Nghị quyết số 221/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 76-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã xác định rõ mục tiêu tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Chương trình đặt ra yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp về thể chế, tổ chức bộ máy, phát triển nguồn nhân lực và chuyển đổi số, bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.
Sau hơn một năm vận hành mô hình mới, nhiều địa phương đã chủ động sắp xếp tổ chức, kiện toàn đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và đạt được những kết quả tích cực. Cùng với việc tinh gọn đầu mối, chuyển đổi số đang trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao năng lực quản trị, tăng cường tính minh bạch, rút ngắn quy trình xử lý công việc và đưa chính quyền đến gần người dân hơn.
Hoàn thiện tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả
Một trong những trọng tâm của Nghị quyết số 221/NQ-CP là tiếp tục hoàn thiện thể chế, chức năng, nhiệm vụ, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tinh gọn tổ chức bộ máy, cơ cấu lại và nâng chất đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Nghiên cứu khung tổ chức hệ thống hành chính nhà nước phù hợp với mô hình mới và mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân.
Chương trình hành động của Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương rà soát, sắp xếp tổ chức bộ máy đồng bộ với quá trình phân cấp, phân quyền; bảo đảm nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính.
Người dân thực hiện thủ tục hành chính tại Điểm hỗ trợ dịch vụ công số Thư Lâm, thành phố Hà Nội. Ảnh: Trung Nguyên - TTXVN
Tại Hà Nội, chủ trương này được triển khai quyết liệt với việc HĐND thành phố thông qua phương án thành lập, tổ chức lại một số cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố. Sau sắp xếp, số cơ quan chuyên môn giảm từ 15 xuống còn 14 đầu mối, giảm 6,7%. Thành phố thực hiện sáp nhập Sở Quy hoạch - Kiến trúc vào Sở Xây dựng; sáp nhập Sở Du lịch vào Sở Văn hóa và Thể thao để thành lập Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đồng thời thành lập Sở Ngoại vụ và tổ chức lại Văn phòng UBND thành phố.
Điểm đáng chú ý là việc sắp xếp không chỉ dừng ở giảm đầu mối mà còn đi kèm tái cấu trúc tổ chức bên trong. Sau hợp nhất Sở Xây dựng và Sở Quy hoạch - Kiến trúc, số phòng chuyên môn giảm từ 25 phòng xuống còn 14 phòng, tương đương giảm 44%; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch giảm 23% số phòng chuyên môn và giảm 2 đơn vị sự nghiệp trực thuộc, tương đương 12,5%. Mô hình mới giúp khắc phục tình trạng phân tán, giao thoa hoặc chồng chéo chức năng, đồng thời tạo sự thống nhất trong quản lý các lĩnh vực có liên hệ chặt chẽ với nhau.
Song song với kiện toàn tổ chức, Hà Nội cũng thực hiện điều động, luân chuyển và bố trí cán bộ theo hướng tăng cường cho cơ sở, gắn với chủ trương lãnh đạo chủ chốt không phải người địa phương. Thành phố đã công bố 47 quyết định về công tác cán bộ, nhằm bảo đảm bộ máy mới vận hành ổn định, liên tục và hiệu quả ngay sau sắp xếp.
Ở Bắc Ninh, việc kiện toàn bộ máy được thực hiện gắn với cơ cấu lại biên chế và nâng cao năng lực phục vụ ở cơ sở. HĐND tỉnh đã thông qua phương án giao biên chế năm 2026 theo hướng giảm mạnh số lượng biên chế hành chính nhưng tăng cường nguồn nhân lực cho các lĩnh vực trực tiếp phục vụ người dân. Việc phân bổ biên chế được xác định theo nguyên tắc bảo đảm không vượt quá số lượng được Trung ương giao và phù hợp với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Trước mắt, tỉnh bố trí đủ 15 biên chế viên chức tại các Trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã, đồng thời tăng biên chế cho các trạm y tế cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tổng số biên chế cán bộ, công chức hành chính năm 2026 tỉnh Bắc Ninh hơn 6.000 chỉ tiêu, giảm hơn 2.500 chỉ tiêu so với biên chế giao năm 2025. Đây là mức giảm đáng kể, phản ánh yêu cầu tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy, cơ cấu lại đội ngũ và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Chuyển đổi số - động lực nâng cao hiệu quả quản trị
Nếu kiện toàn tổ chức là điều kiện cần thì chuyển đổi số là điều kiện đủ để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả. Nghị quyết số 221/NQ-CP xác định rõ nhiệm vụ đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và chuẩn hóa phần mềm phục vụ vận hành mô hình mới.
