CHUYỆN Ở KÉP: Từ một vùng đất giao điểm đến một không gian phát triển mới

Ngày 14/9/2026, Kép chính thức mang tên phường Kép. Nhưng trước khi có một tên gọi mới, nơi đây đã trải qua một năm đặc biệt: ba đơn vị hành chính được hợp nhất, một địa bàn rộng hơn được hình thành, bộ máy phải học cách vận hành trong một không gian mới và những con người từng quen với "địa bàn của mình" phải học cách hiểu một Kép lớn hơn. Sau sáp nhập, câu chuyện ở Kép không chỉ là chuyện thay đổi địa giới. Đó là câu chuyện về thích nghi, về tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ và về cách một vùng đất tìm thấy cơ hội phát triển từ chính những khác biệt của mình để chuẩn bị bước qua một dấu mốc mới – trở thành phường Kép.

Kép - Nơi những con đường gặp nhau 

Nếu muốn tìm một nơi để bắt đầu câu chuyện về Kép, có lẽ sân ga là một lựa chọn không thể phù hợp hơn. Ở đó có đường ray kéo dài về phía trước, những chuyến tàu đến rồi đi, những con người gặp nhau trong khoảnh khắc rồi mỗi người lại tiếp tục hành trình của mình. Và ở đó, có một công trình đã đứng qua nhiều lớp thời gian để chứng kiến sự đổi thay của vùng đất: Ga Kép.

Theo ông Trần Thế Toản - Trưởng ga Kép chia sẻ: "Nhà ga có lịch sử hình thành từ thời Pháp thuộc. Cùng với dòng chảy lịch sử của vùng đất Kép, nhà ga đã chứng kiến biết bao thăng trầm, những biến chuyển của thời cuộc và cuộc sống. Qua năm tháng, những chuyến tàu vẫn đến, vẫn đi; người trên sân ga cũng không ngừng thay đổi. Nhưng nhà ga ở lại, lặng lẽ nhìn thời gian đi qua. Có một cách nói rất gợi về Ga Kép: đó là một "nhân chứng" của lịch sử địa phương."

Từ thời còn là tỉnh Hà Bắc, rồi Bắc Giang cũ và hôm nay là Bắc Ninh, Ga Kép đã nhìn thấy vùng đất quanh mình từng bước thay đổi. Những con đường mở ra, khu dân cư hình thành, hoạt động giao thương phát triển; những thế hệ người dân sinh ra, lớn lên, rời quê rồi trở về. Mỗi thời kỳ để lại một dấu ấn trên mảnh đất này, và sân ga dường như vẫn đứng đó để nối những dấu ấn ấy thành một dòng chảy liên tục.

Kép từ lâu đã được biết đến bởi vị trí giao thông đặc biệt. Quốc lộ 1A và tỉnh lộ 292 đi qua địa bàn, giao nhau tại ngã 5 Kép. Ga Kép là đầu mối trung chuyển hàng hóa trên các tuyến Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Quảng Ninh. Vị trí ấy khiến Kép không chỉ là một địa danh trên bản đồ hành chính, mà còn là một điểm giao thương, kết nối con người và hàng hóa giữa nhiều vùng. Nhưng Kép không chỉ được tạo nên bởi những tuyến đường. Đằng sau một Kép của giao thông, thương mại và những chuyển động đô thị là một Kép được tạo nên từ nhiều lớp văn hóa, lịch sử và cộng đồng dân cư. Sau khi thành lập, địa bàn xã có 49 thôn, diện tích khoảng 58,64 km², dân số hơn 42.000 người; trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 22%.

Đó là một không gian không đồng nhất. Có thị trấn, có vùng nông thôn, có địa bàn miền núi; có những khu dân cư đã quen với nhịp sống đô thị và cũng có những cộng đồng mang trong mình những phong tục, tập quán, sinh hoạt văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ngày 1/7/2025, xã Kép chính thức đi vào hoạt động trên cơ sở sáp nhập thị trấn Kép, xã Hương Sơn và xã Quang Thịnh. Một đơn vị hành chính mới ra đời, nhưng thực chất phía sau quyết định ấy là một quá trình lớn hơn: làm thế nào để những vùng đất từng có lịch sử phát triển riêng có thể cùng bước vào một không gian chung.

Và đó cũng là câu chuyện của những người đang làm việc ở Kép.

Một Kép rộng hơn, một cách làm việc khác hơn 

"Diện tích sáp nhập lại rất là rộng, thứ hai là số lượng người dân đông… địa bàn rộng và phân bố cũng thưa cho nên việc phục vụ dân cũng có nhiều cái khó khăn". Đó là cách Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Kép Hoàng Mạnh Tuấn nhìn vào những ngày đầu vận hành một địa bàn mới.

