Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi không gian quản lý rộng lớn và khối lượng công việc ngày càng gia tăng, phương châm "gần dân, sát dân" tại Bát Mọt đã và đang được triển khai bằng những hành động thực chất, sáng tạo và đầy tinh thần trách nhiệm của hệ thống chính trị cơ sở.

Sức mạnh từ sự đồng hành của "tam giác lực lượng"

Thách thức lớn nhất đặt ra cho Đảng ủy, UBND xã Bát Mọt ngay từ khi bước vào giai đoạn vận hành mô hình chính quyền 2 cấp chính là bài toán về nhân lực.

Theo chia sẻ từ ông Lê Văn Công, Đảng ủy viên, Phó Chủ tịch UBND xã Bát Mọt, tổng số biên chế khối chính quyền được tỉnh giao là 32 người, tuy nhiên trên thực tế hiện chỉ có 21 nhân sự, đang thiếu hụt tới 11 biên chế. Bản thân Phó Chủ tịch UBND xã cũng phải kiêm nhiệm chức vụ Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã. Trong những lúc cao điểm như mùa tuyển sinh, khi khối lượng công việc dồn dập, áp lực đè nặng lên đôi vai của một bộ máy tinh gọn là vô cùng lớn.

Không chỉ dừng lại ở sự thiếu hụt về số lượng biên chế, đội ngũ cán bộ công tác tại Bát Mọt còn đối mặt với rào cản đặc thù về ngôn ngữ và văn hóa vùng cao. Đại đa số cán bộ, công chức tăng cường từ tuyến trên xuống hoặc công tác tại xã đều là người Kinh, xa gia đình, việc tiếp cận, vận động người dân địa phương đòi hỏi một quá trình thích ứng và nỗ lực rất lớn.

Quang cảnh buổi họp của “tam giác lực lượng” gồm chính quyền xã, công an xã và biên phòng Bát Mọt. Ảnh: Huy Thông

Ông Lê Văn Công thẳng thắn nhìn nhận rằng, trong quá trình triển khai công tác giải phóng mặt bằng, vận động tiếp xúc, làm việc với các chi bộ thôn, bản trong định hướng phát triển kinh tế - xã hội hay đảm bảo an ninh trật tự, nếu chỉ dựa vào cán bộ người Kinh thì việc giao tiếp gặp trở ngại lớn do khác biệt về ngôn ngữ. Người dân địa phương quen dùng tiếng Thái, do đó đòi hỏi phải có sự hỗ trợ, "dịch lại" của các cán bộ văn phòng là người địa phương hoặc các trưởng thôn, trưởng bản thì cán bộ mới có thể nắm bắt chính xác tâm tư, nguyện vọng của bà con.

"Phần lớn anh em cán bộ công tác tại đây là người Kinh. Trong quá trình đi cơ sở thực hiện nhiệm vụ, việc không thông thạo tiếng địa phương đã tạo ra những trở ngại nhất định. Do đó, chúng tôi đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ phải chủ động học tiếng Thái và tìm hiểu phong tục, tập quán. Đây là chìa khóa để đội ngũ cán bộ thực sự gắn bó, lắng nghe và thấu hiểu tâm tư của đồng bào một cách trọn vẹn nhất".

Ông Lê Văn Công Phó Chủ tịch UBND xã Bát Mọt

Để khắc phục điểm yếu này, các lực lượng tại Bát Mọt đã biến phương châm "gần dân, sát dân" thành hành động thực tế thông qua mô hình phối hợp chặt chẽ giữa "tam giác lực lượng": cán bộ chính quyền xã, lực lượng công an xã và lực lượng biên phòng đóng trên địa bàn.

Trong lực lượng công an, theo Đại úy Ngân Văn Lực, Phó Trưởng công an xã Bát Mọt, để đảm bảo an ninh trật tự tại địa bàn với phần đông là đồng bào dân tộc Thái, công an xã luôn bám sát hướng dẫn của cấp trên, đồng thời đẩy mạnh phong trào thi đua "Ba nhất" (Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất) trong toàn lực lượng. Ngoài giờ hành chính, các cán bộ, chiến sĩ công an xã không quản ngày đêm, chủ động tổ chức các đoàn công tác xuống trực tiếp các hộ gia đình, bám nắm từng ngõ ngách cơ sở. Sự nhiệt huyết của lực lượng công an xã đã tạo nên hiệu quả lan tỏa mạnh mẽ trong công tác giữ gìn bình yên trong các thôn, bản.