Chương trình hành động giao Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục hoàn thiện thể chế về chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực số; Bộ Y tế xây dựng, hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID và kết nối dữ liệu y tế từ cấp xã đến cấp tỉnh; các bộ, ngành đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính trên cơ sở dữ liệu dùng chung và liên thông điện tử.
Tại Quảng Trị, chuyển đổi số đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong công tác quản trị. Sau một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, địa phương đạt nhiều kết quả tích cực trên cả ba trụ cột: chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Một trong những kết quả nổi bật là Quảng Trị hoàn thành 100% chỉ tiêu làm sạch dữ liệu dân cư, đứng đầu cả nước; dữ liệu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế được đối khớp với dữ liệu dân cư đạt 99,9%; gần 1,9 triệu thửa đất được chuẩn hóa dữ liệu, đạt 77,5%. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai các dịch vụ công trực tuyến, giảm thủ tục giấy tờ và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Nhờ chuyển đổi số, người dân thực hiện các thủ tục hành chính ngày càng thuận lợi hơn tại xã Hiệp Hòa (Bắc Ninh) Ảnh: Danh Lam - TTXVN
Nhiều mô hình sáng tạo được tỉnh này triển khai như "Chú Công an Bố Trạch AI", "Livestream giải quyết thủ tục hành chính", "Điểm truy cập Internet cộng đồng - Bình dân học vụ số". Các mô hình này giúp đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn.
Trong lĩnh vực xây dựng Đảng, địa phương cũng đẩy mạnh số hóa hồ sơ, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu tổ chức đảng, đảng viên và cán bộ; triển khai hệ thống điều hành tác nghiệp, văn bản điện tử, chữ ký số và Sổ tay đảng viên điện tử. Những giải pháp này góp phần chuyển từ phương thức quản lý hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu số.
Một trong những điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là sự xuất hiện ngày càng nhiều mô hình sáng tạo từ cơ sở, góp phần hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số và nâng cao chất lượng phục vụ.
Tại Tây Ninh, các đội hình "Bình dân học vụ số", "IT áo xanh" và Tổ công nghệ số cộng đồng đã trở thành lực lượng hỗ trợ đắc lực cho chính quyền cơ sở. Trong năm 2025, toàn tỉnh tổ chức hơn 2.800 hoạt động chuyển đổi số, với hơn 10.000 lượt đoàn viên, thanh niên tham gia, hỗ trợ hơn 90.000 lượt người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số.
Tại phường Long Hoa, phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai ngay tại khu dân cư và chợ dân sinh, hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, chữ ký số, Mini App Zalo và các dịch vụ công trực tuyến. Đây là mô hình thiết thực giúp hình thành thói quen sử dụng dịch vụ số từ cơ sở, góp phần xây dựng chính quyền số và xã hội số.
Không dừng ở việc hỗ trợ kỹ thuật, các hoạt động chuyển đổi số còn góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng số của người dân, qua đó từng bước phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quá trình chuyển đổi số.
Cùng với sắp xếp bộ máy và chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền đang được các địa phương chú trọng nhằm phát huy tính chủ động của chính quyền cơ sở. Đây cũng là một trong những yêu cầu trọng tâm được Nghị quyết số 221/NQ-CP đặt ra, theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời gắn phân cấp với nhân lực, kinh phí, dữ liệu, hạ tầng số, hướng dẫn chuyên môn, công cụ thực thi và cơ chế hậu kiểm.
Thực tiễn từ các địa phương cho thấy, việc sắp xếp, kiện toàn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số đang tạo những chuyển biến tích cực trong hoạt động của hệ thống chính trị. Bộ máy từng bước được tinh gọn, chức năng, nhiệm vụ được rà soát theo hướng rõ hơn, nguồn lực được cơ cấu lại phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn.
Cùng với đó, dữ liệu số, nền tảng số và những mô hình sáng tạo từ cơ sở đang mở ra phương thức quản trị mới, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