Nếu chỉ nhìn vào những con số, câu chuyện sáp nhập có thể được hiểu đơn giản là cộng thêm diện tích, dân số và số lượng đơn vị dân cư. Nhưng với những người trực tiếp vận hành bộ máy, đó là một sự thay đổi sâu hơn.

Một cán bộ từng phụ trách một lĩnh vực trong một không gian quen thuộc nay phải làm việc với địa bàn rộng hơn. Một thủ tục trước đây có thể chỉ liên quan đến một nhóm dân cư nay cần được nhìn trong một tổng thể mới. Những người từng làm việc ở các cấp độ khác nhau cũng phải làm quen với cách vận hành mới.

"Thiếu là một phần. Chuyên môn là một phần. Không đủ chuyên môn là một phần. Nhưng sự đồng đều của cán bộ là một phần nữa", ông Tuấn nói. Có những cán bộ phải "học lại", bởi trước đây công việc của họ chỉ dừng ở phối hợp hoặc cung cấp thông tin; nay họ phải trực tiếp thực hiện toàn bộ quy trình.

Đó có lẽ là một trong những câu chuyện ít được nhìn thấy phía sau mỗi lần sắp xếp bộ máy. Địa giới có thể được xác lập bằng một quyết định. Nhưng để một địa giới mới thực sự trở thành một cộng đồng quản lý thống nhất, cần thời gian, sự chủ động và cả khả năng thích nghi của con người. Kép đã đi qua quá trình ấy bằng một nhịp độ khá dồn dập.

Từ đầu năm, công việc nối tiếp công việc: tuyển quân, bầu cử, sắp xếp thôn, kiện toàn cán bộ, sắp xếp trường học, tổ chức lại các cơ quan, đơn vị… Theo ông Hoàng Mạnh Tuấn – Chủ tịch UBND xã Kép, có những nhiệm vụ gần như không có khoảng nghỉ. Từ 49 thôn, địa phương tổ chức lại còn khoảng 18 thôn; đồng thời phải tiếp tục sắp xếp con người để công việc không bị "khoảng trống", mọi hoạt động phải được vận hành thông suốt. Một sự thay đổi lớn như vậy chắc chắn không thể chỉ giải quyết bằng sơ đồ tổ chức. Nó cần những con người sẵn sàng nhận thêm việc, học thêm việc và chia sẻ phần việc với nhau.

"Gần dân không phải là gần về mặt quãng đường"

Có một câu nói của Chủ tịch UBND xã Kép Hoàng Mạnh Tuấn có thể xem như một "chìa khóa" để hiểu cách Kép đang vận hành sau sáp nhập: "Gần dân không phải là gần về mặt quãng đường, gần về mặt không gian mà gần dân chính là cái thái độ gần dân."

Một địa bàn rộng hơn đồng nghĩa với việc khoảng cách địa lý giữa chính quyền và người dân có thể lớn hơn. Nhưng theo cách nhìn của người đứng đầu chính quyền xã, điều quan trọng không chỉ nằm ở khoảng cách ấy. Người dân phải được tiếp nhận yêu cầu, kiến nghị; phải biết việc của mình đang được xử lý đến đâu, được giải quyết hay chưa và vì sao. Quan trọng hơn, cán bộ khi tiếp xúc với người dân phải tạo được cảm giác gần gũi, trách nhiệm và tôn trọng. Đó cũng là lúc câu chuyện sáp nhập được chuyển từ chuyện "tổ chức bộ máy" sang chuyện "chất lượng phục vụ". Bởi một bộ máy mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong đời sống của chính mình. Và ở Kép, để làm được điều ấy, những cán bộ đang ở lại với bộ máy mới phải làm nhiều hơn.

Theo chị Trương Thị Vân – Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Phòng hành chính công bộ phận một cửa UBND Kép cho biết "Tôi thường xuyên lên xin dấu ở hồ sơ, xin cấp các thủ tục hành chính và tôi thấy mọi người hướng dẫn tỉ mỉ, bây giờ làm rất nhanh, người dân đều hài lòng"

Có những cán bộ của ủy ban, người cùng lúc đảm nhận hai, thậm chí ba phần việc. Có người vừa làm công việc chuyên môn, vừa tiếp công dân, giải quyết đơn thư, vừa xử lý công việc văn thư, kế toán hoặc những nhiệm vụ khác. Nhưng điều đáng chú ý là ông Hoàng Mạnh Tuấn không chỉ nói về sự quá tải. Ông nhìn nhận đây là một giai đoạn đặc biệt, khi mỗi cán bộ phải xác định trách nhiệm của mình với công việc chung và với sự phát triển của địa phương. "Đó không chỉ là trách nhiệm mà là cái vinh dự mà mình được thực hiện trong cái giai đoạn này."

