng nhiều chỉ số khác nhau. Trước hết là các chỉ số quen thuộc như số lượng khán giả, số tổ chức và nghệ sĩ tham gia, hay mức độ bảo đảm bình đẳng giới.

Chúng tôi cũng đánh giá tác động thông qua độ lan tỏa trên truyền thông. Chẳng hạn, đối với sự kiện Photo Hanoi, đã có hơn 500 bài báo và phóng sự, cùng khoảng 200 nhà báo tham gia đưa tin tại các thời điểm cao điểm. Sự kiện cũng mang lại tác động kinh tế và du lịch rõ rệt. Biennale đã thu hút lượng lớn chuyên gia và công chúng, cả Việt Nam lẫn quốc tế. Một con số đáng chú ý là 100.000 mã vé giao thông dành riêng cho sự kiện đã được sử dụng hết chỉ trong vòng hai tuần. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là tác động lâu dài. Mục tiêu của chúng tôi là góp phần xây dựng các ngành sáng tạo và hỗ trợ các đối tác Việt Nam tiến tới sự tự chủ. Khi các đối tác có thể tiếp tục phát triển những dự án này mà không cần sự hỗ trợ trực tiếp của chúng tôi, đó chính là dấu hiệu rõ ràng nhất của thành công.

* Các dự án sắp tới được xây dựng dựa trên những cơ sở nào? Nhu cầu của công chúng Việt Nam hay chiến lược văn hóa của Pháp tại khu vực ASEAN cũng như sự thay đổi của môi trường nghệ thuật toàn cầu?

- Viện Pháp tại Việt Nam và các hoạt động văn hóa của Đại sứ quán luôn lắng nghe nhu cầu của công chúng và các ngành Công nghiệp Văn hóa và Sáng tạo (ICC) của Việt Nam, nhằm đáp ứng những mong đợi và sáng kiến của họ. Việc tăng cường các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo là trọng tâm của chiến lược này nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển của đời sống nghệ thuật, nghe nhìn và văn học tại Việt Nam.

Song song với việc hỗ trợ đời sống sáng tạo tại địa phương, nhiệm vụ của chúng tôi cũng là quảng bá văn hóa Pháp tại Việt Nam, giới thiệu tới công chúng Việt Nam sự phong phú của di sản văn hóa Pháp, cả truyền thống lẫn đương đại. Điều này được thực hiện thông qua việc mời các nghệ sĩ Pháp tới biểu diễn, giao lưu, ký tặng, tổ chức các workshop, cũng như trình chiếu phim, đặc biệt thông qua chương trình chiếu phim hàng tuần "French Cinema Rendez-vous" (Điểm hẹn Điện ảnh Pháp) tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Các dự án của chúng tôi vì vậy luôn được định hướng bởi hai mục tiêu song song: hỗ trợ đời sống sáng tạo tại địa phương và giới thiệu, quảng bá văn hóa Pháp.

* Trong bối cảnh hiện nay, Viện có ưu tiên những lĩnh vực nào như nghệ thuật số, công nghệ sáng tạo, điện ảnh, hay các dự án gắn với phát triển bền vững?

- Viện Pháp tại Việt Nam đặt các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo ở trung tâm chiến lược. Từ năm 2023, chúng tôi đặc biệt chú trọng tới việc phát triển một số lĩnh vực như truyện tranh và nghe nhìn. Trong lĩnh vực truyện tranh, chúng tôi tổ chức các cuộc thi, workshop sáng tác và hỗ trợ các tác giả trong quá trình xuất bản tác phẩm. Từ năm 2026, hoạt động này sẽ được mở rộng sang lĩnh vực dịch thuật, với một dự án nhằm giúp ngành xuất bản thích ứng với những thách thức do trí tuệ nhân tạo tạo sinh đặt ra. Song song với đó, chương trình lưu trú nghệ sĩ mới dự kiến ra mắt vào mùa thu tới cũng sẽ tích hợp một thành phần dành cho nghệ thuật số nhằm thúc đẩy hợp tác song phương trong các lĩnh vực sáng tạo mới.

