Đề xuất cơ chế đột phá, "chấn hưng" văn hóa Việt Nam

Sáng 20/4, thảo luận ở tổ về Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, các đại biểu Quốc hội cho rằng cần ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, đồng thời góp phần chấn hưng nền văn hóa nước nhà.

Trước đây, do chưa có cơ chế ưu đãi, thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa, nên nhà đầu tư trong lĩnh vực văn hóa rất ít. Việc ban hành Nghị quyết được kỳ vọng sẽ thu hút được thêm nhiều nhà đầu tư vào phát triển ngành công nghiệp văn hóa, hướng đến đóng góp 7% GDP vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đóng góp 9% GDP; phấn đấu đưa Việt Nam nằm trong top 3 của khu vực ASEAN và top 30 của thế giới về Chỉ số sức mạnh mềm quốc gia. 

Tránh dàn trải ưu đãi

Nhiều ý kiến thảo luận tại tổ thống nhất với quy định tại Điều 2 dự thảo Nghị quyết về việc lấy ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam, người dân được nghỉ và hưởng nguyên lương, khuyến khích thanh, thiếu niên tham gia các hoạt động, các sự kiện văn hóa. Có ý kiến đề xuất trong Ngày Văn hóa Việt Nam cần phát động tổ chức đồng loạt các sự kiện ở khu dân cư như: ngày hội văn hóa ở khu dân cư, tái hiện không gian ẩm thực truyền thống gia đình để người dân hiểu rõ hơn ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định về cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa (Điều 4). Băn khoăn với khoản 4 Điều này, khi đưa trò chơi điện tử trên mạng vào diện được hưởng ưu đãi miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cao nhất, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Thành phố Hồ Chí Minh) phân tích, hiện nay ranh giới giữa công nghiệp văn hóa và các hệ lụy xã hội vẫn đang rất mong manh. Thực tế có những trò chơi điện tử mang yếu tố cờ bạc, bạo lực, "gây nghiện", gây hệ lụy cho các gia đình cũng như toàn xã hội. Đại biểu kiến nghị không ưu đãi thuế chung cho mọi loại hình trò chơi điện tử. Chỉ xem xét hỗ trợ đối với dự án đáp ứng các tiêu chí: mang tính giáo dục cao, quảng bá lịch sử, truyền thống văn hóa dân tộc… Đặc biệt, cần có công cụ kỹ thuật kiểm soát thời gian để ngăn chặn người xem là trẻ em.

Đối với cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, liên quan đến ưu đãi thuế, khoản 1 Điều 5 dự thảo Nghị quyết áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5% cho các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, triển lãm. Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc kiến nghị không nên cào bằng mức thuế 5% cho tất cả các loại hình nghệ thuật, "vì nghệ thuật giải trí thương mại hiện vẫn có thể 'sống' được nhưng nghệ thuật truyền thống hiện rất chật vật với sự sinh tồn".

Đại biểu đơn cử như để dựng một vở diễn mang yếu tố lịch sử phải tốn rất nhiều kinh phí, công sức, nhưng có những vở diễn chỉ lác đác người xem.

"Chỉ giữ mức 5% thuế giá trị gia tăng cho nghệ thuật thương mại, còn áp dụng mức 0% hoặc đưa vào diện không chịu thuế giá trị gia tăng trong 3-5 năm đầu thực hiện thí điểm đối với nghệ thuật biểu diễn truyền thống và triển lãm di sản", đại biểu đề xuất; đồng thời cho rằng, hình thức này cũng là "chiếc phao cứu sinh" giúp cho Nhà nước " tiếp sức" cho các giá trị văn hóa đang đứng trước bờ vực mai một có khả năng phục hồi.

Thu hút nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa

Nêu kinh nghiệm của Thành phố Hồ Chí Minh "văn hóa không chỉ là một ngành để xài tiền, mà còn là một ngành kiếm ra rất nhiều tiền" với khái niệm "công nghiệp văn hóa", đại biểu Trương Minh Huy Vũ (Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, để thu hút những nhà công nghiệp văn hóa, Điều 4 dự thảo Nghị quyết đã đề cập đến huy động nguồn lực, nhưng chưa nói rõ về nhà đầu tư chiến lược cho công nghiệp văn hóa. Đây là nội dung cần bổ sung.

Cũng theo đại biểu Vũ, khi triển khai Nghị quyết này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải đề xuất một khung dữ liệu ngành. Đây là nội dung rất quan trọng để có thể tích hợp các dữ liệu liên quan, đặc biệt là các dữ liệu tập trung về văn hóa.

Đánh giá việc đưa quy định thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình hợp tác công - tư, là quỹ đầu tư mạo hiểm, là một điểm rất tiến bộ, song đại biểu cho rằng, dự thảo chưa đề cập đến việc quỹ này có được tiếp nhận các dòng vốn từ nước ngoài hay không, đặc biệt là dòng vốn từ các nước rất quan tâm tới ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí như Hàn Quốc.

Tán thành đề xuất thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật, song đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) băn khoăn, hiện nay trong lĩnh vực văn hóa đang tồn tại rất nhiều loại quỹ hỗ trợ khác nhau. Việc thí điểm thành lập Quỹ theo mô hình hợp tác công - tư, quỹ đầu tư mạo hiểm là chính sách mới, phạm vi tác động lớn, liên quan trực tiếp đến quản lý, sử dụng vốn nhà nước và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, trong khi pháp luật hiện hành chưa có quy định đầy đủ về mô hình này. Vì vậy cần có cơ chế lựa chọn dự án cạnh tranh minh bạch, trách nhiệm giải trình rõ ràng và đặc biệt là kỷ luật đầu tư, không dàn trải, cũng không bình quân. Cần thiết kế cơ chế chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân. Nhà nước không nên là chủ thể duy nhất chịu rủi ro mà cần có mô hình đồng đầu tư. Qua đó vừa huy động được nguồn lực xã hội, vừa tận dụng được kinh nghiệm thị trường trong việc lựa chọn các dự án văn hóa.

Nhìn nhận quy định về phát triển công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa trong dự thảo Nghị quyết là điểm mới, rất quan trọng, theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long), cần xây dựng một hệ sinh thái lành mạnh, minh bạch trong thị trường văn hóa. Trong đó, tập trung xây dựng cơ chế và tổ chức thực hiện tốt việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ một cách thực sự hiệu quả, từ đó mới khuyến khích được sự sáng tạo. Hỗ trợ doanh nghiệp văn hóa xây dựng thương hiệu để vươn ra thị trường quốc tế. Đồng thời có cơ chế kiểm soát phù hợp để vừa phát triển thị trường, tiếp thu những giá trị văn hóa mới, vừa giữ gìn bản sắc của văn hóa dân tộc, tránh tình trạng "lai căng" hay thương mại hóa một cách quá mức.