Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, trí tuệ nhân tạo (AI) đã len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, từ công việc, giáo dục, y tế cho đến giải trí. Trong năm 2026, nhiều tổ chức nghiên cứu lớn trên thế giới dự báo AI sẽ trở thành một trong những lực lượng định hình sâu sắc nhất đối với kinh tế, xã hội và thị trường lao động toàn cầu.
Cũng như bất kỳ cuộc cách mạng công nghệ nào, AI đang tạo ra những luồng ý kiến trái chiều. Một bên tin rằng AI sẽ thúc đẩy năng suất, mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục, cải thiện chăm sóc sức khỏe và giải quyết các vấn đề phức tạp của xã hội. Bên còn lại lo ngại AI và robot sẽ thay thế con người, đặc biệt trong những công việc mang tính lặp lại.
Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện nay cho thấy AI có xu hướng trở thành một động lực tích cực, miễn là xã hội kịp thời thích nghi. AI không chỉ "lấy đi" việc làm, mà còn tạo ra hàng loạt nghề nghiệp mới, yêu cầu kỹ năng cao hơn và tư duy sáng tạo hơn.
Tác động của AI tới kinh tế toàn cầu
Theo Viện Toàn cầu McKinsey (McKinsey Global Institute), AI có thể tạo thêm khoảng 13.000 tỷ USD giá trị kinh tế toàn cầu vào năm 2030, tương đương mức tăng 16% GDP tích lũy so với hiện tại. Trung bình, AI có thể đóng góp thêm khoảng 1,2% tăng trưởng GDP mỗi năm – con số sánh ngang với những công nghệ nền tảng mang tính cách mạng trong lịch sử.
McKinsey cũng dự báo rằng đến năm 2030, khoảng 70% doanh nghiệp toàn cầu sẽ ứng dụng ít nhất một dạng công nghệ AI, dù chưa đến một nửa trong số đó có thể khai thác AI một cách toàn diện. Forbes nhận định AI sẽ là một trong những công nghệ có sức phá vỡ mạnh mẽ nhất đối với các nền kinh tế toàn cầu từng được phát triển.
AI sẽ thay đổi xã hội ra sao vào năm 2026?
Ở góc độ xã hội, AI được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến rõ nét ngay từ năm 2026. Trong lĩnh vực y tế, AI giúp chẩn đoán bệnh chính xác hơn, cá nhân hóa phác đồ điều trị và hỗ trợ phẫu thuật bằng robot với độ chính xác cao.
Giáo dục cũng bước vào giai đoạn cá nhân hóa mạnh mẽ khi AI phân tích năng lực học tập của từng học sinh để xây dựng lộ trình phù hợp. Trong công nghiệp và sản xuất, robot thông minh và hệ thống AI sẽ đảm nhiệm nhiều công đoạn phức tạp, giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và hạn chế sai sót.
Giao thông được cải thiện nhờ sự phát triển của xe tự lái, trong khi lĩnh vực tài chính - ngân hàng ứng dụng AI để phân tích dữ liệu, đưa ra khuyến nghị đầu tư và nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Nông nghiệp, môi trường, an ninh và giải trí cũng chứng kiến những thay đổi sâu sắc khi AI được sử dụng để tối ưu sản xuất, giám sát biến đổi khí hậu, đảm bảo an toàn và cá nhân hóa nội dung giải trí.
AI và thị trường lao động
Ngân hàng Goldman Sachs ước tính AI có thể thay thế tương đương 300 triệu việc làm toàn thời gian trên toàn cầu, đồng thời làm tăng tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ toàn cầu thêm 7% mỗi năm. Khoảng 2/3 số công việc tại Mỹ và châu Âu có nguy cơ bị tự động hóa ở một mức độ nhất định.
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo đến năm 2026, AI có thể khiến 85 triệu việc làm biến mất, trong khi McKinsey cho rằng đến năm 2030, 14% người lao động toàn cầu sẽ buộc phải chuyển đổi nghề nghiệp.
Những công việc có nguy cơ cao bị thay thế thường là các vị trí mang tính lặp lại và dựa nhiều vào xử lý dữ liệu như chăm sóc khách hàng, lễ tân, kế toán ghi sổ, bán hàng truyền thống, phân tích dữ liệu cơ bản, lao động kho bãi, thẩm định bảo hiểm hay bán lẻ tại quầy thu ngân.
AI đứng sau gần 55.000 vụ sa thải ở Mỹ trong năm 2025, người lao động tìm việc tại hội chợ việc làm ở Uniondale, New York (Mỹ). Ảnh: Reuters/TTXVN
Ngược lại, các nghề nghiệp đòi hỏi trí tuệ cảm xúc, kinh nghiệm, khả năng sáng tạo và ra quyết định phức tạp như giáo viên, luật sư, thẩm phán, nhà quản lý, chuyên gia nhân sự, bác sĩ phẫu thuật, nhà phân tích hệ thống hay nghệ sĩ, nhà văn vẫn giữ vai trò khó thay thế trong nhiều năm tới.
Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia nhấn mạnh rằng AI sẽ tạo ra nhiều việc làm mới hơn số việc làm bị mất, nhưng chỉ dành cho những ai sẵn sàng thay đổi. Học tập suốt đời, phát triển kỹ năng mềm, duy trì sự linh hoạt và chuyên môn hóa sâu trong một lĩnh vực cụ thể được xem là chìa khóa để thích nghi với kỷ nguyên AI. Bên cạnh đó, các mô hình đào tạo trực tuyến và "đại học thế hệ mới" đang nổi lên như một giải pháp giúp người lao động nhanh chóng cập nhật kỹ năng theo nhu cầu thực tế của thị trường.
AI đứng sau gần 55.000 vụ sa thải ở Mỹ trong năm 2025
22/12/2025 07:35
AI đang và sẽ trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hiện đại. Dù còn nhiều tranh luận, xu hướng chung cho thấy AI không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội lớn. Thay vì kháng cự, con người cần học cách hợp tác với AI, để tập trung vào những giá trị sáng tạo, nhân văn và chiến lược mà máy móc không thể thay thế.
Năm 2026 sẽ là cột mốc quan trọng, đánh dấu giai đoạn AI thực sự định hình lại thế giới - không chỉ bằng công nghệ, mà bằng cách con người lựa chọn thích nghi và phát triển cùng nó.