Mục tiêu của chúng tôi là giúp các tổ chức văn hóa Việt Nam trở thành những động lực sáng tạo độc lập trong khu vực ASEAN, trong bối cảnh chính phủ Việt Nam cũng ngày càng chú trọng phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo.

Đồng sáng tạo – hướng đi mới của hợp tác văn hóa Pháp – Việt

* Liệu các dự án tương lai có xu hướng chuyển mạnh sang mô hình "đồng sáng tạo" giữa nghệ sĩ Pháp và Việt Nam, thay vì chỉ là giới thiệu tác phẩm từ Pháp?

Viện Pháp tại Việt Nam từ lâu đã khuyến khích và hỗ trợ các dự án đồng sáng tạo; đó thực sự là một phần trong bản sắc của chúng tôi. Chúng tôi luôn mời các đối tác Việt Nam tham gia vào các dự án, chẳng hạn mời nghệ sĩ địa phương tham gia biểu diễn mở màn trong các buổi hòa nhạc hoặc hợp tác trong các dự án bảo tàng, như dự án tại Điện Biên Phủ. Năm 2025, chúng tôi cũng đã triển khai Dự án Hành trình di sản nhằm tôn vinh kiến trúc Hà Nội.

Trong năm 2026, tinh thần đồng sáng tạo này sẽ tiếp tục là trọng tâm của nhiều sự kiện lớn. Vào tháng 4, nữ nhạc trưởng người Pháp Zahia Ziouani, người đã chỉ huy buổi bế mạc Thế vận hội Paris 2024, sẽ chỉ huy Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Việt Nam (VNSO) và Nhà hát Giao hưởng, Nhạc-Vũ kịch TP. Hồ Chí Minh (HBSO).

Chúng tôi cũng sẽ tham gia tích cực vào việc tổ chức sự kiện Hanoi City of Design 2026, nơi chúng tôi chia sẻ kinh nghiệm trong việc tổ chức các biennale văn hóa quy mô lớn dành cho công chúng.

Trong năm nay, các nghệ sĩ Việt Nam cũng sẽ tiếp tục tham gia biểu diễn mở màn trong các buổi hòa nhạc nhạc đương đại của chúng tôi. Ngoài ra, chúng tôi đang thảo luận về việc tổ chức các lớp master class về múa, với mục tiêu tạo ra những hợp tác thực sự giữa các vũ công Pháp và các đối tác Việt Nam.

* Viện làm thế nào để đảm bảo các dự án không chỉ dừng ở sự kiện mà tạo ra hệ sinh thái sáng tạo lâu dài?

- Chúng tôi uôn đặt trọng tâm vào việc triển khai những dự án bền vững và có tác động lâu dài, vừa thúc đẩy đời sống văn hóa địa phương vừa hỗ trợ những lĩnh vực đang phát triển, chẳng hạn như truyện tranh. Biennale Nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi là một sự kiện có sức huy động và gắn kết rất lớn, được tổ chức hai năm một lần và góp phần củng cố hình ảnh Hà Nội như một thành phố sáng tạo và năng động, thu hút nghệ sĩ từ khắp nơi trên thế giới.

Từ năm 2026, việc luân phiên tổ chức với Creative Design Festival sẽ giúp Hà Nội có một sự kiện văn hóa quốc tế mỗi năm, qua đó khuyến khích sự hình thành của những dự án quy mô lớn khác trên khắp cả nước.

Trong lĩnh vực nghe nhìn, điều này được thể hiện qua các dự án nhằm tăng sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các đoàn làm phim quốc tế. Ví dụ, cẩm nang quay phim của TP. Hồ Chí Minh là một công cụ cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đón tiếp các đoàn làm phim nước ngoài và quảng bá tốt hơn các địa điểm quay tại Việt Nam.

* Có chương trình nào nhằm phát hiện và nuôi dưỡng tài năng trẻ Việt Nam trong hợp tác với Pháp thời gian tới không?

