Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc - 2026: Hành trình âm sắc từ Lâm Đồng đến Thái Nguyên

Tối 12/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức bế mạc, tổng kết và trao giải đợt 2 Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc - 2026 tại Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên. Qua hai đợt tổ chức tại Lâm Đồng và Thái Nguyên, cuộc thi quy tụ 33 đơn vị nghệ thuật với gần 800 nghệ sĩ.

Dự lễ bế mạc có Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông, Trưởng Ban Chỉ đạo cuộc thi; NSND Nguyễn Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Trưởng Ban Tổ chức; Thiếu tướng, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam; ông Lương Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức; ông Dương Văn Lượng, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên.

Cuộc điểm binh lực lượng

Thay mặt Hội đồng Giám khảo, NSND Nguyễn Quang Vinh, Chủ tịch Hội Âm nhạc Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Giám khảo đợt 2, cho biết hơn 100 tác phẩm âm nhạc của 17 đơn vị đã vang lên dưới các hình thức độc tấu, hòa tấu đa dạng về màu sắc trong các cung bậc khác nhau.

Dù còn nhiều khó khăn, nhiều đơn vị đã có sự đầu tư đáng kể cho chương trình và từng tiết mục, đặc biệt là một số đơn vị thuộc các cơ sở đào tạo và các đơn vị nghệ thuật ca kịch truyền thống.

Sự tham gia của đơn vị nghệ thuật ngoài công lập góp phần mở rộng thành phần tham dự, tạo thêm sự phong phú cho cuộc thi. Hội đồng cũng ghi nhận những nghệ sĩ trẻ thể hiện các bài bản cổ "với phong thái tự tin, sự am hiểu và khả năng biểu diễn khá ấn tượng", trong đó có những nghệ sĩ trẻ tự sáng tác và trình diễn tác phẩm của mình.

Bên cạnh đó, theo Hội đồng Giám khảo, trình độ chuyên môn giữa các đơn vị còn chưa đồng đều; chất lượng biểu diễn ở một số đơn vị chưa thực sự tương xứng với yêu cầu của cuộc thi, từ kỹ thuật diễn tấu đến khả năng xử lý và thể hiện chiều sâu của tác phẩm.

Một số đơn vị chưa thực hiện đúng quy chế: đăng ký độc tấu một loại nhạc cụ nhưng biểu diễn hai bản nhạc trên hai nhạc cụ khác nhau; đăng ký hòa tấu nhưng ba bài lại dùng ba mô hình nhạc cụ khác nhau, có khi thay đổi cả thành phần tham gia. 

Việc sử dụng nhạc điện tử đôi khi bị lạm dụng đã phần nào lấn át giai điệu chính, cần được tiết chế để phối khí, âm thanh hỗ trợ phần trình diễn, không làm lu mờ âm sắc và giá trị biểu đạt của nhạc cụ chính.

Theo NSND Nguyễn Quang Vinh, mỗi cuộc thi còn là "cuộc điểm binh lực lượng" giúp cơ quan quản lý các cấp nhìn lại thực trạng hoạt động nghệ thuật, từ đó tham mưu chính sách, nhất là đối với nghệ thuật dân tộc trong các đơn vị công lập.

Hội đồng Giám khảo đề xuất nghiên cứu phân luồng các cuộc thi theo chuyên ngành, giữa các đơn vị có cùng hình thức, thể loại, tính chất chuyên môn, cùng cấp và cùng phạm vi hoạt động, để giảm bớt những sự so sánh, cạnh tranh khác biệt và có những đánh giá kết quả chính xác hơn, hợp lý hơn. Ông cho biết các thành viên Hội đồng thực sự lúng túng khi phải lựa chọn hạn chế trong khi nhìn thấy tài năng vẫn còn nhiều.

Phát biểu bế mạc, Thứ trưởng Tạ Quang Đông thống nhất với những đánh giá, nhận xét và kết luận của Hội đồng Giám khảo về kết quả chuyên môn của cuộc thi.

Theo Thứ trưởng, qua hai đợt tổ chức, với sự tham gia của 33 đơn vị nghệ thuật và gần 800 nghệ sĩ, cuộc thi đã tạo nên không gian giao lưu, trao đổi chuyên môn có ý nghĩa, đồng thời là dịp để các đơn vị, nghệ sĩ thể hiện năng lực sáng tạo, trình độ biểu diễn và tình yêu đối với nghệ thuật nhạc cụ dân tộc.

Nhiều tiết mục cho thấy sự đầu tư nghiêm túc trong lựa chọn tác phẩm, kỹ thuật diễn tấu và khả năng biểu đạt nghệ thuật; phát huy được đặc trưng, sắc thái của từng loại nhạc cụ, góp phần khẳng định giá trị, bản sắc và sức hấp dẫn của âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng cho rằng chất lượng biểu diễn giữa các đơn vị, tiết mục vẫn chưa thực sự đồng đều. Một số nội dung cần tiếp tục được quan tâm là chiều sâu nghệ thuật, khả năng làm chủ kỹ thuật, sự am hiểu đặc trưng của từng nhạc cụ và tính thống nhất trong biểu diễn hòa tấu. "Đây là những vấn đề cần được các đơn vị nhìn nhận nghiêm túc từ thực tiễn cuộc thi, làm cơ sở cho công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng chuyên môn và phát triển đội ngũ nghệ sĩ trong thời gian tới" - Thứ trưởng nhấn mạnh.

