Đề cử Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội 2026: Tầm nhìn 100 năm về một Hà Nội "Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến - Bản sắc"

Ngày 13/5/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Quy hoạch được lập trên toàn bộ địa giới hành chính thành phố, với diện tích khoảng 3.359,84 km².

Quy hoạch xây dựng, phát triển Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến và Bản sắc cũng là một trong những đề cử được quan tâm nhất tại hạng mục Ý tưởng - Vì tình yêu Hà Nội của Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần 19 - năm 2026.

Phác thảo Hà Nội của tương lai

Với bản quy hoạch này, điểm đáng chú ý trước hết nằm ở khoảng thời gian hướng tới - khi đặt tương lai của Hà Nội trong tầm nhìn chiến lược kéo dài 100 năm, với các chặng phát triển đến năm 2035, 2045, 2065, 2085 và xa hơn.

Cụ thể, đến năm 2035, Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh cao; đến năm 2045 là trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tiếp đó, mục tiêu đến năm 2065 là thành phố toàn cầu, có trình độ phát triển cao và bền vững.

Đặc biệt, Quy hoạch xác định tầm nhìn đến 100 năm (sau năm 2085): "Thủ đô Hà Nội là thành phố Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến - Bản sắc, đô thị kết nối toàn cầu đặt nền tảng trên giá trị nghìn năm; hội tụ các dòng chảy thương mại, tri thức và đổi mới sáng tạo, với khả năng tiếp cận nhanh chóng tới các trung tâm kinh tế lớn trong khu vực và thế giới".

Với quy mô và vai trò được định hướng như vậy, không gian phát triển của Thủ đô được tổ chức theo cấu trúc "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm". Cấu trúc này được cụ thể hóa bằng 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Các trục động lực giữ vai trò liên kết các cực tăng trưởng với khu vực trung tâm và mạng lưới Vùng Thủ đô, trong khi mỗi cực phát triển được định hướng theo những chức năng riêng.

Đơn cử, cực Trung tâm, gồm khu vực nội đô lịch sử và mở rộng ở hữu ngạn sông Hồng, tiếp tục giữ vai trò lớn về văn hóa - lịch sử - chính trị của Hà Nội. Phía Bắc, khu vực Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn gắn với sân bay Nội Bài, thiên về các chức năng thương mại quốc tế, tài chính, logistics và công nghiệp công nghệ cao. Phía Tây, Hòa Lạc được xác định là cực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục và đào tạo. Ở phía Nam, khu vực Phú Xuyên - Ứng Hòa được định hướng phát triển công nghiệp, logistics, gắn với sân bay thứ hai, đường sắt tốc độ cao và cảng sông.

Quy hoạch đồng thời xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo của Thủ đô. Cực Sông Hồng - một trong 9 cực phát triển - được định hướng trở thành không gian đặc biệt, gắn với văn hóa, tài chính, thương mại, dịch vụ và du lịch.

Ở phạm vi rộng hơn, Quy hoạch hướng tới hình thành hành lang di sản, văn hóa, cảnh quan sông Đà - sông Hồng dài khoảng 150 km, trong đó hành lang sông Hồng dài khoảng 90 km, gắn với phòng chống lũ, bảo vệ môi trường nước, quản lý xây dựng, phát triển du lịch và giao thông đường thủy.

Một nét đáng chú ý khác là mô hình "đa tầng", với việc tổ chức không gian đô thị từ lòng đất lên mặt đất và không gian phía trên nhằm sử dụng đất hiệu quả hơn, giảm áp lực trên bề mặt và dành thêm diện tích cho không gian công cộng, cây xanh, mặt nước.

Tại đó, dưới lòng đất, các tầng được phân theo độ sâu và chức năng về hoạt động công cộng, đầu mối đường sắt đô thị, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống trữ nước… Trên mặt đất, không gian được ưu tiên cho con người và hệ sinh thái tự nhiên, với hệ thống đi bộ, công viên, mặt nước và bảo tồn cấu trúc không gian di sản. Trên cao, các tổ hợp cao tầng được định hướng tập trung tại các nút giao thông TOD và hành lang vành đai, còn xa hơn nữa là "không gian tầm thấp" dưới 1.000 m (có nghiên cứu mở rộng đến dưới 3.000 m), với định hướng phát triển taxi bay, thiết bị bay không người lái…

Bên cạnh cách tổ chức theo chiều đứng, mô hình "đa lớp" tích hợp nhiều giá trị và công năng trong cùng một không gian. Quy hoạch xác định các lớp di sản - văn hóa, sinh thái - tự nhiên, xã hội - cộng đồng và kinh tế - hạ tầng số. Trong đó, lớp di sản - văn hóa gắn với yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị của Hoàng thành Thăng Long, Cổ Loa, khu phố cổ, phố cũ, làng nghề truyền thống cùng những dấu ấn kiến trúc lịch sử; lớp sinh thái - tự nhiên gồm hệ thống công viên, mặt nước và không gian xanh, gắn với mô hình "Rừng trong thành phố - Thành phố trong rừng".

