Đổi mới kiến trúc trong kỷ nguyên công nghệ

Ngày 16/4, Hội thảo khoa học Archinnovation 2026 với chủ đề "Kiến trúc trong kỷ nguyên công nghệ" diễn ra tại Trường Đại học Việt Đức (phường Thới Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh), do Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp tổ chức, thu hút đông đảo nhà nghiên cứu, giảng viên và chuyên gia đến từ nhiều cơ sở đào tạo trong và ngoài nước.

Hội thảo nhận được hơn 40 tham luận, chia thành ba nhóm chủ đề chính gồm: kiến trúc bền vững, công nghệ tiên tiến trong kiến trúc và quy hoạch đô thị bền vững. Nhiều nghiên cứu được đánh giá có tính thời sự, bám sát các vấn đề thực tiễn như biến đổi khí hậu, áp lực dân số đô thị, cũng như yêu cầu chuyển đổi số trong ngành xây dựng.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức Hà Thúc Viên chia sẻ, Hội thảo Archinnovation 2026 không chỉ là diễn đàn học thuật mà còn là không gian kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn hành nghề. Công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, mô phỏng số và nền tảng dữ liệu, cùng tác động của biến đổi khí hậu, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới đào tạo kiến trúc. Không chỉ dừng ở kiến thức chuyên môn, sinh viên cần được trang bị năng lực sử dụng công nghệ có trách nhiệm, tư duy phản biện, khả năng làm việc liên ngành và ý thức về trách nhiệm xã hội, môi trường. Dù công nghệ phát triển, kiến trúc vẫn hướng đến phục vụ con người và phát triển bền vững.

Nghiên cứu từ thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Hứa Trần Minh Trí (Trường Đại học Việt Đức) nhận định, Thành phố Hồ Chí Minh đang đô thị hóa nhanh và chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh, thu hút lượng lớn lao động trẻ có trình độ đến sinh sống, làm việc. Tuy nhiên, nguồn cung nhà ở xã hội còn hạn chế, trong khi giá thuê nhà thương mại vượt quá khả năng chi trả của phần lớn người lao động trẻ.

Trên cơ sở đó, Tiến sĩ Hứa Trần Minh Trí đề xuất Khung đổi mới nhà ở thuê bền vững phân lớp (LSRI), được xây dựng từ việc tổng hợp nhiều nghiên cứu quốc tế đã được bình duyệt và điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, khí hậu nhiệt đới và đặc thù quản lý đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh. Khung này gồm ba trục chính, thứ nhất là tích hợp công nghệ, với các giải pháp như ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống cảm biến theo dõi chất lượng môi trường trong nhà và trí tuệ nhân tạo trong vận hành. Thứ hai là sức khỏe và bền vững, tập trung vào thiết kế gần gũi thiên nhiên và các giải pháp xanh chi phí phù hợp với đô thị mật độ cao. Thứ ba là yếu tố hành vi không gian - xã hội, hướng đến nhóm "người trẻ thuê nhà", các mô hình chia sẻ không gian sống và vai trò của nền tảng số trong kết nối cung - cầu nhà ở.

Phân tích thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế kiến trúc tại Việt Nam, Thạc sĩ Trần Hoàng Liên (Đại học Nguyễn Tất Thành) cho biết: AI đã được sử dụng ngày càng phổ biến trong cả đào tạo và hành nghề, tuy nhiên hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa theo kịp. Các vấn đề liên quan đến quyền tác giả, trách nhiệm nghề nghiệp và vai trò sáng tạo của kiến trúc sư khi có sự tham gia của AI vẫn còn thiếu quy định cụ thể, tiềm ẩn rủi ro cho người hành nghề.

Ở góc độ thích ứng biến đổi khí hậu, nghiên cứu của Kiến trúc sư Ngô Thanh Tâm (Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh) phối hợp với Đại học Kỹ thuật Darmstadt (Đức) đã đánh giá hiệu quả làm mát của các loại vật liệu mái phổ biến tại Thành phố Hồ Chí Minh. Các loại mái có chỉ số phản xạ năng lượng mặt trời cao có thể giúp tiết kiệm từ 1 - 4 triệu đồng tiền điện mỗi năm cho một công trình, đồng thời góp phần giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị nếu được áp dụng trên diện rộng.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu cho rằng, kiến trúc trong kỷ nguyên công nghệ không chỉ là câu chuyện ứng dụng kỹ thuật mới, mà còn đặt ra yêu cầu tái định hình vai trò của kiến trúc sư, từ người thiết kế đơn thuần trở thành nhân tố kết nối giữa công nghệ, con người và môi trường sống.