Công nghiệp điện ảnh Việt Nam - Triển vọng từ những con số

Trong 200 phim có doanh thu cao nhất 2025 của toàn cầu, Việt Nam đã có 4 - 5 phim, một con số đầy triển vọng.

Với nhiều cái nhìn còn thiếu sự bao quát thì doanh thu của các phim Việt Nam - ví dụ như Mưa đỏ (hơn 714 tỷ đồng) - Bộ tứ báo thủ (hơn 332 tỷ đồng)… chỉ là chuyện của "ao làng", chẳng là gì nếu so với quốc tế. Điều này có thể đúng với các phim bom tấn quốc tế, còn với mặt bằng chung của toàn cầu, thì hoàn toàn sai. Có thể nói, trên 300 tỷ đồng (khoảng 12 triệu USD) đã là ước mơ về doanh thu của rất nhiều nền điện ảnh và của hầu hết các phim không phải là bom tấn.

Từ cột mốc "Mưa đỏ"

Theo chuyên trang IMDb hôm 9/1/2026, năm 2025, thế giới đã phát hành 19.350 phim điện ảnh; còn riêng với Việt Nam, năm 2025 đã có gần 50 phim Việt Nam ra rạp, trong đó 5 phim doanh thu cao nhất là Mưa đỏ (hơn 714 tỷ đồng), Bộ tứ báo thủ (hơn 332 tỷ đồng), Tử chiến trên không (hơn 252 tỷ đồng), Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu (hơn 249 tỷ đồng), Nhà gia tiên (hơn 242 tỷ đồng). Nếu so với 5 phim có doanh thu cao nhất của Hàn Quốc năm 2025 là My Daughter Is a Zombie (hơn 36,7 triệu USD), Yadang: The Snitch (hơn 22,1 triệu USD), Hitman 2 (hơn 16,5 triệu USD), Boss (hơn 16,1 triệu USD), thì Mưa đỏ (hơn 27 triệu USD) đứng thứ 2.

Ngay trên chuyên trang Box Office Mojo, cũng hôm 9/1/2026, trong top 200 phim có doanh thu cao nhất 2025 của toàn cầu, My Daughter Is a Zombie xếp thứ 92, Mưa đỏ xếp thứ 109, Yadang: The Snitch xếp thứ 115, Bộ tứ báo thủ xếp thứ 160, Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu xếp thứ 194, Nhà gia tiên xếp thứ 198…

Bình luận về doanh thu của Mưa đỏ (tương đương hơn 27 triệu USD), chuyên gia Nguyễn Hoàng Hải (Giám đốc nội dung của CJ CGV Việt Nam) nói rằng nếu so với Indonesia và Thái Lan thì mức này đã thuộc diện cao, vì trong khu vực Đông Nam Á, top doanh thu cũng loanh quanh ở mức trên dưới 20 triệu USD.

Nhà sản xuất Nguyễn Cao Tùng phân tích: "Câu hỏi đặt ra không phải là cao hoặc thấp, mà là chúng ta đang so sánh trên cùng một mặt bằng hay chưa? Quy đổi một cách thẳng thắn, 700 tỷ đồng tương đương hơn 27 triệu USD, thì với phim Việt Nam là một cột mốc chưa từng có, còn với điện ảnh thế giới, đây mới chỉ là… đáy của tầng trung. Ở Mỹ hoặc Trung Quốc, 30 triệu USD thường là doanh thu mở màn của một phim tầm trung, hoặc là doanh thu nội địa khiêm tốn của một phim thất bại nhẹ; hoặc thậm chí… chưa đủ tiền tiếp thị của một bom tấn như Avatar, Avengers… Trong khi đó Hàn Quốc đã có những phim ăn khách đạt từ 80 đến 120 triệu USD. Phim Thái Lan top đầu vài năm gần đây cũng đã chạm 10 - 15 triệu USD, nhưng trên thị trường mở rộng ra khu vực thì tổng doanh thu phim Thái Lan cao hơn. Phim Hollywood, ngay cả khi "không hit", cũng thường vượt 100 triệu USD toàn cầu. Đặt trong tương quan đó, Mưa đỏ không hề nhỏ trong điều kiện của thị trường Việt Nam, nhưng chưa đủ lớn để bước ra sân chơi toàn cầu".

Phân tích thêm về đặc thù của thị trường Việt Nam, chuyên gia Nguyễn Cao Tùng chỉ ra mấy khía cạnh đáng lưu ý. Thứ nhất, về quy mô thị trường, Việt Nam có khoảng hơn 1.000 rạp chiếu, giá vé trung bình thấp, sức mua giải trí còn hạn chế. Một bộ phim Việt Nam dù "quét sạch" phòng vé trong nước, cũng gần như chỉ khai thác một thị trường điện ảnh duy nhất. Trong khi đó, một phim Hollywood hoặc Hàn Quốc được phát hành đồng thời tại hàng chục, thậm chí hàng trăm thị trường điện ảnh. Doanh thu của họ không phải cộng dồn từ vài triệu khán giả, mà từ hàng trăm triệu lượt xem toàn cầu.