CHẠM VÀO ĐỂ ĐỌC NỘI DUNG

"Địa bàn biên giới Bát Mọt tuy có thế mạnh là tình cảm quân - dân gắn bó, nhưng lại đối mặt với không ít khó khăn về hạ tầng công nghệ. Để giữ vững an ninh trật tự, lực lượng Công an xã luôn duy trì nghiêm túc các phong trào thi đua, chủ động cắt cử cán bộ bám sát địa bàn ngoài giờ hành chính. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa công an, biên phòng và dân quân tự vệ chính là chìa khóa để chúng tôi nắm chắc địa bàn, bảo đảm an ninh đến tận từng thôn, bản".

Đại úy NGÂN VĂN LỰC Phó Trưởng công an xã Bát Mọt

Song hành cùng công an xã là lực lượng biên phòng - những người lính mang quân hàm xanh luôn gắn bó máu thịt với đồng bào các dân tộc vùng biên. Trung tá Nguyễn Quang Huy, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Bát Mọt, khẳng định rằng bên cạnh nhiệm vụ cốt lõi là bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh biên giới quốc gia, đơn vị luôn xác định nhiệm vụ tham gia phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội cùng địa phương là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Đảng ủy, Ban chỉ huy Đồn Biên phòng đã tập trung lãnh đạo, triển khai các tổ đội công tác bám sát địa bàn theo phương châm "bốn cùng": cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng đồng bào với nhân dân các bản làng vùng biên.

CHẠM VÀO ĐỂ ĐỌC NỘI DUNG

"Thông qua các tổ đội công tác thực hiện phương châm 'bốn cùng' - cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng đồng bào với bà con, chúng tôi không chỉ kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân, mà còn trực tiếp tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương các giải pháp thiết thực nhằm ổn định đời sống, khơi dậy sức mạnh nội sinh tại mỗi bản làng".

Trung tá NGUYỄN QUANG HUY Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Bát Mọt

Chia sẻ về những thử thách ban đầu khi thực hiện nhiệm vụ vận động quần chúng, Thiếu tá Bùi Như Lực, cán bộ Đồn Biên phòng Bát Mọt, tâm sự rằng các anh phải đối mặt với muôn vàn khó khăn từ rào cản ngôn ngữ, đường sá xa xôi, địa hình phức tạp, thời tiết khắc nghiệt cho đến những tập tục sinh hoạt, ăn ở, đi đứng rất đặc trưng của người dân địa phương. 

Để vượt qua, những người lính biên phòng đã phải bắt đầu từ những bài học vỡ lòng, kiên trì học tiếng Thái, học cách tiếp cận và hòa mình vào đời sống thực tế của bà con. Nhờ sự gần gũi, chân tình ấy, mọi rào cản trong việc tiếp nhận đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều được tháo gỡ một cách dễ dàng, thấu tình đạt lý.

"Lấp đầy" những "vùng lõm sóng" bằng hơi ấm trách nhiệm

Bên cạnh bài toán về nhân lực và ngôn ngữ, hành trình đưa chủ trương, chính sách và công nghệ số đến với Bát Mọt còn vấp phải một thử thách hạ tầng khắc nghiệt: sự tồn tại của những "vùng lõm sóng" thông tin.

Theo khảo sát, mặc dù các nhà văn hóa thôn có sóng wifi hoặc internet không bị tính là vùng lõm sóng, nhưng thực tế khi di chuyển lên các bản làng vùng cao của Bát Mọt, sóng di động của một số nhà mạng hầu như không có, duy chỉ có mạng Viettel phủ sóng tại một số điểm nhà văn hóa thôn. 

Tình trạng này trở nên trầm trọng hơn mỗi khi thời tiết cực đoan xảy ra, đặc biệt là vào mùa mưa bão. Ông Lê Văn Công dẫn chứng sự cố điển hình từ cơn bão số 1 năm 2025, khi toàn xã Bát Mọt bị cô lập trong 3 ngày rưỡi do mất điện, mất sóng. Trong những thời điểm đó, việc tiếp nhận thông tin và xử lý giao dịch hành chính gần như bị đóng băng.