Một tầm nhìn cho nhiều thế hệ

Nhìn lại, Hà Nội đã có một lịch sử quy hoạch kéo dài hơn một thế kỷ, với cấu trúc đô thị được hình thành, mở rộng và điều chỉnh qua nhiều giai đoạn. Trên nền tảng của một thành phố mang nhiều lớp dấu ấn như vậy, Quy hoạch lần này đặt tương lai của Thủ đô trong tầm nhìn 100 năm, với những định hướng sẽ được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

PGS-TS - nhà văn Nguyễn Thế Kỷ, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội, đặc biệt nhấn mạnh độ dài của tầm nhìn này. "Đây là lần đầu tiên Hà Nội có một quy hoạch với tầm nhìn tới 100 năm. Phải nói rằng đó là một tầm nhìn rất xa. Tầm nhìn ấy không chỉ nhìn Hà Nội ở hiện tại mà còn nhìn lại quá khứ, nhất là những truyền thống, thế mạnh và tiềm năng đã được bồi đắp qua lịch sử, để từ đó nhìn về hướng phát triển trong tương lai", ông nói.

Theo PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ, cùng với những thuận lợi, thời cơ và thành tựu, Hà Nội cũng cần nhận diện những thách thức đặt ra trên chặng đường phát triển, đồng thời đặt mình trong tương quan với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới để xác định vị trí và hướng đi. "Tôi nghĩ quy hoạch này chắc chắn sẽ còn tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện, nhưng sẽ đáp ứng được mong muốn của người dân Thủ đô cũng như nhân dân cả nước, kể cả kiều bào ở nước ngoài", ông khẳng định.

Nhà báo Hồ Quang Lợi, thành viên Hội đồng giám khảo, cũng đánh giá cao Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Theo ông, điểm đáng chú ý của Quy hoạch nằm ở cách tiếp cận tổng thể đối với tương lai phát triển của một Thủ đô có quy mô ngày càng lớn.

"Đây là một quy hoạch mang tính bao quát và toàn diện, đặc biệt là tầm nhìn về tương lai của Thủ đô. Hà Nội tới đây có thể đạt quy mô 10 triệu dân, xa hơn là 20 triệu dân. Khi đó, Hà Nội sẽ là một đô thị lớn không chỉ của Việt Nam mà của cả khu vực", nhà báo Hồ Quang Lợi chia sẻ.

Trong những định hướng cụ thể, ông đặc biệt ấn tượng với vị trí của sông Hồng trong cấu trúc phát triển mới. "Hà Nội đã thực sự quay mặt ra sông, để biến sông Hồng thành một trục động lực tăng trưởng chủ lực. Tôi cho rằng đây là một tinh thần rất mới", ông nói thêm.

Thực tế, tầm nhìn về một Hà Nội trong nhiều thập niên tới cũng thu hút sự quan tâm lớn của công chúng khi được giới thiệu trực quan tại Bảo tàng Hà Nội trong thời gian sau khi quy hoạch được phê duyệt. Ngay từ chiều 29/6, khi triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm khai mạc, hàng nghìn người đã xếp hàng bên ngoài bảo tàng để vào xem các mô hình, bản đồ, màn hình tra cứu và trình chiếu 3D.

Và cảnh tượng này tiếp diễn trong suốt hai tháng mở cửa triển lãm. Sự quan tâm ấy cho thấy một quy hoạch có tầm nhìn rất xa vẫn gắn với những mối quan tâm cụ thể của người dân về thành phố họ đang sống và những thay đổi có thể diễn ra trong các thập niên tới.

Sau khi Quy hoạch tổng thể được phê duyệt, Hà Nội cũng bắt đầu cụ thể hóa các định hướng lớn ở cấp độ chi tiết hơn. Ngày 24/8, thành phố ban hành Kế hoạch số 331/KH-UBND về thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Theo đó, thành phố xác định tổ chức lập 81 quy hoạch, gồm 5 quy hoạch không gian ngầm và chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật, 63 quy hoạch phân khu đô thị và 13 quy hoạch phân khu khu chức năng. Trong số này, 47 quy hoạch được tiếp tục nghiên cứu trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy hoạch đã có; 34 quy hoạch được lập mới theo định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Những quy hoạch cụ thể ấy mới là các bước triển khai đầu tiên của một tầm nhìn kéo dài tới một thế kỷ. Và một thế kỷ sau, Hà Nội có thể rất khác hôm nay về quy mô, diện mạo và cách vận hành. Nhưng trong tầm nhìn của Quy hoạch, các giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc được bồi đắp qua nghìn năm vẫn là những giá trị làm nên Hà Nội.