Thứ hai, mức trần doanh thu của phim Việt Nam vốn đã thấp. Ở Việt Nam, 300 tỷ từng là "kỷ lục", rồi cột mốc ấy bị phá, 500 tỷ trở thành biểu tượng và giờ 700 tỷ là cột mốc mới. Nhưng ở quốc tế, 700 tỷ đồng chỉ tương đương doanh thu mở màn cuối tuần của một phim tầm trung tại Mỹ, hoặc doanh thu nội địa khiêm tốn của một phim Hàn ăn khách. Trong top 50 phim ăn khách nhất của Hàn Quốc, vị trí thứ 50 đã có doanh thu cao hơn 40 triệu USD.

Thứ ba, chi phí sản xuất và kỳ vọng lợi nhuận khác nhau. Mưa đỏ nếu đặt trong tương quan quốc tế, là một bộ phim có tỷ suất sinh lời rất tốt. Với ngân sách không quá cao theo chuẩn thế giới, phim thu về hàng chục triệu USD tại một thị trường đơn lẻ. Ở góc độ kinh tế điện ảnh, đây là điều mà nhiều nhà sản xuất nước ngoài cũng phải nhìn bằng ánh mắt tôn trọng.

Tóm lại, Mưa đỏ không thua quốc tế vì phim Việt Nam yếu kém, mà vì điện ảnh Việt Nam còn đang chơi trên một mặt sân nhỏ, lại hơi khép kín. Khi mặt sân này mở rộng ra - phát hành khu vực, bán bản quyền quốc tế, tham gia chuỗi phân phối toàn cầu - thì những con số 700 tỷ hôm nay mới có cơ hội trở thành bước đệm, chứ không phải giới hạn. Cho nên vấn đề không nằm ở con số 700 tỷ đồng, mà là sau đó, điện ảnh Việt Nam sẽ đi đâu? Hoặc nói cách khác, không phải bao giờ đạt doanh thu bằng thế giới, mà là bao giờ Việt Nam mới thật sự có mặt trong cuộc chơi của cả thế giới.

Liệu cơm gắp mắm?

Hiện tại, 5 nền điện ảnh lớn nhất thế giới xét theo số lượng phim điện ảnh sản xuất mỗi năm là Ấn Độ (Bollywood, trung bình 2.500 phim), Nigeria (Nollywood, trung bình 2.000 phim), Mỹ (Hollywood, trung bình 900 phim), Trung Quốc (Chinawood, trung bình 800 phim), Nhật Bản (Cinema of Japan, trung bình 600 phim). Những nước khác như Pháp, Anh, Italy, Tây Ban Nha, Đức… cũng góp mặt trung bình khoảng trung bình 200 đến 400 phim mỗi năm. Hàn Quốc mấy năm trước dịch Covid-19 sản xuất gần 100 phim mỗi năm, gần đây chỉ sản xuất khoảng 25 phim mỗi năm, với tổng dung lượng thị trường suy giảm hơn 60%.

Trong Top 20 quốc gia đông dân nhất thế giới năm 2024, ở khu vực Đông Nam Á có Indonesia (hơn 286 triệu người) xếp thứ 4, Philippines (hơn 117 triệu người) xếp thứ 14 và Việt Nam (hơn 101 triệu người) xếp thứ 16. Philippines và Indonesia là nước sản xuất phim điện ảnh nhiều nhất Đông Nam Á, chừng 150 phim mỗi nước, còn Việt Nam sản xuất gần 50 phim, hơn Campuchia (chừng 30 phim), Thái Lan (chừng 40 phim) và ít hơn Malaysia (chừng 60 phim). Thế nhưng Thái Lan mới là phim trường của thế giới, mỗi năm có hơn 400 phim quốc tế đến đây quay, làm tăng doanh thu chung và tăng uy tín cho nền điện ảnh.

Về kinh phí sản xuất, Việt Nam quả là biết "liệu cơm gắp mắm", dao động từ 5 tỷ đồng (khoảng 200.000 USD) cho đến khoảng 50 tỷ đồng (gần 2 triệu USD), mà phổ biến nhất hiện nay là khoảng 25 tỷ đồng (tương đương 1 triệu USD). Các phim có kinh phí lớn gần đây như Đất rừng phương Nam (khoảng 2,2 triệu USD), Mưa đỏ (khoảng 3 triệu USD), Hộ linh tráng sĩ: Bí mật mộ vua Đinh đang sản xuất (gần 4 triệu USD)… Nếu so với mức kinh phí trung bình của phim Indonesia (hơn 600 ngàn USD), của Philippines và Malaysia (khoảng 1 triệu USD), trừ vài ngoại lệ khác, thì giá sản xuất của Việt Nam không hề thấp.

Theo thống kê của Box Office Vietnam, năm 2025, tổng doanh thu phòng vé tại Việt Nam đạt hơn 6.140 tỷ đồng, riêng phim Việt Nam đạt hơn 3.770 tỷ đồng, chiếm khoảng 61,4%.  Sau Covid-19, khi nhiều thị trường phim còn giậm chân tại chỗ hoặc sụt giảm mạnh (ví dụ Hàn Quốc giảm hơn 60%), thì Việt Nam không chỉ lấy lại phong độ, mà còn phát triển nhanh. Về chủ quan, đây là nhờ sức trẻ của thị trường điện ảnh, nên hồi phục mạnh, còn về khách quan, Việt Nam đang chủ trương bước nhanh vào công nghệ điện ảnh và công nghiệp văn hóa, nên rất nhiều rào cản được tháo gỡ, bên cạnh đó là các phim do nhà nước đầu tư, góp vốn đang thành công, càng làm tăng thêm nhiệt huyết chung.

Thể thao và Văn hóa - Xuân Bính Ngọ 2026