Một buổi tập huấn trực tiếp kết nối với tỉnh tại trụ sở UBND xã Bát Mọt. Ảnh: Huy Thông

Chính vì những "điểm nghẽn" về hạ tầng công nghệ ấy, phương châm "gần dân, sát dân" thông qua sự có mặt trực tiếp của cán bộ càng trở thành yếu tố quyết định. Không thể ngồi chờ người dân thao tác trên môi trường số khi điều kiện hạ tầng còn hạn chế, đội ngũ cán bộ xã, công an và biên phòng đã chọn cách "mang dịch vụ đến tận cơ sở". 

Xã đã triển khai số hóa đối với các dịch vụ thiết yếu như chi trả an sinh xã hội không dùng tiền mặt, thực hiện thủ tục khai sinh, khai tử điện tử trên Cổng dịch vụ công quốc gia qua hệ thống VNeID. Đối với những người trung tuổi và cao tuổi, cán bộ bộ phận một cửa và các tổ công nghệ số cộng đồng phải trực tiếp cầm tay chỉ việc.

Triển khai cao điểm cài đặt Sổ sức khỏe điện tử cho người dân tại xã Bát Mọt. Ảnh: Vũ Hiếu

Đặc biệt, để khắc phục khoảng cách thông tin, Đồn Biên phòng Bát Mọt đã đẩy mạnh các kênh tương tác số trong công tác tuyên truyền. Trung tá Nguyễn Quang Huy cho biết, đơn vị đã sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để chuyển đổi giọng nói thành các bản tin phát thanh bằng tiếng dân tộc, sau đó truyền tải linh hoạt qua hệ thống loa truyền thanh thôn, bản và các nhóm Zalo cộng đồng. Nhờ đó, đồng bào các dân tộc tại Bát Mọt, dẫu ở những bản làng xa xôi, vẫn kịp thời cập nhật được các chủ trương, chính sách và thông tin an ninh trật tự quan trọng.

Dấu ấn kinh tế - xã hội và giáo dục vùng cao

Vượt qua những khó khăn về địa hình, hạ tầng và nhân lực, trong 6 tháng đầu năm 2026, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Bát Mọt đã đạt được những kết quả toàn diện trên tất cả các mặt kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh. Bước sang năm 2026, dưới sự lãnh đạo quyết liệt, địa phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và ổn định đời sống nhân dân.

Một trong những dấu ấn lớn nhất trong tiến trình sắp xếp bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp là việc thực hiện sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp thôn (từ 8 thôn xuống còn 4 thôn). Việc tinh gọn này đã giúp công tác chỉ đạo, điều hành từ xã đến cơ sở trở nên tập trung, thông suốt và gắn kết hơn.

Trường nội trú liên cấp TH&THCS Bát Mọt chuẩn bị hoàn thành để kịp Khai giảng năm học mới. Ảnh: Huy Thông

Đặc biệt, lĩnh vực giáo dục đã ghi nhận bước ngoặt lịch sử với dự án Trường nội trú liên cấp TH&THCS Bát Mọt. Đây là một trong 6 trường học biên giới của tỉnh Thanh Hóa được triển khai theo kết luận của Bộ Chính trị. Sự ra đời của trường đã xóa bỏ cảnh học ghép lớp tại các điểm trường lẻ, đưa 614 học sinh vào một môi trường học tập khang trang, hiện đại. 

614 học sinh xã Bát Mọt từ năm học mới này sẽ được học trong ngôi trường khang trang, hiện đại. Ảnh: Huy Thông

Tuy nhiên, việc đưa học sinh ra trường nội trú tập trung ban đầu cũng vấp phải những băn khoăn từ phía phụ huynh, nhất là tại các bản xa, cách trung tâm trường tới 17 - 18 km. Phó Chủ tịch UBND xã Lê Văn Công chia sẻ rằng bản thân ông đã "cuốc bộ" vào những bản xa này để nắm tình hình. Ban đầu, khi nghe tin con em phải đi học xa và ở lại nội trú, nhiều bậc phụ huynh có tâm lý e ngại, lo lắng vì khoảng cách đường sá.

