Di sản Hà Nội cùng "lên sóng" giữa 100 ngày chuyển đổi số (kỳ 1): Khi ký ức "lên tàu"

Trong đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số của Hà Nội, nhiều địa phương đang có một lựa chọn đáng chú ý: tổ chức phiên livestream từ những địa điểm gắn với di sản văn hóa, qua đó đưa câu chuyện của di sản vượt khỏi giới hạn không gian hiện có.

Thực tế, livestream vốn đã rất quen thuộc trên các nền tảng số. Khi được vận dụng vào lĩnh vực di sản, hình thức này tạo ra một cách tiếp cận mới: những gì đang diễn ra tại một địa điểm có thể được truyền đi theo thời gian thực, trong chính mạch hoạt động và câu chuyện tại đó. Người xem vì thế có thể theo dõi hành trình khi nó đang diễn ra, lắng nghe người trong cuộc và tham gia trao đổi từ xa.

Và trong đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số, cách tiếp cận ấy đang mở rộng khả năng kết nối công chúng với di sản, đồng thời cho thấy những sáng tạo từ cơ sở ở lĩnh vực văn hóa.

Một hành trình được mở rộng

Đoàn tàu du lịch Hà Nội 5 Cửa Ô đã xuất hiện khoảng một năm, trên hành trình qua các ga Hà Nội - Từ Sơn - Long Biên - Hà Nội. Nhưng chiều 20/8, chuyến tàu quen thuộc này có thêm một cách tiếp cận khác. Trong khuôn khổ đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số của Hà Nội, phường Ô Chợ Dừa tổ chức chương trình Chuyến tàu di sản - Kết nối ký ức và tương lai và phát trực tiếp hành trình trên các nền tảng số.

Cùng lên tàu có đại diện lãnh đạo địa phương, người có công với cách mạng, thương binh, bệnh binh, cựu chiến binh và người trẻ. MC Ngọc Anh của Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường Ô Chợ Dừa dẫn chương trình. Từ nhà ga đến khi đoàn tàu chuyển bánh, máy quay theo chân hành khách, ghi lại những trải nghiệm và cuộc trò chuyện trong suốt chuyến đi.

"Từ những ký ức của một cửa ô xưa đến diện mạo hôm nay, có thể thấy rõ tinh thần của chương trình: di sản không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà cần được tái hiện, lan tỏa và tiếp cận bằng những cách thức mới trong thời đại số. Chúng tôi hy vọng quý vị sẽ cùng lan tỏa những giá trị di sản bằng những phương thức mới" - Ngọc Anh chia sẻ đầu chương trình. Ngay sau đó, cô mời khán giả tương tác với phiên phát sóng: "Nếu quý vị thấy chuyến tàu hôm nay thực sự ý nghĩa và đặc biệt, đừng quên thả tim, like, share và tag bạn bè để cùng khám phá".

Lần lượt, máy quay đưa người xem khám phá những toa tàu mang tên Ô Cầu Dền, Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Giấy, Ô Đống Mác. Và tất nhiên, trong hành trình livestream do phường Ô Chợ Dừa tổ chức, toa tàu cùng tên trở thành một điểm nhấn đặc biệt với khán giả. Tại đây, dấu ấn của Hà Nội xưa được gợi lại từ cách trang trí, từ góc "trà đá hè phố" được cách điệu ở một góc không gian cho tới những món quà vặt Hà Nội như xôi cốm, kẹo lạc... Các làn điệu xẩm cũng nối tiếp được biểu diễn trong lúc đoàn tàu lăn bánh, còn qua các ô cửa sổ, cảnh sắc liên tục đổi thay dọc hành trình.

Những gì diễn ra trên đoàn tàu đồng thời được truyền trực tiếp tới người xem từ xa. Máy quay theo chân Ngọc Anh và các hành khách, ghi lại những tiết mục biểu diễn, trải nghiệm trên từng toa cùng các cuộc trò chuyện giữa chuyến đi. Chương trình được tiếp sóng trên Cổng thông tin điện tử thành phố, cổng thông tin điện tử của 126 xã, phường và fanpage Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao phường Ô Chợ Dừa.

Với bà Đào Thị Minh Hiền, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường Ô Chợ Dừa, đây là một hành trình nhiều cảm xúc, nhất là khi chuyến đi có sự tham gia của các cựu chiến binh, thương binh và người cao tuổi. Còn với đoàn khách đến từ phường Ô Chợ Dừa, toa tàu cùng tên cũng gợi một sự gần gũi đặc biệt.

"Ngày hôm nay là một ngày đáng nhớ, khi chúng tôi cùng các đồng chí ở phường được trải nghiệm chuyến tàu Hà Nội 5 Cửa Ô, đặc biệt là toa Ô Chợ Dừa - cái tên gắn với một cửa ô rất nhiều ý nghĩa", bà Hiền nói.

Theo bà Hiền, hành trình còn được mở rộng tới những người không trực tiếp có mặt trên tàu, bởi cán bộ và người dân của phường có thể theo dõi chuyến đi qua livestream. "Thông qua việc livestream và khai thác ứng dụng công nghệ số, chương trình cũng mang trải nghiệm này đến với rất nhiều người, để tất cả cùng trải nghiệm, cùng khám phá", bà cho biết thêm.

Máy quay sau đó hướng về hành khách trên tàu. Từ những cuộc trò chuyện suốt chuyến đi, ký ức về Hà Nội và một thời đã qua dần được gợi mở từ những người tham gia. Như lời Ngọc Anh, nếu cách bài trí các toa hay những tiết mục biểu diễn gợi lại dấu ấn của Hà Nội xưa, thì ở đây, mỗi người lại mang theo một phần ký ức của riêng mình.

