Chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới (Kỳ 3): Trên hành trình thấm sâu vào đời sống

Xây dựng con người Việt Nam luôn là nhiệm vụ xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước. Trên thực tế, cùng với việc từng bước hình thành hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị gia đình, nhiều chủ trương, giải pháp xây dựng con người đã được triển khai nhiều năm qua và đạt những kết quả quan trọng, góp phần bồi đắp phẩm chất, nhân cách và khát vọng phát triển của người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Khoảng cách giữa định hướng và thực tiễn, cùng những tác động từ biến đổi xã hội và môi trường số, đang đặt ra nhiều thách thức đối với việc xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam.

Thực tế này càng cho thấy, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW cần được thực hiện một cách đồng bộ, nhằm đưa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thực sự thấm sâu vào đời sống xã hội.

Đây cũng là một trong những mục đích quan trọng được nêu tại Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được ban hành mới đây theo Quyết định số 1189/QĐ-TTg ngày 2/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Kế hoạch nêu: "Thiết lập cơ chế vận hành, triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam thông suốt từ trung ương đến cơ sở, gắn kết chặt chẽ hoạt động xây dựng hoàn thiện thể chế với yêu cầu thực hành các hệ giá trị trong thực tiễn"; đồng thời "Đưa các hệ giá trị thấm sâu vào đời sống xã hội; phát huy vai trò của văn hóa, gia đình và con người Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển nhanh, bền vững đất nước".

Từ những chuyển biến tích cực

Việc ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam và mới đây là Quyết định số 1189/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đã tạo cơ sở để nhìn nhận đầy đủ hơn những kết quả cũng như những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng con người Việt Nam. Nhìn từ thực tiễn nhiều năm qua, quá trình này đã ghi nhận những chuyển biến tích cực cả về nhận thức, phương thức triển khai và môi trường xã hội.

Trong nghiên cứu công bố tại Hội thảo khoa học quốc gia "Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị" do Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức gần đây tại Hà Nội, TS Hoàng Thu Trang (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) và TS Nguyễn Thị Thanh Thương (Học viện Quản lý Giáo dục) nhận định, nhờ những chủ trương đúng đắn của Đảng cũng như sự quan tâm chỉ đạo sâu sát trong tổ chức thực hiện, thời gian qua, vấn đề xây dựng, thực hiện chuẩn mực con người Việt Nam gắn với xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và gìn giữ, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam đã được triển khai một cách tương đối đồng bộ, có hệ thống và từng bước đi vào chiều sâu.

Quá trình này không chỉ dừng lại ở nhận thức lý luận mà đã có bước chuyển quan trọng sang cụ thể hóa trong thực tiễn, phù hợp với điều kiện phát triển của từng giai đoạn trong thời kỳ đổi mới, đồng thời gắn chặt với tiến trình đổi mới toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trước hết có thể thấy, nhận thức trong xây dựng hệ chuẩn mực con người Việt Nam từng bước được hoàn thiện theo hướng tiếp cận hệ thống, đặt chuẩn mực con người trong chỉnh thể thống nhất với hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị văn hóa. Điều này tạo cơ sở để xác định rõ hơn những phẩm chất cốt lõi của con người Việt Nam trong thời kỳ mới, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển con người với định hướng phát triển đất nước.

Tiếp đó, việc xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam gắn chặt với quá trình phát triển con người toàn diện thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và bối cảnh chuyển đổi số cũng đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Theo các chuyên gia, chuyển biến này đã và đang làm hình thành những con người mới - những con người vừa "hồng", vừa "chuyên", vừa kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp như yêu nước, nhân ái, nghĩa tình… vừa được trang bị những phẩm chất hiện đại như kỷ luật, trách nhiệm, tư duy đổi mới sáng tạo, năng lực số, khả năng thích ứng nhanh với biến đổi của môi trường kinh tế - xã hội, tinh thần học tập suốt đời… Từ đây, họ ngày càng khẳng định vai trò chủ thể sáng tạo, trực tiếp tham gia và đóng góp hiệu quả vào tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa và tiến bộ xã hội.

Cùng với đó, môi trường xã hội và các thiết chế văn hóa - giáo dục cũng từng bước được hoàn thiện theo hướng hỗ trợ hình thành và củng cố chuẩn mực con người.

Theo đó, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống ngày càng được tăng cường, góp phần tạo nên tính thống nhất trong định hướng giá trị. Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, gia đình văn hóa, cộng đồng văn hóa không chỉ mang ý nghĩa vận động xã hội mà còn đóng vai trò như những cơ chế "xã hội hóa chuẩn mực", giúp các giá trị tích cực được củng cố và phổ biến rộng rãi.

Như phân tích, các chuyên gia cho rằng, những chuyển biến này cho thấy chuẩn mực con người Việt Nam từng bước được định hình và thấm sâu vào trong đời sống xã hội, trở thành nền tảng định hướng cho việc hình thành và thực hiện các chuẩn mực con người Việt Nam thích ứng với yêu cầu phát triển đất nước.

Rõ ràng, từ nền tảng các chủ trương của Đảng đến quá trình triển khai trong thực tiễn, việc xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Nhận thức ngày càng đầy đủ hơn; hệ thống giá trị từng bước được cụ thể hóa; môi trường văn hóa - giáo dục có nhiều chuyển biến tích cực; sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội được tăng cường; nhiều phẩm chất mới của con người Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi số đang dần được hình thành.

Triển khai đồng bộ

Trong Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam tại Đại hội XIV, Đảng ta đã chỉ rõ: "Nhận thức về vai trò của việc xây dựng, phát triển con người toàn diện, xây dựng hệ giá trị con người và văn hoá Việt Nam của nhiều cấp uỷ và chính quyền các cấp còn chưa đầy đủ và toàn diện, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Nội dung xây dựng con người còn phiến diện, chỉ tập trung vào đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, chưa chú ý giáo dục lý tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Vấn đề chấn hưng đạo đức xã hội có nơi, có lúc mới chỉ nhấn mạnh đến chống các tiêu cực và tệ nạn xã hội, chưa chú trọng kế thừa và phát huy các giá trị tích cực và tốt đẹp của văn hoá truyền thống và xây dựng các giá trị văn hoá, đạo đức mới. Việc học tập và tiếp thu các giá trị văn hoá, đạo đức tiến bộ của nhân loại còn hạn chế và thụ động.

Các giá trị, chuẩn mực về con người và văn hoá Việt Nam tuy đã được hình thành bước đầu nhưng chưa được rõ nét, chưa nghiên cứu và ban hành được hệ giá trị con người và văn hoá Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế làm cơ sở triển khai trong thực tiễn".

Có thể nói, chính trong bối cảnh này, việc Nghị quyết số 80-NQ/TW xác lập đầy đủ chuẩn mực con người Việt Nam với 8 giá trị cốt lõi không chỉ bổ sung một nền tảng lý luận mới, mà còn tạo ra cơ sở để thu hẹp khoảng cách giữa định hướng và thực tiễn. Ngày 2/7/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1189/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam. Mục đích của Kế hoạch nhằm kịp thời thể chế hóa và tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội khóa XVI và Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/02/2026 của Chính phủ về phát triển văn hóa Việt Nam. Báo Thể thao và Văn hoá tiếp tục đề cập đến vấn đề này trong các kỳ tiếp theo.

(Còn tiếp)