Chuyên gia góp ý xây dựng Sàn giao dịch Công nghiệp văn hóa đầu tiên

Lần đầu tiên, Sàn giao dịch Công nghiệp văn hóa được đề xuất trong Dự thảo luật Phát triển công nghiệp văn hóa do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng và đang lấy ý kiến rộng rãi.

Nội dung này nằm trong Mục 3, thuộc Chương VI quy định về Thị trường Công nghiệp văn hóa. Theo nội dung dự thảo, sàn giao dịch công nghiệp văn hóa dự kiến được tổ chức theo một trong các loại hình sau: sàn giao dịch sản phẩm công nghiệp văn hóa; sàn giao dịch quyền sở hữu trí tuệ và quyền khai thác tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa; sàn giao dịch tổng hợp thực hiện từ hai loại hình trên trở lên. Trong đó, sàn giao dịch quyền sở hữu trí tuệ và sản phẩm công nghiệp văn hóa sẽ là sàn giao dịch chuyên biệt thực hiện các hoạt động niêm yết, môi giới, chuyển giao, cấp phép khai thác, đấu giá, mua bán cùng các dịch vụ hỗ trợ liên quan theo quy định.

Theo cơ quan soạn thảo, đề xuất này nhằm khuyến khích phát triển hệ thống sàn giao dịch công nghiệp văn hóa nhằm thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm, quyền sở hữu trí tuệ và các tài sản khác trong ngành công nghiệp văn hóa.

TS. Lê Tùng Sơn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: "Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa không chỉ đơn thuần là nơi bán sản phẩm văn hóa thông thường, mà bản chất là nơi khai thác bản quyền tài sản trí tuệ. Tài sản sở hữu trí tuệ có đặc thù được rất nhiều người cùng có thể sử dụng (ví dụ một bài hát, một tác phẩm biểu diễn được ghi lại và bán sản phẩm ghi lại, chứ không chỉ bài hát). Chủ sở hữu khai thác quyền bản quyền sẽ thu được giá trị rất lớn từ việc giao dịch quyền sở hữu trí tuệ đó chứ không phải chỉ bán một bài hát".

Theo TS. Nguyễn Đức Tài, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Việt Nam, "các chuyên gia, ca sĩ, nhạc sĩ, hay thậm chí các nhà khoa học có các sản phẩm bản quyền sở hữu trí tuệ đều có thể trở thành hàng hóa để đưa ra thị trường tiêu thụ. Câu chuyện này tôi nghĩ sẽ cần phải được cụ thể hóa rất chi tiết bằng nghị định cũng như thông tư hướng dẫn. Còn trong phạm vi của Luật, chúng ta mới chỉ đề cập đến một khung pháp lý tổng thể để làm sao hình thành và phát triển thị trường về tài sản số, đặc biệt là tiếp cận dưới góc độ ban đầu của công nghiệp văn hóa".

Đánh giá cao việc dự thảo Luật đã đưa vào được nội dung về Sàn giao dịch Công nghiệp văn hóa, song các chuyên gia đặt câu hỏi sàn sẽ hoạt động như thế nào, và đề nghị đưa thêm các nội dung cụ thể hơn trong Dự thảo Luật.

Theo TS. Nguyễn Thị Quý Phương, Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn Quốc tế QP Việt Nam, dự thảo Luật đang "bị giới hạn ở câu 'Chính phủ sẽ ra các quy định về câu chuyện sàn sẽ hoạt động ra làm sao'. Với sàn giao dịch công nghiệp văn hóa, tầm quan trọng của nó với sự phát triển công nghiệp văn hóa xứng đáng để được quy định rõ hơn. Bộ VHTT&DL có thể quy định rõ hơn trong thẩm quyền của mình. Chúng tôi rất mong rằng sàn giao dịch này không phải chỉ là một ý tưởng đưa vào trong luật, mà nó phải có hướng dẫn cụ thể về việc: sàn sẽ hoạt động như thế nào, chủ thể là ai, rồi những bộ tiêu chí quy định như thế nào thì được gọi là sàn giao dịch. Ý tưởng, rồi là bộ tiêu chí dành cho chủ thể, chủ thể nào đáp ứng được tiêu chí gì thì có thể được gọi là chủ thể đứng ra để khai thác. Hay những cơ chế như ký quỹ, cơ chế để bắt đầu tham gia nhằm chứng minh năng lực, rồi cơ chế tái đầu tư... không thể chỉ dừng lại ở một đoạn ngắn như vậy. Dù sao, đây cũng là một tín hiệu cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng".

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đưa ra ý kiến bổ sung về nghĩa vụ và trách nhiệm của doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch, đồng thời luật hóa chặt chẽ hơn các vấn đề liên quan tài sản sở hữu trí tuệ.

Luật sư Hà Thị Kim Liên, Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam cho biết: "Hiện nay, pháp luật Việt Nam đã có các quy định cụ thể về nghĩa vụ của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đối với dự thảo luật này, chúng tôi đề xuất bổ sung tại Điều 35 quy định về nghĩa vụ của doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch trong việc đảm bảo khai thác có trách nhiệm. Trong trường hợp phát sinh thiệt hại do không thực hiện đầy đủ các quyền của chủ thể, đơn vị vận hành sàn phải liên đới chịu trách nhiệm. Quan điểm của chúng tôi là cần bổ sung rõ trách nhiệm của các sàn trong quá trình khai thác và vận hành để bảo vệ tối đa quyền lợi của các chủ thể quyền".

TS. Nguyễn Thị Quý Phương nhấn mạnh: "Chúng ta cần xác định ngay rằng đây không phải là luật thay thế cho các luật chuyên ngành, mà là luật nhằm hướng dẫn thực hiện, hỗ trợ các ngành đã được bảo vệ bởi luật chuyên ngành. Mục tiêu cốt lõi là phát triển các ngành đó trở thành động lực tăng trưởng kinh tế và tạo thành một ngành công nghiệp thực thụ. Đối với những sáng kiến, đặc biệt là các nội dung điều chỉnh phục vụ mục đích trên, vấn đề này xứng đáng được dành thời lượng thảo luận kỹ lưỡng và chi tiết hơn. Mặc dù chúng ta luôn cố gắng tránh 'hành chính hóa', nhưng riêng trong lĩnh vực này, cần phải có những quy định rất rõ ràng. Chúng ta cần luật hóa một cách chặt chẽ các vấn đề liên quan đến việc sử dụng, khai thác tài sản trí tuệ và các giao dịch có sự tham gia của nhiều bên liên quan, để đảm bảo cơ sở pháp lý vững chắc cho các hoạt động này."

Dự thảo Luật cũng quy định rõ, việc tổ chức và hoạt động của sàn giao dịch công nghiệp văn hoá tuân thủ quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, thương mại, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu, cạnh tranh và pháp luật có liên quan../.