Lãnh đạo Bộ đề nghị Cục Nghệ thuật biểu diễn tiếp tục tổng hợp, đánh giá kết quả tổ chức và chất lượng chuyên môn của cuộc thi; nghiên cứu, tham mưu các giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức các cuộc thi, liên hoan nghệ thuật chuyên nghiệp, gắn hoạt động chuyên môn với việc phát hiện, bồi dưỡng tài năng và phát triển lực lượng nghệ sĩ kế cận. Các đơn vị nghệ thuật cần nghiêm túc tiếp thu nhận xét chuyên môn của Hội đồng Giám khảo, chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, rèn luyện và nâng cao chất lượng biểu diễn; chú trọng bảo tồn những giá trị đặc trưng của âm nhạc dân tộc, đồng thời phát huy khả năng sáng tạo phù hợp với yêu cầu phát triển nghệ thuật hiện nay.

Thứ trưởng mong muốn các đơn vị và nghệ sĩ tiếp tục phát huy tinh thần học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, nâng cao ý thức trách nhiệm với nghề, không ngừng tìm tòi, sáng tạo trong hoạt động biểu diễn, đưa âm nhạc truyền thống ngày càng lan tỏa sâu rộng trong đời sống văn hóa, nghệ thuật và đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Từ bài bản cổ đến giai điệu khu vực

Đợt 2 Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc - 2026 ghi dấu sự hiện diện đậm nét của các đơn vị kịch hát và âm nhạc truyền thống.

Nhà hát Chèo Quân đội kết hợp làn điệu chèo cổ với sáng tác mới, từ Luyện Năm cung, Đường trường Thu không đến Giọt mặn trên đồng; phần độc tấu đưa đàn nguyệt, đàn tam thập lục, đàn nhị và trống dân tộc vào các bài bản chèo cổ cùng những tác phẩm như Rượu và trăng, Hàm Tử quan.

Với chương trình Nguồn cội, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam đi từ tiếng nói riêng của từng nhạc cụ độc tấu đến không gian hòa tấu, qua các tác phẩm Vọng nguyệt, Cổ vận hoài thương, Vạn mã quy triều. Âm nhạc Cố đô được Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật Huế giới thiệu trong chương trình Nhạc cụ dân tộc - Nét Huế, từ bài bản ca Huế Tứ đại cảnh đến Vũ khúc hoa mã đăng, phát triển từ làn điệu hát múa cung đình.

Các đoàn nghệ thuật miền núi phía Bắc mang đến sân khấu chất liệu văn hóa vùng cao. Chương trình Sắc đào trên đỉnh Mẫu Sơn của Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh Lạng Sơn gợi cảnh sắc, sinh hoạt và những câu chuyện dân gian xứ Lạng qua Chim gọi mùa, Xuống chợ, Ru trăng, Nước trên nương.

Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh Tuyên Quang khai thác âm hưởng đại ngàn qua độc tấu Mùa nước đổ, Vũ khúc khèn yêu và hòa tấu Âm vang đại ngàn. Đơn vị chủ nhà, Đoàn Nghệ thuật các dân tộc tỉnh Thái Nguyên, với chương trình Mạch nguồn hội tụ, kết nối chất liệu Then cổ của người Tày và lối hát Soong cô của người Sán Dìu.

Theo quy chế, chương trình hòa tấu ở bảng 4 phải có một tác phẩm nước ngoài, khuyến khích âm nhạc các nước ASEAN. Nhiều đơn vị đã chọn chất liệu âm nhạc khu vực, như…Nhiều đơn vị đưa chất liệu âm nhạc các nước trong khu vực vào chương trình dự thi, như dân ca Malaysia Jong Jong Inai (Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật Huế) và Wau Bulan (Đoàn Nghệ thuật các dân tộc tỉnh Thái Nguyên), dân ca Lào Hoa đẹp Chăm Pa (Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh Tuyên Quang), cùng các tác phẩm Âm vang kết nối ASEAN (Nhà hát Lạc Hồng), ASEAN - Tinh hoa hội tụ (Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội).

Khép lại chuỗi phần thi, Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội mang đến chương trình Bản hòa ca đất Việt, kết hợp chất liệu truyền thống với phối khí hiện đại; phần độc tấu giới thiệu đàn tranh, đàn tỳ bà, sáo trúc, đàn bầu, đàn tam thập lục và K'ni qua những tác phẩm như Dạ nguyệt, Tiếng sáo lưng trời, Giai điệu Tây Nguyên.