Sau gần nửa thế kỷ kiên trì với những lựa chọn mang đậm màu sắc bản địa, đội tuyển Hà Lan đã quyết định "phá rào" để mời một huấn luyện viên ngoại quốc. Nhưng đó không hẳn là một sự quay lưng với truyền thống.
Ngược lại, Xavi Hernandez có lẽ là một trong những HLV nước ngoài gần với bóng đá Hà Lan nhất mà Oranje có thể lựa chọn.
Người Hà Lan quốc tịch Tây Ban Nha
Hôm qua (13/8), Liên đoàn Bóng đá Hà Lan (KNVB) đã công bố quyết định bổ nhiệm Xavi Hernandez vào vị trí HLV trưởng đội tuyển Hà Lan, hợp đồng có thời hạn 4 năm, kéo dài đến sau World Cup 2030. Đây là quyết định gây bất ngờ với giới túc cầu, bởi trước đó, các chiến lược gia nội địa có tên tuổi như Arne Slot và Peter Bosz đã được liên hệ. Xavi trở thành HLV nước ngoài đầu tiên dẫn dắt đội tuyển Hà Lan sau gần 50 năm, kể từ trường hợp Ernst Happel (Áo), người đưa Hà Lan vào chung kết World Cup 1978.
Xavi không hề xa lạ với triết lý bóng đá Hà Lan. Thực tế, gần như toàn bộ quá trình hình thành tư tưởng bóng đá của ông tại Barcelona đều gắn với di sản của "Total football" - Bóng đá tổng lực. HLV huyền thoại Rinus Michels là người đưa triết lý này từ Ajax tới Barcelona, còn Johan Cruyff tiếp tục biến nó thành một thứ ngôn ngữ bóng đá riêng tại Camp Nou. Xavi trưởng thành trong chính môi trường ấy, tại La Masia, nơi đề cao khả năng kiểm soát bóng, chuyền bóng, di chuyển, tạo không gian và chủ động áp đặt trận đấu.
Cruyff không chỉ là một thần tượng bóng đá đối với Xavi. Ông là một phần trong nền tảng tư tưởng mà Xavi được đào tạo. Sau này, Xavi còn được dẫn dắt bởi Louis van Gaal - người trao cho ông cơ hội ra mắt đội 1 Barcelona - và Frank Rijkaard. Cả hai đều là những HLV Hà Lan có ảnh hưởng đáng kể tới quá trình phát triển của tiền vệ người Tây Ban Nha. Bởi vậy, có thể nói Xavi là "một người con của bóng đá Hà Lan".
Sự lựa chọn phù hợp
Xavi đến trong bối cảnh đội tuyển Hà Lan ở hoàn cảnh rất giống với đội tuyển Tây Ban Nha thời Xavi còn thi đấu: Một đội bóng có nền tảng kỹ thuật và triết lý rõ ràng nhưng thường xuyên thất bại ở các trận đấu quyết định. Một Xavi cầu thủ từng góp phần giúp Tây Ban Nha vượt qua giới hạn để thống trị bóng đá thế giới giai đoạn 2008-2012, và giờ ông được kỳ vọng làm điều tương tự trên ghế huấn luyện đội tuyển Hà Lan.
Thời Tây Ban Nha xưng hùng xưng bá, Xavi chính là bộ não của một "cỗ máy" chơi thứ bóng đá chủ động, kiểm soát bóng, tấn công và tạo ra thế trận mà người xem có thể thưởng thức. Đó chính là diện mạo của bóng đá tổng lực mà người Hà Lan luôn tự hào, luôn xem là một phần bản sắc của mình. KNVB không đơn giản lựa chọn một chiến lược gia danh tiếng, mà họ lựa chọn một người có hệ tư tưởng tương thích với những gì bóng đá Hà Lan muốn duy trì.
Xavi là một người Tây Ban Nha mang nền tảng tư duy của bóng đá Hà Lan
Thử thách lịch sử
Nhưng không phải mọi thứ xung quanh quyết định gây ngạc nhiên này đều là màu hồng. Ở phía bên kia của sự hào hứng là những ý kiến đầy hoài nghi, bởi dù mang trong mình dòng máu bóng đá đẹp mắt và khoa học, Xavi lại có một nền tảng sự nghiệp chưa mấy thuyết phục.
Ông chưa từng dẫn dắt một đội tuyển quốc gia. Kinh nghiệm huấn luyện của Xavi mới chỉ gói gọn ở cấp CLB, từ Al-Sadd đến Barcelona. Ở Barcelona, ông từng đưa đội bóng tới chức vô địch La Liga mùa 2022-23 và Siêu Cúp Tây Ban Nha, nhưng cũng rời Camp Nou sau một giai đoạn sa sút. Trong khi đó, đội tuyển quốc gia lại là một thế giới khác, nơi ông sẽ không có hàng tuần để tập luyện, chỉnh sửa và xây dựng đội bóng như ở cấp CLB, nơi những đợt tập trung chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và những sai lầm chiến thuật cũng không có nhiều cơ hội để sửa chữa.
Thách thức ấy càng lớn bởi Xavi đang đến với một đội tuyển không còn ở vị thế như trước. Hà Lan từng vào chung kết World Cup 2010 và bán kết World Cup 2014, từng là một trong những đội tuyển sở hữu bản sắc rõ ràng, có khả năng cạnh tranh với những thế lực lớn nhất thế giới, nhưng những năm gần đây đã sa sút. Ở World Cup 2026 vừa kết thúc, họ dừng bước ngay ở vòng knock-out đầu tiên, thua Maroc với lối chơi được gọi là "hèn nhát". Hà Lan có thể thua, nhưng không thể thua với tư tưởng đầu hàng.
Chỉ còn khoảng 40 ngày để Xavi chuẩn bị cho trận ra mắt, một trận đấu thực sự lớn khi Hà Lan tiếp đón đội tuyển Đức ở trận mở màn vòng bảng Nations League 2026-27, trên sân đấu mang tên người thầy Johan Cruyff. Sau đó là những cuộc đối đầu với Serbia và Hy Lạp, trong đó Hà Lan sẽ gặp Serbia 2 lần trong quãng thời gian ngắn. Đó sẽ là lịch đấu không quá nặng, đủ để Xavi cảm thấy thoải mái áp đặt ý tưởng của mình để tạo ra một đội tuyển có cấu trúc, có bản sắc và có khả năng cạnh tranh, nhưng cũng đầy thách thức.
Nations League chỉ là bước khởi động. Cái đích KNVB nhắm tới là EURO 2028 và World Cup 2030. Xavi có rất nhiều thời gian, nhưng thời gian cũng không chờ đợi ông.
