Để trẻ em có một kỳ nghỉ hè an toàn và bổ ích

Chỉ ít ngày nữa, học sinh cả nước sẽ bước vào kỳ nghỉ hè - khoảng thời gian các em được nghỉ ngơi, vui chơi sau một năm nỗ lực học tập, rèn luyện. 

Nhưng đây cũng là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn đối với trẻ em, đó là nguy cơ tai nạn thương tích, đuối nước cho đến các tệ nạn xã hội. Vì vậy, để trẻ em có một mùa hè an toàn và bổ ích rất cần sự đồng hành, quan tâm và chung tay của cả gia đình, nhà trường và xã hội.

Những nguy cơ với trẻ em trong dịp nghỉ hè

Theo thống kê của Bộ Y tế, tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 370.000 trẻ em bị tai nạn thương tích và có khoảng 8.000 trẻ em tử vong. Riêng trong dịp hè, số ca tai nạn tăng cao, đặc biệt là đuối nước.

Mặc dù mới chỉ bước vào đầu hè, nhưng trên địa bàn cả nước đã xảy ra nhiều vụ đuối nước thương tâm. Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn nghĩ đuối nước chỉ xảy ra ở sông lớn, hồ sâu hay vùng biển rộng, thực tế hiểm họa ấy hiện hữu ngay trong đời sống thường ngày. Một cái ao sau nhà, con mương nhỏ ven đường, giếng nước bỏ hoang, hố công trình sau mưa, hay bể chứa nước không che chắn đều có thể trở thành "bẫy tử thần" đối với trẻ nhỏ. Đuối nước không phân biệt nông thôn hay thành thị, không chờ thời điểm cố định, cũng không cho ai cơ hội sửa sai.

Ngoài đuối nước, trẻ còn có nguy cơ đối mặt với các tai nạn rủi ro khác, như: bỏng, điện giật, ngã từ tầng cao, hóc dị vật, đứt tay chân do những vật sắc nhọn, ngã do chạy nhảy, ngộ độc thực phẩm, hay tai nạn giao thông…

Ngoài tai nạn thương tích không chủ định, xảy ra bất ngờ, còn có loại tai nạn, thương tích có chủ định, gần đây ngày càng xảy ra nhiều hơn như: bạo lực, xâm hại, đánh nhau,..

Thực tế cho thấy, trong dịp nghỉ hè, trẻ em có nhiều thời gian sử dụng internet, mạng xã hội và các thiết bị điện tử hơn bình thường. Nếu không được định hướng, giám sát phù hợp, trẻ rất dễ tiếp cận các nội dung độc hại, bạo lực, phản cảm hoặc bị các đối tượng xấu lợi dụng để lừa đảo, dụ dỗ tham gia các hành vi vi phạm pháp luật.

Đáng lo ngại, thời gian gần đây xuất hiện nhiều vụ việc trẻ em bị dụ dỗ qua mạng xã hội, bị đe dọa, "bắt cóc online" hoặc lôi kéo tham gia các hoạt động nguy hiểm. Một số đối tượng sử dụng tài khoản ảo để làm quen, kết bạn, hứa hẹn quà tặng, việc làm thêm hoặc rủ rê gặp mặt nhằm thực hiện hành vi xâm hại, mua bán người hoặc chiếm đoạt tài sản.

Để trẻ em có mùa hè an toàn và bổ ích

Một trong những nguyên nhân dẫn đến các nguy cơ mất an toàn đối với trẻ em là do nhiều gia đình chưa thực sự quan tâm đúng mức đến con em trong thời gian nghỉ hè. Không ít phụ huynh vì bận rộn công việc đã để trẻ sử dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài hoặc tự do vui chơi mà thiếu sự kiểm soát. Trong khi đó, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và địa phương trong quản lý, giáo dục trẻ em ở một số nơi còn chưa chặt chẽ.

Theo các các chuyên gia giáo dục, để con trẻ có những ngày hè thực sự an toàn và ý nghĩa, các bậc phụ huynh cần có biện pháp quản lý con em mình, tránh để sa đà vào các tệ nạn xã hội, những trò chơi vô bổ, thiếu lành mạnh, ảnh hưởng xấu tới sức khỏe cũng như sự phát triển tâm hồn và trí tuệ của trẻ. Đồng thời, giảm nguy cơ thương tích từ những tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra.

