Đưa văn hóa nghệ thuật về cơ sở để gìn giữ di sản bền vững

Nhằm góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống cộng đồng, thời gian qua, Trung tâm Văn hóa tỉnh Ninh Bình đã phối hợp với các địa phương tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng nghệ thuật hát Chèo, hát Văn, hát Xẩm.

Hoạt động không chỉ nâng cao chất lượng sinh hoạt của các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống ở cơ sở mà còn khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản văn hóa dân tộc trong các tầng lớp nhân dân, góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Lan tỏa tình yêu nghệ thuật truyền thống

Tại lớp tập huấn đầu tiên ở xã Thanh Bình (Ninh Bình), hơn 50 học viên thuộc các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ trên địa bàn được các Nghệ sĩ Nhân dân Mai Thủy, Nghệ sĩ Ưu tú Mai Thế Tưởng, Xuân Nghị cùng các nghệ sĩ, cán bộ Trung tâm Văn hóa tỉnh truyền dạy kỹ thuật hát các làn điệu Chèo, hát Văn, hát Xẩm với nội dung ca ngợi Đảng quang vinh, Bác Hồ kính yêu, quê hương, đất nước đổi mới. Bên cạnh đó, học viên còn được hướng dẫn phương pháp dàn dựng múa, kỹ năng xây dựng kịch bản và tổ chức các chương trình văn nghệ quần chúng tại cơ sở.

Bà Phạm Thị Thu Hằng, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Bình cho biết, các lớp tập huấn giúp các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống trên địa bàn hiểu sâu hơn về lịch sử hình thành và giá trị của nghệ thuật hát Chèo, hát Xẩm, hát Văn; đồng thời được truyền dạy nhiều làn điệu cổ và các tác phẩm lời mới như "Nhớ Bác trong ngày vui thống nhất" (theo điệu Chức cẩm hồi văn), "Trăng sáng vườn chè" (theo điệu Xẩm tàu điện và Trống quân), hát Văn "Mẹ là tất cả"... Theo bà Hằng, hoạt động này góp phần bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống quý báu mà cha ông đã sáng tạo, gìn giữ qua nhiều thế hệ, đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa cơ sở, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hóa của nhân dân địa phương.

Tại lớp tập huấn ở phường Phù Vân, 80 học viên là thành viên các câu lạc bộ văn nghệ và học sinh trên địa bàn đã được tiếp cận phương pháp học tập gắn lý thuyết với thực hành. Cách truyền đạt trực quan, sinh động giúp học viên dễ tiếp thu và có thể vận dụng ngay vào hoạt động văn nghệ tại địa phương. Chị Hoàng Thị Thanh Thủy, học viên lớp tập huấn phường Phù Vân chia sẻ, các học viên được trang bị nhiều kiến thức, kỹ năng thiết thực về hát Chèo, hát Văn, hát Xẩm cũng như phương pháp tổ chức hoạt động văn nghệ tại cơ sở. Điều khiến chị ấn tượng nhất là sự tận tâm, nhiệt huyết và tình yêu nghệ thuật truyền thống mà các giảng viên truyền tải trong từng buổi học. Đó là nguồn động lực quý báu để mỗi học viên thêm tự tin và ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Ươm mầm những hạt nhân văn nghệ cơ sở

Chủ trương mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghệ thuật truyền thống của Trung tâm Văn hóa tỉnh Ninh Bình nhận được sự đồng thuận và phối hợp tích cực từ các địa phương. Tính từ tháng 9/2025 đến tháng 6/2026, đã có 8 lớp tập huấn được tổ chức tại các xã, phường gồm Thanh Bình, Gia Trấn, Chất Bình, Yên Sơn, Trung Sơn, Tam Điệp, Phù Vân và Hà Nam. Để các lớp học đạt hiệu quả cao, các địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền trên các cổng thông tin điện tử, nhóm Zalo của tổ dân phố, thôn xóm nhằm thu hút đông đảo người dân tham gia.

Phó Chủ tịch UBND phường Hà Nam Lê Anh Sơn cho biết, địa phương đánh giá cao chất lượng chuyên môn cũng như hiệu quả thực tiễn của các lớp tập huấn. Nội dung giảng dạy được xây dựng bài bản, phù hợp với điều kiện hoạt động văn hóa ở cơ sở. Sau lớp tập huấn, địa phương đã phát hiện thêm nhiều hạt nhân văn nghệ ở các bộ môn nghệ thuật truyền thống. Đây sẽ là lực lượng quan trọng góp phần duy trì, phát triển phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng trong thời gian tới.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Bùi Thanh Hằng - Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Ninh Bình, hát Chèo, hát Văn, hát Xẩm là những di sản văn hóa quý báu, mang đậm bản sắc tinh thần của cộng đồng và được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Ngoài truyền dạy các làn điệu Chèo cổ, Chèo cải biên, hát Văn và hát Xẩm, các giảng viên còn hướng dẫn học viên sử dụng các loại nhạc cụ truyền thống như trống, mõ, sênh, sáo, nhị... tạo nên sự hòa quyện đặc sắc trong nghệ thuật trình diễn dân gian. Việc đổi mới phương thức biểu diễn, kết hợp với các yếu tố múa và dàn dựng sân khấu cũng giúp các tiết mục trở nên hấp dẫn, sinh động hơn nhưng vẫn giữ được hồn cốt của nghệ thuật truyền thống. Cùng với đó, việc tổ chức các lớp tập huấn có ý nghĩa thiết thực trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống; nâng cao chất lượng sinh hoạt của các câu lạc bộ văn nghệ quần chúng ở địa phương; đồng thời phát hiện, bồi dưỡng những hạt nhân văn nghệ mới để trở thành lực lượng nòng cốt trong phong trào văn hóa, văn nghệ cơ sở, góp phần xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh trong cộng đồng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Song Tùng khẳng định, tỉnh xác định nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Ninh Bình toàn diện, phù hợp với xu thế thời đại; trong đó chú trọng kiến tạo môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Hành trình đưa văn hóa, nghệ thuật về cơ sở của Trung tâm Văn hóa tỉnh thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực và sẽ tiếp tục được quan tâm, đẩy mạnh trong thời gian tới. Tỉnh quan tâm thực hiện xã hội hóa hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ quần chúng theo phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm; khuyến khích người dân tham gia sáng tạo, bảo tồn, truyền dạy và phát huy các giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống; đồng thời tăng cường đầu tư nguồn lực cho sự nghiệp văn hóa, nghệ thuật quần chúng. Cùng với đó, Ninh Bình đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa gắn với duy trì các hoạt động thể thao, giải trí nhằm nâng cao đời sống tinh thần, tạo động lực để nhân dân tích cực tham gia phát triển kinh tế - xã hội.

Thành công của các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghệ thuật truyền thống đang tạo nền tảng quan trọng để các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ ở cơ sở tiếp tục phát triển bền vững, nâng cao chất lượng hoạt động và thu hút thêm nhiều người dân tham gia. Đây không chỉ là cách gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống mà còn góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và bảo tồn bản sắc văn hóa quê hương trong giai đoạn mới.