Khi cô hỏi về cảm xúc trên chuyến tàu, vợ chồng ông Đặng Quang Hoa, hai cựu binh hiện sống tại phố Nguyễn Phúc Lai, phường Ô Chợ Dừa, không giấu được xúc động. Cả hai đều từng chiến đấu tại mặt trận Trị Thiên - Huế và đều là thương binh. Với ông Hoa, chuyến tàu đang lăn bánh gợi lại một hành trình cách đây 54 năm.

"Lúc này tôi cảm thấy rất bồi hồi, rất xúc động. Sau 54 năm, tôi lại nhớ về những ngày Hà Nội còn rền tiếng bom B52. Lúc ấy, chúng tôi từ ga Tiền Trung, Hải Dương tập kết về ga Hàng Cỏ để chuẩn bị lên đường vào Nam chiến đấu. Hôm nay, rất nhiều kỷ niệm lại ùa về. Cảm ơn các bạn đã cho chúng tôi có dịp trở về với những ký ức ấy, để từ đó hướng tới tương lai", ông Hoa nói.

Ít phút sau, cuộc trò chuyện lại mở ra ký ức khác, khi một nữ hành khách 65 tuổi nhớ về những chuyến tàu thời sơ tán. "Hôm nay lên tàu, tôi cảm thấy như được sống lại một thời ngày xưa. Ngày ấy tôi đi tàu rất nhiều, đi sơ tán rồi trở về Hà Nội. Chuyến đi này cho những người như tôi được trở lại với một phần ký ức cũ", bà kể. Như chia sẻ, bố của hành khách này nguyên là đại tá quân đội, đã qua đời. Bởi vậy, không khí trên chuyến tàu cùng những câu chuyện được nhắc lại cũng gợi cho bà nhiều kỷ niệm về gia đình.

Di sản qua những tương tác số

Sau những chia sẻ của các hành khách lớn tuổi, Ngọc Anh đưa micro về phía một bạn trẻ trên toa và hỏi về cảm nhận sau những gì vừa được nghe, được thấy.

"Ngồi trên chuyến tàu này, em cảm nhận về khái niệm di sản và lịch sử một cách rất gần gũi. Qua ô cửa sổ tàu, qua những câu chuyện được nghe trong suốt hành trình, đặc biệt là câu chuyện của các bác cựu chiến binh và những người đi trước, em thấy đó không còn là điều gì xa xôi mà hiện diện ngay trong cuộc sống của mình", bạn trẻ đáp.

Khi Ngọc Anh hỏi tiếp về vai trò của công nghệ số trong việc đưa các giá trị văn hóa, lịch sử đến gần hơn với người trẻ, hành khách này nói thêm: "Công nghệ số đang mở ra nhiều cách tiếp cận để di sản đến với đông đảo công chúng. Em tin rằng qua chương trình livestream hôm nay, những câu chuyện về di sản của phường Ô Chợ Dừa có thể đến với nhiều bạn trẻ hơn, để các bạn cùng tìm hiểu và tiếp tục kể lại những câu chuyện về di sản của chúng ta".

Mong muốn "tiếp tục kể lại" của người trẻ cũng là điều có thể quan sát ngay trong phiên phát trực tiếp. Trong suốt hành trình, những phản hồi từ bên ngoài chuyến tàu liên tục được gửi về. MC Ngọc Anh nhiều lần nhắc tới các bình luận, lượt chia sẻ của khán giả đang theo dõi chương trình qua màn hình.

"Lúc này, chúng tôi vẫn đang nhận được rất nhiều tình cảm, lời động viên từ khán giả theo dõi chương trình. Hy vọng mỗi lượt chia sẻ sẽ giúp những câu chuyện và ký ức về Hà Nội đến với nhiều người hơn. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, mỗi người đã có thêm một cách để tiếp cận và đưa những câu chuyện ấy đi xa", cô nói.

Bình luận, thả tim, chia sẻ - những thao tác quen thuộc của một phiên livestream - vì thế cũng hiện diện trong suốt chuyến đi, giúp người xem từ xa phản hồi và tiếp tục chuyển nội dung tới những người khác. Đáng chú ý, phiên phát trực tiếp không hoàn toàn được định hình từ trước. Bên cạnh cách bài trí các toa, âm nhạc, ẩm thực và tiết mục đã được chuẩn bị, máy quay còn ghi nhận những câu chuyện nảy sinh trên đường đi, từ ký ức thời chiến, thời sơ tán đến cảm nhận của người trẻ. Chính những cuộc trò chuyện ấy trở thành một phần nội dung của chương trình.

Đặt trong đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số, cách làm của phường Ô Chợ Dừa cho thấy sự đổi mới không nhất thiết phải bắt đầu từ một công nghệ mới. Bởi, chuyến tàu Hà Nội 5 Cửa Ô đã vận hành khoảng một năm; livestream và điện thoại thông minh cũng đã rất quen thuộc với cộng đồng. Ở đây, sự khác biệt gắn với cách những yếu tố sẵn có được kết nối, để đưa một hoạt động vốn giới hạn trong số người có mặt trên tàu đến với công chúng rộng hơn.

Chuyển đổi số, theo cách đó, không thay thế trải nghiệm tại chỗ mà nối dài giá trị của hành trình, khi những gì diễn ra trên tàu có thể tiếp tục được tiếp nhận trên môi trường số.

(Còn tiếp)