Cha mẹ nên cùng con xây dựng nề nếp và kế hoạch sinh hoạt, vui chơi trong dịp hè; các hoạt động mà con có thể làm trong dịp hè, ví dụ, đọc sách, vẽ tranh, làm một số việc nhà theo độ tuổi, chơi các trò chơi trí tuệ… Ngoài ra, cha mẹ cũng có thể cùng con lập một số dự án hay thử thách để con tìm hiểu và thực hiện trong dịp hè, như tìm hiểu và quan sát về sự phát triển của cây xanh; cách phân loại và sắp xếp quần áo, đồ chơi của con, các đồ vật an toàn và không an toàn; nghiên cứu phân tích về các rủi ro, tai nạn thương tích, các rủi ro trên môi trường mạng, phòng tránh xâm hại trẻ em... Buổi tối, cha mẹ cùng con xem lại các việc con đã làm và chơi trong ngày.

Để phòng tránh tai nạn, thương tích xảy ra trong nhà, những gia đình có trẻ học cấp 1 hoặc nhỏ hơn, cần đặc biệt lưu tâm để mắt đến trẻ, để xa tầm tay trẻ những vật nhỏ, sắc nhọn, nguy hiểm; bố trí các ổ điện cao quá tầm với của trẻ hoặc bịt kín khi không sử dụng; khu vực nhà bếp cần có rào chắn đề phòng trẻ bị bỏng nước sôi hoặc những tai nạn có nguyên nhân từ lửa. Không nên cho trẻ chơi tiền xu và các vật dụng quá nhỏ, tránh tình trạng trẻ cho vào miệng, mũi, tai… Các bậc cha mẹ không chỉ nhắc nhở qua loa mà cần quan tâm bằng hành động cụ thể như: Quản lý giờ giấc sinh hoạt để biết con đi đâu, chơi với ai; không để trẻ tự ý ra khu vực sông nước khi không có người lớn đi cùng. Sự sát sao của gia đình chính là ranh giới giữa an toàn và tai nạn. Bởi gia đình vẫn là "lá chắn" gần gũi và quan trọng nhất đối với trẻ em.

Cùng với gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương cần đẩy mạnh tổ chức hoạt động hè, lớp kỹ năng sống, tuyên truyền pháp luật và phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em; xây dựng môi trường sinh hoạt an toàn, lành mạnh; kịp thời phát hiện, hỗ trợ các trường hợp trẻ em có nguy cơ bị xâm hại hoặc vi phạm pháp luật.

Những năm gần đây, nhiều địa phương, trường học và tổ chức xã hội đã triển khai các mô hình dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn nước cho trẻ em với nhiều cách làm linh hoạt. Tại Quảng Trị, dự án Swim for Life giai đoạn 2021-2025 đã giúp hơn 5.000 trẻ em được học bơi miễn phí; hơn 22.000 học sinh được giáo dục kỹ năng an toàn dưới nước; địa phương còn lắp đặt nhiều biển cảnh báo và cấp phát áo phao cho học sinh vùng ngập lũ.

Ở Hà Tĩnh, nhiều địa phương triển khai các lớp dạy bơi miễn phí cho trẻ em trong dịp hè; đồng thời duy trì hệ thống loa phát thanh cảnh báo phòng, chống đuối nước tại khu dân cư, nhất là vào khung giờ trẻ thường ra sông, ao hồ vui chơi. Nghệ An duy trì các mô hình "Cây sào cứu đuối", "Lốp xe cứu đuối" đặt tại khu vực nguy hiểm nhằm hỗ trợ ứng cứu khi xảy ra sự cố.

Ở Hà Nội, nhiều xã, phường tổ chức các lớp dạy bơi miễn phí cho học sinh trong dịp hè, kết hợp hướng dẫn kỹ năng phòng, chống đuối nước và sơ cứu ban đầu. Tại Hải Phòng, các tổ chức Đoàn, lực lượng công an địa phương cũng triển khai nhiều lớp dạy bơi miễn phí cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, đồng thời hướng dẫn kỹ năng xử lý tình huống nguy hiểm dưới nước.

Các mô hình trên cho thấy, nếu được quan tâm đúng mức và có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, địa phương cùng các tổ chức xã hội, việc phòng, chống đuối nước trẻ em có thể đạt hiệu quả rõ rệt. Điều quan trọng không chỉ là dạy trẻ biết bơi mà còn giúp trẻ hình thành kỹ năng tự bảo vệ mình trong môi trường nước.

Hay tại TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và một số địa phương trên cả nước, mô hình "Sân chơi lưu động" do các quận đoàn tổ chức, với các hoạt động như chiếu phim, trò chơi dân gian, vẽ tranh, đọc sách... giúp trẻ em có không gian sinh hoạt tập thể lành mạnh. Không những đáp ứng nhu cầu thực tế, mô hình này còn là sự bù đắp tinh thần cho tất cả trẻ em, nhất là trẻ em nghèo, bất hạnh, trẻ em các vùng nông thôn không có sân chơi cũng như điều kiện để vui chơi.