Cách nhìn ấy cũng xuất hiện ở những cán bộ trực tiếp làm việc tại cơ sở, ở những người tuyến đầu tiếp dân, nơi trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc cho người dân, bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Phòng hành chính công UBND xã Kép chia sẻ: "Nhìn sự thay đổi sau sáp nhập trước hết từ yêu cầu phải thích ứng với khối lượng và phương thức công việc mới. Không còn là câu chuyện của một địa bàn quen thuộc, cán bộ phải nắm bắt nhiều hơn, chủ động hơn và phối hợp chặt chẽ hơn để công việc của người dân không bị gián đoạn. Đó là quyết tâm của tất cả cán bộ công chức làm việc tại Ủy ban và chúng tôi nỗ lực để phục vụ bà con, từ thời điểm sáp nhập, mọi thủ tục đều được xử lý nhanh chóng, thuận tiện. Chúng tôi có thể làm thêm giờ, chúng tôi có thể hướng dẫn chi tiết hơn cho người dân, miễn sao người dân hiểu và thao tác dễ dàng, công việc hiệu quả nhất".

Bà Nguyễn Thị Nguyện, Phó trưởng Phòng Văn hóa xã hội UBND xã Kép chia sẻ "Sự thay đổi cũng đồng nghĩa với việc phải cập nhật thêm kiến thức, làm quen với một địa bàn rộng hơn và những nhiệm vụ được điều chỉnh. Điều đáng nói không phải là những khó khăn ấy lớn đến đâu, mà là thái độ của người cán bộ trước thay đổi: làm quen, học hỏi và cố gắng thích nghi để hoàn thành nhiệm vụ được giao"

Ở tuyến thôn, câu chuyện cũng tương tự. Khi địa bàn dân cư được sắp xếp lại, cán bộ cơ sở không thể chỉ dựa vào những gì đã quen thuộc. Họ phải tìm hiểu thêm địa bàn, nắm thêm dân cư, hiểu thêm những đặc điểm của cộng đồng mới để bảo đảm công việc không bị đứt quãng.

Ba vị trí khác nhau – một tinh thần chung: thay đổi địa bàn không có nghĩa là chờ đợi. Thay đổi địa bàn là bắt đầu học cách làm việc mới.

Không để những khác biệt trở thành rào cản

Một câu hỏi lớn đặt ra với Kép là: làm thế nào để một địa bàn có cả thị trấn, nông thôn và miền núi có thể cùng phát triển? Nếu không có cách nhìn ngay từ đầu, những khác biệt ấy có thể trở thành mâu thuẫn. Nhưng nếu quy hoạch được tính toán từ sớm, chính sự khác biệt lại trở thành lợi thế.

Ngay sau khi sáp nhập, Kép đã nghiên cứu lại quy hoạch của các đơn vị cũ để định hình một không gian phát triển chung. Các khu vực được tính toán theo chức năng: nơi phát triển văn hóa, du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái; nơi dành cho công nghiệp; nơi phát triển thương mại, dịch vụ; khu vực nông nghiệp công nghệ cao và không gian logistics. Điều đáng chú ý là trong cách kể của ông Hoàng Mạnh Tuấn, mục tiêu "lên phường" không đứng riêng như một đích đến hành chính. Phía sau nó là một bài toán lớn hơn: Kép sẽ là gì trong tương lai?

Một đô thị xanh, hiện đại, gắn với công nghiệp, logistics và vận tải đa phương thức là định hướng được ông Hoàng Mạnh Tuấn – Chủ tịch UBND xã Kép nhấn mạnh. Vị trí giao thông của Kép, đặc biệt là vai trò của ga Kép trong kết nối vận tải, tạo thêm cơ sở để địa phương nhìn về hướng phát triển logistics, thương mại và dịch vụ. Nhưng phát triển Kép sẽ không chỉ là câu chuyện của những khu công nghiệp hay tuyến vận tải. Bởi Kép còn có một thứ mà không phải nơi nào cũng có: ký ức của đất.

Đô thị mới nhưng không đánh mất ký ức!

Trên địa bàn Kép hiện có 24 di tích lịch sử - văn hóa với các cấp độ xếp hạng khác nhau. Đó là những đình, chùa, không gian tín ngưỡng, lễ hội và những phong tục được cộng đồng gìn giữ. Trong câu chuyện của Kép, đây không phải phần "trang trí" cho một đô thị tương lai.

