Hàn Quốc vừa làm một điều đáng tự hào với người châu Á: Đánh bại một đội bóng châu Âu ở đấu trường World Cup. Một trận thắng ngược không có gì lạ ở World Cup. Nhưng cách Hàn Quốc thắng, bình tĩnh, không hoảng loạn khi bị dẫn trước trên đất khách, có phương án dự bị đủ chất lượng để thay đổi cục diện, mới là điều đáng nói.
Nó là kết quả của hai chữ kiên trì, thứ mà bóng đá Việt Nam dường như "lúc nhớ, lúc quên" sau một thập kỷ thăng hoa.
Hãy lùi lại khoảng 6-7 năm trước
Tại Thường Châu năm 2018, U23 Việt Nam và U23 Uzbekistan cùng có mặt ở chung kết giải U23 châu Á, một cột mốc từng được xem là bước ngoặt lịch sử với cả 2 nền bóng đá. Một vài cầu thủ U23 của Uzbekistan ngày đó, giờ đá ở World Cup 2026. Một năm sau, ở Asian Cup 2019, chúng ta thắng Jordan 1-0. Thời điểm đó, thứ hạng FIFA của Việt Nam là 99, gần như cùng mặt bằng với Jordan (97) và Uzbekistan (88). Đến cuối năm 2020, khoảng cách còn được rút ngắn hơn: Việt Nam 93, Jordan 95, Uzbekistan 85.
Không chỉ là các con số trên bảng xếp hạng có phần tương đối của FIFA, mà ngay ở vòng loại World Cup 2022, cả Uzbekistan lẫn Jordan đều không lọt được đến vòng loại cuối cùng. Nói cách khác, ở thời điểm mà Việt Nam đang có trong tay thế hệ cầu thủ tốt nhất của mình, thì chúng ta đã ở ngang vị thế của 2 đối thủ cùng châu lục nói trên. Hoặc có thể nói, là cùng một vạch xuất phát.
Bây giờ, cả Jordan lẫn Uzbekistan đều lần đầu tiên trong lịch sử giành quyền dự World Cup. Hiện tại, Jordan đứng hạng 65, Uzbekistan hạng 50 trên bảng xếp hạng FIFA. Việt Nam thì "văng" ra khỏi Top 100 một khoảng xa, mất gần 3 năm mới quay lại được, nhưng vẫn đứng ngoài cuộc chơi đẳng cấp, ở một khoảng cách không còn được tính bằng vài bậc xếp hạng.
Tất nhiên là bảng xếp hạng FIFA chỉ có tính tương đối. Nhưng sự dịch chuyển của ba đội bóng từng cùng vạch xuất phát, theo ba hướng hoàn toàn khác nhau trong cùng một khoảng thời gian, không phải là sự tương đối.
Chiến thắng của Hàn Quốc (áo sẫm) trước CH Czech (áo sáng) là một bài học quý giá cho bóng đá Việt Nam. Ảnh: AFP/TTXVN
Đó là một phép đo về tính bền vững của một nền bóng đá. Lấy ví dụ cụ thể là Jordan, suốt thời gian qua, họ cũng không quá nổi bật ở các giải trẻ châu lục lẫn Asian Cup như trường hợp của Uzbekistan. Vấn đề là họ không để cho hành trình của mình lùi lại.
Thế nên, không so sánh bản chất việc dự World Cup của Jordan, Uzbekistan. Không đặt vấn đề so sánh để tự ti hay đổ lỗi, bởi mỗi nền bóng đá có một lộ trình riêng. Có thể họ đã sở hữu những lợi thế về thể chất, thể hình so với Việt Nam, hoặc có lá thăm may mắn tại vòng loại. Nhưng có một điều ở họ mà chúng ta cần lấy làm nền tảng cốt lõi cho việc phát triển đội tuyển quốc gia: tính ổn định và khả năng cải thiện bản thân.
Nói đúng hơn, đó là một bài học
Không ai phủ nhận, giai đoạn 2018-2022 của bóng đá Việt Nam là có thực. Đó là một thế hệ tài năng, một bộ máy vận hành trơn tru dưới thời HLV Park Hang Seo. Nhưng cái giá phải trả cho sự thiếu chuẩn bị ở giai đoạn chuyển giao, cái thường được gọi là "hậu Park Hang Seo", là một đường biểu đồ trồi sụt: Lúc lên hạng 92, lúc rơi xuống 116, rồi lại nhấp nhô quanh mốc 100.
Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất của bóng đá Việt Nam: Giỏi tạo ra đỉnh cao, nhưng chưa giỏi giữ một đường cong đi lên ổn định.
Việt Nam, ở một góc độ khác, vẫn đang dừng lại quá lâu ở những chiến thắng tại SEA Games, AFF Cup, hay các giải U23 khu vực. Những danh hiệu đó có giá trị thật, chúng là nền tảng, là sự tự tin cần thiết. Nhưng khi chúng trở thành đích đến, thay vì là bước đệm, thì chính chúng lại trở thành cái bẫy.
Không ai đòi hỏi bóng đá Việt Nam phải có mặt ở World Cup ngay ngày mai. Khoảng cách là thực, và việc rút ngắn nó cần thời gian, như chính Jordan và Uzbekistan đã cần đến cả một thập kỷ.
Nhưng điều có thể kiểm soát được, và cần phải kiểm soát ngay, là đừng để mỗi lần chuyển giao thế hệ, mỗi lần thay đổi HLV, trở thành một cú rơi tự do về trình độ. Sự bền vững không nằm ở một chiến lược hoàn hảo, nó nằm ở việc không có những quyết định mang tính phá vỡ nền tảng đã xây.
