Bàn chân là bộ phận nâng đỡ toàn bộ cơ thể nhưng lại ít được chú ý trong việc chăm sóc sức khỏe hàng ngày. Nhiều người thường chủ quan bỏ qua các vết sậm màu dưới lòng bàn chân vì cho rằng đó chỉ là nốt ruồi hay vết bầm tụ máu tự nhiên. Thực tế lâm sàng cho thấy đây lại là vị trí thường gặp nhất của ung thư tế bào hắc tố ở người châu Á. Đây là loại ung thư da ác tính và có tỷ lệ tử vong cao nhất hiện nay.
Hình ảnh ung thư tế bào hắc tố gan chân. Ảnh: TS.BS Nguyễn Hữu Quang
Sự nhầm lẫn nguy hiểm từ những thói quen thường ngày
Thời gian qua, Bệnh viện Da liễu Trung ương đã tiếp nhận và chẩn đoán nhiều ca bệnh điển hình về ung thư tế bào hắc tố khởi phát từ những tổn thương rất nhỏ. Trường hợp đầu tiên là một nữ bệnh nhân gần 60 tuổi đến khám với một mảng da màu đen sẫm và loét nhẹ ở kẽ ngón chân.
Do làm nông nghiệp và thường xuyên lội nước, bệnh nhân cho rằng mình bị nấm kẽ chân và tự mua thuốc bôi ngoài hiệu thuốc. Tổn thương không thuyên giảm mà ngày càng rỉ dịch và lan rộng. Kết quả sinh thiết sau đó xác định bệnh nhân mắc ung thư tế bào hắc tố.
Một trường hợp khác là nữ bệnh nhân ngoài 65 tuổi có vệt đen sần sùi ở vùng gót chân. Bệnh nhân từng dẫm phải đá nhọn nên nghĩ đây là máu bầm chưa tan hết. Do gót chân hay nứt nẻ, bệnh nhân chủ quan dùng đá bọt chà xát vùng da này. Việc ma sát liên tục đã vô tình kích thích tế bào ung thư phát triển mạnh hơn, khiến bề mặt tổn thương trở nên sần sùi và biến dạng.
Ca bệnh thứ ba là một cụ ông gần 89 tuổi. Bệnh được phát hiện tình cờ khi con cháu cắt móng và rửa chân cho cụ. Gan bàn chân bệnh nhân xuất hiện mảng sắc tố lớn có màu sắc nham nhở, ranh giới không rõ ràng.
Khối u đã âm thầm phát triển từ lâu nhưng không gây đau nhức hay ngứa ngáy. Bệnh nhân sau đó đã được phẫu thuật loại bỏ khối u và vét hạch vùng. Hậu phẫu, bệnh nhân phục hồi tốt và tiếp tục được theo dõi định kỳ ba tháng một lần.
Tiến triển nhanh và mức độ nguy hiểm
Ung thư tế bào hắc tố là bệnh lý vô cùng nguy hiểm vì tế bào ung thư có khả năng sinh sôi cực nhanh. Các tế bào này dễ dàng ăn sâu xuống các lớp dưới da và di căn vào mạch máu, hạch bạch huyết cùng nhiều cơ quan nội tạng như não, phổi, gan trong thời gian rất ngắn. Cả ba ca lâm sàng kể trên đều mắc ung thư tế bào hắc tố thể đầu chi, một thể bệnh vô cùng phổ biến ở người Châu Á.
Theo thống kê tại Bệnh viện Da liễu Trung ương giai đoạn 2020 - 2026, cơ sở y tế này ghi nhận hơn 100 trường hợp ung thư hắc tố da. Tuổi trung bình của người bệnh là 60,1 tuổi, trong đó nữ giới chiếm 56%. Tổn thương tập trung chủ yếu ở bàn chân và móng chân chiếm tới 90%. Báo cáo GLOBOCAN 2024 cũng cho thấy toàn cầu ghi nhận 337.969 ca mới ung thư hắc tố da, dẫn đến 58.398 ca tử vong. Riêng tại phòng khám ung thư tế bào hắc tố của bệnh viện, từ đầu năm 2026 đến nay đã tiếp nhận khoảng 15 ca bệnh.
Thời điểm phát hiện quyết định hiệu quả điều trị
Bệnh hoàn toàn có thể được chữa khỏi nếu phát hiện ở giai đoạn sớm khi tế bào ung thư chỉ mới nằm ở lớp thượng bì. Ở giai đoạn này, việc điều trị rất đơn giản thông qua phẫu thuật cắt bỏ rộng tổn thương. Tỷ lệ sinh tồn sau 5 năm có thể lên tới trên 95 phần trăm và bệnh nhân giữ lại được sự toàn vẹn của chi.
Ngược lại, ở giai đoạn muộn khi khối u đã ăn sâu, loét, chảy máu hoặc di căn, phác đồ điều trị trở nên vô cùng nặng nề. Bệnh nhân có thể phải đối mặt với việc tháo khớp hoặc đoạn chi để ngăn chặn tế bào ung thư lây lan. Việc kết hợp hóa trị, xạ trị hoặc liệu pháp miễn dịch thường tốn kém nhưng tiên lượng sống lại rất dè dặt. Hiện nay, liệu pháp miễn dịch và điều trị nhắm trúng đích đang được áp dụng cho bệnh nhân giai đoạn ba có di căn hạch vùng hoặc cơ quan xa.
Nhận biết sớm qua quy tắc 5 chữ cái
TS.BS Nguyễn Hữu Quang, Phó trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng, khuyến cáo người dân có thể ghi nhớ quy tắc ABCDE khi tự quan sát các tổn thương trên da.
Chữ A đại diện cho bất đối xứng, nghĩa là hai nửa tổn thương không giống nhau.
Chữ B chỉ bờ tổn thương không đều, nham nhở hoặc không rõ.
Chữ C thể hiện màu sắc không đồng nhất, có nhiều màu hoặc thay đổi màu.
Chữ D cảnh báo kích thước lớn hoặc tổn thương tiếp tục phát triển.
Chữ E mô tả tổn thương thay đổi theo thời gian về kích thước, hình dạng, màu sắc hoặc bề mặt.
Người dân không nên đợi đến khi tổn thương lở loét hay đau đớn mới đi khám. Nếu thấy xuất hiện tổn thương chảy máu, loét, ngứa hoặc một vết sậm màu mới khác biệt rõ rệt so với những nốt ruồi còn lại, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định soi da, sinh thiết hoặc các xét nghiệm cần thiết để xác định chẩn đoán. Không phải mọi nốt ruồi bất thường đều là ung thư, nhưng chỉ nhìn bằng mắt thường cũng không đủ để loại trừ hoàn toàn bệnh lý ác tính.
Việc chủ động kiểm tra da định kỳ, đặc biệt ở bàn chân và móng, chính là phương pháp thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe.