Một số hoạt động bổ ích

Mùa hè là quãng thời gian quan trọng để trẻ em thư giãn và trải nghiệm cuộc sống qua những hoạt động khác nhau. Dưới đây là một số hoạt động bổ ích mà các bậc phụ huynh có thể cho trẻ tham gia trong dịp nghỉ hè.

- Tham gia các hoạt động thể thao

Tham gia các hoạt động thể thao như đá bóng, cờ vua, đá cầu, bơi lội hay thể dục nhịp điệu... sẽ tạo cho trẻ những phản xạ nhanh tích cực và sự hứng khởi. Việc lựa chọn các môn thể thao cần phải căn cứ vào độ tuổi, thể lực, thể trạng của trẻ để có sự phù hợp và hoạt động hiệu quả. Trong đó, đặc biệt là môn bơi, không chỉ là một môn thể thao giúp trẻ khỏe mạnh, dẻo dai, phát triển tối đa chiều cao, bơi lội còn là một kỹ năng sinh tồn trẻ cần phải biết. Dạy con biết bơi nghĩa là bạn đã trang bị cho con một "chiếc phao" vô hình, theo con suốt cuộc đời, bảo vệ con ở môi trường sông nước.

- Tham gia các hoạt động cộng đồng

Mùa hè cũng là dịp có rất nhiều hoạt động cộng đồng diễn ra. Cha mẹ và các con có thể tham gia các hoạt động như: làm kế hoạch nhỏ (thu gom giấy vụn, vỏ lon…); trồng cây; quyên góp ủng hộ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn; chăm sóc, giúp đỡ người già neo đơn, gia đình có công với cách mạng… Việc cho trẻ tham gia các hoạt động cộng đồng sẽ đánh thức ý thức trách nhiệm và sự tôn trọng con người, môi trường sống xung quanh ở trẻ. Đặc biệt, thông qua đó, trẻ sẽ được giáo dục về tình yêu thương, sự đoàn kết, tương thân tương ái và biết sẻ chia, giúp đỡ mọi người xung quanh.

- Trải nghiệm cuộc sống ở các vùng quê

Đối với trẻ em thành phố, kỳ nghỉ hè sẽ trở nên rất thú vị nếu con được trải nghiệm cuộc sống ở các vùng quê. Theo đó, gia đình có thể cho con về quê với ông bà một thời gian hoặc đăng ký tour dã ngoại do các trường, nhóm, trung tâm có uy tín tổ chức từ 10-15 ngày/đợt. Được sống hòa mình, gần gũi với thiên nhiên, sẽ giúp trẻ có thêm sự hiểu biết, thêm yêu quê hương, đất nước.

- Tham gia các lớp học năng khiếu, rèn luyện kỹ năng sống

Trong dịp nghỉ hè, nhiều phụ huynh đã đăng ký cho con theo học các câu lạc bộ văn hoá văn nghệ, các lớp kỹ năng sống... Việc được theo học các lớp năng khiếu trong dịp hè như thế này không chỉ giúp các em có môi trường an toàn lành mạnh để vui chơi và phát huy được những thế mạnh của bản thân, mà còn giáo dục truyền thống đạo đức, lối sống và rèn luyện kỹ năng ứng xử, giao tiếp cho các em trong các hoạt động xã hội.

- Đi du lịch cùng cha mẹ

Tùy vào điều kiện kinh tế mà các bậc cha mẹ có thể lên kế hoạch cho gia đình đi nghỉ mát, đi du lịch ở những điểm đến khác nhau. Việc cả nhà đi chơi cùng nhau trong một khoảng thời gian sẽ giúp các thành viên trong gia đình có cơ hội gần nhau, hiểu nhau hơn. Việc tổ chức cắm trại, đốt lửa trại cùng một số hoạt động ngoài trời như: nhảy, hát, trò chơi tập thể... cũng sẽ giúp gia đình thêm gắn kết yêu thương nhau hơn. Qua đó, giúp trẻ có thêm những trải nghiệm đáng nhớ trong mùa hè.

Trẻ em là hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước! Bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ trong dịp nghỉ hè không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Sự quan tâm, đồng hành của cha mẹ, nhà trường và cộng đồng sẽ góp phần xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh để trẻ em được vui chơi, học tập và phát triển toàn diện.