Chúng tôi luôn nỗ lực hỗ trợ các tài năng trẻ Việt Nam trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Dự án truyện tranh, mặc dù mở cho mọi đối tượng, nhưng phần lớn người tham gia là các họa sĩ trẻ và sinh viên. Thông qua các workshop, các buổi gặp gỡ với những tác giả nổi tiếng, cơ hội xuất bản tác phẩm và tham gia các festival tại Pháp, họ có thể phát triển dự án nghệ thuật của mình một cách bền vững. Một số dự án khác của chúng tôi cũng có sự tham gia của sinh viên, chẳng hạn như dự án Hành trình di sản được triển khai năm 2025.

Việc hỗ trợ giới trẻ cũng được thực hiện trong lĩnh vực nghe nhìn, đặc biệt thông qua các chương trình đào tạo cho các tài năng trẻ Việt Nam trong lĩnh vực hoạt hình, nhằm khuyến khích việc sáng tạo những câu chuyện mới và đưa các tác phẩm này ra thị trường quốc tế.

Ngoài ra, năm nay chúng tôi cũng triển khai chương trình Production and Storytelling, một chương trình phát triển dự án giữa Pháp và Đông Nam Á nhằm hỗ trợ các đạo diễn và nhà sản xuất phim truyện trong lĩnh vực điện ảnh tác giả. Chương trình sẽ diễn ra qua nhiều giai đoạn tại ASEAN và tại Pháp, trong đó giai đoạn đầu tiên sẽ được tổ chức tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) vào mùa hè này.

* Nếu nhìn về 5 năm tới, ông/bà mong muốn quan hệ hợp tác văn hóa Pháp – Việt sẽ đạt tới điều gì khác biệt so với hiện nay?

- Kỳ vọng của chúng tôi rất rõ ràng: chuyển từ logic hỗ trợ sang logic thúc đẩy và lan tỏa các tài năng. Trong vòng 5 năm tới, Viện Pháp mong muốn tăng cường hỗ trợ các lĩnh vực mới nổi, đặc biệt là lĩnh vực sách và công nghệ số, thông qua việc mở rộng mạnh mẽ các chương trình đào tạo như master class, workshop và các khóa tập huấn.

Chúng tôi sẽ tiếp tục phát triển những dự án tiêu biểu như Biennale Nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi hay các chương trình về truyện tranh để đưa chúng lên tầm quốc tế. Một trong những mục tiêu quan trọng của chúng tôi là duy trì lâu dài một sự kiện lớn tại TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt thông qua Liên hoan Truyện tranh quốc tế.

Về lâu dài, sự thay đổi quan trọng nhất sẽ là việc chuyển giao các dự án này cho các đối tác địa phương. Chúng tôi mong muốn các tổ chức và chuyên gia Việt Nam có thể hoàn toàn làm chủ và tiếp tục phát triển những sự kiện mang tính chiến lược này.

Trong lĩnh vực nghe nhìn, điều đó có nghĩa là tăng cường hợp tác giữa các cơ quan, trường đào tạo và chuyên gia của hai nước, nhằm hỗ trợ sáng tạo, đào tạo và lưu thông tác phẩm. Mục tiêu là góp phần hình thành một hệ sinh thái nghe nhìn năng động tại Việt Nam, có khả năng hội nhập sâu vào các mạng lưới khu vực và quốc tế.

Việc tăng cường quan hệ giữa hai nước cũng sẽ được thúc đẩy thông qua việc đổi mới chương trình lưu trú nghệ sĩ. Chúng tôi mong muốn chương trình này gắn bó hơn với bối cảnh Việt Nam và về lâu dài trở thành một chương trình lưu trú trao đổi hai chiều. Ý tưởng rất đơn giản: tạo điều kiện để nghệ sĩ Pháp và Việt Nam đối thoại và xây dựng những nhịp cầu giữa hai nền văn hóa.

Cuối cùng, trung thành với các giá trị cởi mở và tôn trọng sự đa dạng của nước Pháp, chúng tôi đặc biệt chú trọng việc bảo đảm rằng hợp tác văn hóa luôn tôn vinh sự đa dạng. Chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ các nghệ sĩ từ nhiều nền tảng khác nhau, không phân biệt giới tính, dân tộc hay xu hướng tính dục. Chính sự phong phú của con người sẽ là sức mạnh của quan hệ hợp tác giữa hai nước trong tương lai.

* Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!