Ngày 7/1, tại Hà Nội, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội phối hợp với Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) tổ chức tọa đàm "Đạo đức trong trí tuệ nhân tạo lĩnh vực báo chí và truyền thông về biến đổi khí hậu".
Đến tham dự chương trình có đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức quốc tế, phóng viên, biên tập viên của các cơ quan báo chí hoạt động trong lĩnh vực môi trường, biến đổi khí hậu, khoa học tự nhiên… Mục tiêu của chương trình là nâng cao nhận thức về các nguyên tắc đạo đức trong AI; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách có đạo đức, có trách nhiệm trong ngành báo chí, thông tin và truyền thông; đồng thời tạo điều kiện để các chuyên gia, phóng viên, nhà báo trong lĩnh vực này lan tỏa các nguyên tắc đạo đức trong cộng đồng và tới các ngành, lĩnh vực khác thông qua các thông tin báo chí, tác phẩm báo chí và các nền tảng của mình.
Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker. Ảnh: TTXVN phát
Theo ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và biến đổi khí hậu đang tái định hình không chỉ các xã hội của chúng ta mà còn cả cách thức thông tin được tạo ra, chia sẻ và tiếp nhận, hai yếu tố là công nghệ và tính cấp bách về môi trường đòi hỏi chúng ta phải hành động với tinh thần trách nhiệm, minh bạch và tầm nhìn dài hạn.
UNESCO đã ban hành Khuyến nghị về đạo đức của trí tuệ nhân tạo năm 2021, trong đó đề ra các nguyên tắc như minh bạch, trách nhiệm giải trình, sự giám sát của con người, quyền riêng tư và tính công bằng. Những nguyên tắc này là thiết yếu nhằm bảo đảm rằng AI phục vụ con người, tôn trọng quyền con người và củng cố, chứ không làm suy yếu, niềm tin vào các hệ sinh thái thông tin. Bên cạnh đó, tổ chức cũng đề cập đến các nguyên tắc đạo đức liên quan đến biến đổi khí hậu, nhấn mạnh các giá trị về công bằng, công lý, đoàn kết và phát triển bền vững. Những giá trị này nhắc nhở chúng ta rằng việc đưa tin về khí hậu không chỉ là vấn đề sự kiện và dữ liệu mà còn là vấn đề công bằng, bao trùm và trách nhiệm đối với các thế hệ hiện tại và tương lai.
Hoạt động hôm nay nhằm nâng cao nhận thức về đạo đức AI, đặc biệt trong lĩnh vực báo chí và truyền thông - nơi việc sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm là yếu tố then chốt để duy trì niềm tin của công chúng.
Theo ông Jonathan Wallace Baker, việc lạm dụng AI trong truyền thông cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như: các video do AI tạo ra mạo danh nhân vật công chúng, lan truyền những câu chuyện sai lệch và làm xói mòn niềm tin; việc tuyển chọn tin tức tự động khuếch đại một số quan điểm nhất định trong khi gạt bỏ các quan điểm khác; văn bản hoặc hình ảnh tổng hợp được sử dụng để lan truyền sự phủ nhận biến đổi khí hậu hoặc các báo cáo thiên tai gây hiểu lầm; các nhà báo dựa vào AI mà không kiểm chứng, khiến các dữ kiện bịa đặt có thể xâm nhập vào bài báo.
Những hạn chế trên nhắc nhở chúng ta rằng các nguyên tắc đạo đức không phải là tùy chọn mà là nền tảng cốt lõi. Các nhà báo và chuyên gia truyền thông giữ vai trò then chốt trong việc định hình nhận thức của công chúng. Khi đưa tin về biến đổi khí hậu hoặc khi sử dụng các công cụ AI, đạo đức phải dẫn dắt từng bước trong quá trình tác nghiệp.
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển truyền thông (IPS), ông Nguyễn Quang Đồng. Ảnh: Vietnam+
Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, cho biết việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại các tổ chức, cơ quan báo chí ở Việt Nam hiện nay còn hạn chế, mang tính manh mún và tự phát. Phần lớn các cơ quan, đơn vị và cá nhân sử dụng các phần mềm miễn phí, tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật thông tin. Nhiều cơ quan báo chí chưa ban hành hướng dẫn, quy định hay bộ quy tắc cụ thể về việc sử dụng AI. Trong hoạt động báo chí, bên cạnh những lợi ích mang lại, việc ứng dụng AI cũng tiềm ẩn không ít rủi ro như tạo ra thông tin sai lệch, bản dịch thiếu chính xác, tiêu đề giật gân, hình ảnh gây hiểu nhầm hoặc vi phạm bản quyền, đọc sai tên tiếng Việt, xâm phạm quyền riêng tư… Những rủi ro này có thể làm suy giảm uy tín của cá nhân, tổ chức báo chí và dẫn đến trách nhiệm pháp lý.
Theo ông Đồng, trong quá trình sản xuất thông tin và hoạt động báo chí nói chung, các cơ quan báo chí cần xây dựng công cụ quản trị rủi ro nội bộ. Trong đó, cần ban hành chính sách sử dụng AI một cách có trách nhiệm trong hoạt động sản xuất tin tức, đồng thời tổ chức đào tạo cho phóng viên, biên tập viên. Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI cần tuân thủ các nguyên tắc về minh bạch, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm phẩm giá con người, bảo vệ quyền riêng tư và đề cao trách nhiệm xã hội.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia dự báo thời tiết, nghiên cứu biến đổi khí hậu và thiên tai, việc sử dụng AI trong dự báo thời tiết hiện nay đang được áp dụng ở nhiều quốc gia, nhưng độ chính xác chưa cao, chủ yếu đưa ra các thông tin chung chung. Sau những câu lệnh như "tình hình bão", "người dân sống trong cảnh bão lũ, nước ngập mênh mông", AI sẽ cho ra các kết quả tương ứng. Nếu lấy những thông tin đó để đăng tải trên mạng xã hội, trang cá nhân, đặc biệt là khi các cơ quan báo chí sử dụng, sẽ vô tình đưa ra thông tin sai lệch và gây hoang mang cho cộng đồng với những hình ảnh tan hoang nhà cửa, người dân chạy lũ, ruộng đồng và làng quê bị cô lập vì nước lũ. Điều này đòi hỏi người sử dụng phải thận trọng, kiểm chứng thông tin từ các nguồn chính thống; đồng thời, các cơ quan truyền thông cần nâng cao trách nhiệm xã hội, tránh lạm dụng AI khi chưa có sự xác thực từ cơ quan chuyên môn.
Nhiều ý kiến tại buổi Tọa đàm cùng thống nhất quan điểm và nhấn mạnh rằng, AI trong báo chí vừa mang lại cơ hội, vừa tiềm ẩn thách thức về đạo đức và trách nhiệm xã hội. Việc ứng dụng AI cần minh bạch, tôn trọng quyền con người và củng cố niềm tin công chúng. Các cơ quan báo chí, nhà báo và chuyên gia phải hợp tác, kiểm chứng thông tin và giám sát lẫn nhau để đảm bảo AI phục vụ lợi ích chung và truyền tải thông tin biến đổi khí hậu chính xác, bền vững.