Ông Hoàng Mạnh Tuấn – Chủ tịch UBND xã Kép nói về việc bảo tồn di tích, giữ những lễ hội truyền thống và khuyến khích con em trong thôn tham gia. Đáng chú ý, một số lễ hội của các cộng đồng khác nhau được tính toán kết nối ở quy mô vùng, nhưng vẫn giữ những yếu tố văn hóa cốt lõi của từng cộng đồng. Đó là cách Kép lựa chọn để phát triển văn hóa: không làm phẳng sự khác biệt, mà tìm cách để sự khác biệt cùng tồn tại trong một không gian chung.

Ngay trong quy hoạch, câu chuyện bảo vệ không gian di tích cũng được đặt ra. Ông Tuấn cho biết xã đã điều chỉnh một số khu vực quy hoạch dân cư sát các di tích để dành không gian cho thiết chế văn hóa, cây xanh và cảnh quan. Với những vùng có truyền thống riêng, việc lựa chọn cây xanh, cảnh quan cũng được tính đến để tạo nên bản sắc cho từng không gian.

Đây là một tư duy đáng chú ý trong quá trình đô thị hóa. Bởi một đô thị đáng sống không chỉ cần đường rộng, nhà mới hay những khu công nghiệp hiện đại. Nó còn cần những nơi để con người nhận ra mình thuộc về đâu.

Kép có thể thay đổi diện mạo. Nhưng nếu những ký ức của làng, của thôn, của đình, chùa, lễ hội và cộng đồng vẫn được giữ lại, sự thay đổi ấy sẽ không phải là sự xóa bỏ quá khứ.

Từ xã Kép đến phường Kép

Ngày 14/9/2026, Kép bước qua một dấu mốc mới nhưng thực ra, hành trình ấy đã bắt đầu từ ngày 1/7/2025, khi xã Kép được thành lập. Một năm qua là quãng thời gian của rất nhiều công việc: ổn định bộ máy, sắp xếp thôn, tổ chức lại nhân sự, xây dựng quy hoạch, tìm hướng phát triển kinh tế - xã hội và từng bước tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Việc sắp xếp từ 49 thôn xuống còn 18 thôn cũng được xác định là một bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình hình thành phường. Điều đáng nói là Kép không chờ đến khi có tên gọi "phường" mới bắt đầu nghĩ về đô thị. Quá trình chuẩn bị đã được đặt ra từ trước, từ quy hoạch đến tổ chức bộ máy và không gian phát triển.

Bởi vậy, ngày 14/9 không nên chỉ được nhìn như ngày một xã đổi tên thành phường. Đó là ngày Kép chính thức bước vào một yêu cầu phát triển cao hơn. Quản lý phải bài bản hơn. Tiêu chuẩn đô thị phải cao hơn. Hạ tầng phải được tính toán đồng bộ hơn. Việc thu hút đầu tư phải được lựa chọn kỹ hơn. Và quan trọng nhất, chất lượng phục vụ người dân phải được nâng lên. Với những người đang làm việc ở Kép, đó là một hành trình chưa kết thúc.

Chủ tịch UBND xã Hoàng Mạnh Tuấn nói về trách nhiệm của cán bộ bằng một hình ảnh rất giản dị: khi một người làm nhiều việc, những người khác phải "đỡ đần" và "gánh vác, chia sẻ" để công việc không bị đình trệ. Có lẽ đó cũng là cách một Kép mới đang được hình thành. Không phải bằng một quyết định hành chính đơn lẻ, mà bằng hàng nghìn công việc được nối lại mỗi ngày; bằng những cán bộ học thêm một phần việc, đi thêm một địa bàn; bằng những người dân làm quen với một thôn mới; bằng những quy hoạch được tính toán lại; bằng những di tích được giữ gìn và những cơ hội phát triển được mở ra.

Kép từng là nơi những con đường gặp nhau. Sau sáp nhập, Kép đứng trước một "ngã năm" khác: giữa cái cũ và cái mới, giữa ký ức và phát triển, giữa những địa bàn từng riêng biệt và một không gian chung đang hình thành.

Ngày 14/9, cái tên phường Kép chính thức được gọi nhưng một cái tên mới không tự làm nên một đô thị mới. Điều quan trọng hơn nằm ở phía trước: Kép sẽ biến vị trí giao điểm thành lợi thế phát triển như thế nào; biến một địa bàn rộng và đa dạng thành một không gian thống nhất ra sao; biến những khác biệt về địa hình, cộng đồng và văn hóa thành sức mạnh; và quan trọng nhất, làm thế nào để mỗi người dân cảm nhận được rằng sự thay đổi ấy thực sự mở ra một tương lai tốt hơn cho mình.

Chuyện ở Kép, vì thế, chưa phải là câu chuyện về một nơi đã hoàn tất cuộc chuyển mình. Đó là câu chuyện về một vùng đất đang đứng trước ngưỡng cửa của một chương mới.