"Để giải quyết nút thắt tư tưởng ấy, hệ thống chính trị từ xã đến các khối đoàn thể, mặt trận đã kiên trì "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để tuyên truyền, giải thích cho đồng bào hiểu rõ chủ trương nhân văn của Đảng và Nhà nước" - ông Lê Văn Công nói. "Cán bộ đã giải thích rõ cho bà con về việc các em học sinh khi ra trường nội trú sẽ được thụ hưởng toàn diện các chế độ chính sách ưu việt theo Nghị định số 66 của Chính phủ, được Nhà nước hỗ trợ tiền ăn trưa, bố trí chỗ ở nội trú, hỗ trợ gạo và miễn giảm học phí. Các em được nuôi dưỡng, chăm sóc đầy đủ bởi đội ngũ thầy cô giáo và nhân viên nhà trường trong một môi trường văn minh, hiện đại. Nhờ sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và kiên trì vận động, nhân dân đã đồng tình ủng hộ tuyệt đối, đưa con em ra lớp, xóa bỏ hoàn toàn cảnh học ghép lớp lẻ tẻ, mở ra tương lai sáng rực cho thế hệ trẻ vùng biên".

Lấy người dân làm trung tâm theo tinh thần Kế hoạch 219

Không chỉ dừng lại ở các kết quả về hạ tầng và kinh tế - xã hội, công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại Bát Mọt trong giai đoạn mới đang được nâng lên một tầm cao mới thông qua việc quán triệt sâu sắc các chủ trương lớn của Trung ương và của tỉnh. Cụ thể, căn cứ Quyết định số 1444/QĐ-BVHTTDL ngày 19/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Kế hoạch số 267/KH-UBND ngày 24/07/2026 của UBND tỉnh Thanh Hóa, ngày 31/7/2026, UBND xã Bát Mọt đã chính thức ban hành Kế hoạch số 219/KH-UBND về việc triển khai thực hiện Đề án "Thúc đẩy các phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở, lấy người dân làm trung tâm" giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn xã.

Kế hoạch 219/KH-UBND vạch ra lộ trình và các mục tiêu cụ thể, thiết thực nhằm phát huy tối đa vai trò chủ thể, trung tâm của Nhân dân trong việc sáng tạo, tổ chức và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Đến năm 2030, Bát Mọt đặt ra các chỉ tiêu chi tiết: phấn đấu trên 95% hộ gia đình đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa"; 100% thôn đạt danh hiệu "Thôn văn hóa" với chất lượng thực chất; 100% thôn xây dựng hiệu quả mô hình khu dân cư "sáng - xanh - sạch - đẹp"; 100% thôn thực hiện nghiêm túc hương ước, quy ước cộng đồng về nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội. Về thể dục thể thao và văn hóa đọc, xã phấn đấu tỷ lệ người dân tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt trên 58%; 80% người dân có thói quen đọc sách và 50% người dân tiếp cận các dịch vụ thư viện số, tủ sách cộng đồng. 100% nhà văn hóa và khu thể thao của 4 thôn được rà soát, củng cố và khai thác sử dụng hiệu quả.

Chia sẻ về công tác bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng, ông Lê Văn Công cho biết, từ các nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Đảng bộ xã đến chương trình hành động của UBND xã, địa phương luôn kiên định định hướng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái. Tiêu biểu như mô hình du lịch cộng đồng tại bản Vịn đang từng bước được hình thành và phát triển, kết hợp quảng bá các sản phẩm đặc trưng của địa phương như măng OCOP, rượu lá, nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Các nhà văn hóa thôn đều duy trì hoạt động thường xuyên của các câu lạc bộ văn hóa dân gian, đội văn nghệ quần chúng thực hành nghệ thuật múa xòe, đánh cồng chiêng, khắc luống (cua luống).

Khép lại bức tranh toàn cảnh tại vùng phên giậu Bát Mọt, có thể khẳng định rằng, chính nhờ sự đồng lòng của hệ thống chính trị, tinh thần bám bản kiên cường của "tam giác lực lượng" và những định hướng chiến lược sắc bén, Bát Mọt đang vươn lên mạnh mẽ. Nơi tuyến đầu biên ải, tinh thần "gần dân, sát dân" đã hóa thành sức mạnh nội sinh, giữ vững bình yên cho từng bản làng và bảo vệ vẹn toàn chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

(Còn nữa)