Bộ Y tế vừa ban hành công văn số 1548/BYT-KCB yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động hiến, ghép tạng trên toàn quốc nhằm ngăn chặn nguy cơ mua bán, môi giới nội tạng trái phép. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều dấu hiệu lợi dụng việc hiến tạng để trục lợi, đòi hỏi các cơ sở y tế siết chặt quy trình và đảm bảo minh bạch trong điều phối, ghép tạng.
Đánh vào tâm lý tuyệt vọng của người bệnh
Một đường dây môi giới, mua bán nội tạng trái phép vừa bị cơ quan chức năng triệt phá. Theo đó, Cục Cảnh sát hình sự (C02) đã khởi tố nhóm đối tượng do Đoàn Văn Hòa (37 tuổi) cầm đầu. Nhóm này lợi dụng mạng xã hội Facebook để săn tìm những người gặp khó khăn tài chính nhằm dụ dỗ bán tạng, sau đó môi giới cho các bệnh nhân đang trong tình trạng nguy kịch.
Thủ đoạn của nhóm này cực kỳ tinh vi khi "thương mại hóa" bộ phận cơ thể người. Theo điều tra, giá cho một quả thận dao động từ 800 - 950 triệu đồng, còn một lá gan lên tới 1,2 - 1,5 tỷ đồng. Tuy nhiên, các đối tượng môi giới đã trục lợi bất chính rất lớn khi chỉ trả cho người bán khoảng một nửa số tiền trên, phần còn lại bị chúng chiếm đoạt sau khi dàn dựng các hồ sơ dưới danh nghĩa "hiến tặng nhân đạo".
Đáng lo ngại, hoạt động của những đường dây này đã lợi dụng chính nhu cầu ghép tạng cấp bách trong xã hội. Nhiều bệnh nhân mắc các bệnh lý nặng như suy thận, suy gan buộc phải chờ đợi nguồn hiến tạng trong thời gian dài. Trong hoàn cảnh đứng giữa lằn ranh sinh tử, không ít gia đình rơi vào trạng thái tuyệt vọng và dễ trở thành mục tiêu bị các đối tượng môi giới thao túng, chấp nhận những thỏa thuận trái pháp luật với hy vọng giành lại cơ hội sống.
Các giao dịch mua bán nội tạng trái phép không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng. Người bệnh có thể trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo, bị chiếm đoạt tiền hoặc phải đối mặt với những nguy cơ y khoa nếu việc hiến – ghép tạng không được thực hiện theo đúng quy trình chuyên môn.
Bộ Y tế yêu cầu siết chặt quản lý hoạt động ghép tạng
Trước thực trạng trên, Bộ Y tế đã ban hành công văn yêu cầu các bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh trên cả nước tăng cường quản lý nhà nước và chấn chỉnh việc thực hiện các quy định pháp luật trong lĩnh vực hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người.
Theo đó, các cơ sở y tế phải thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người, cũng như các văn bản hướng dẫn liên quan. Bộ Y tế nhấn mạnh mọi hành vi môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người dưới bất kỳ hình thức nào đều bị nghiêm cấm.
Người đứng đầu các cơ sở khám chữa bệnh sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra vi phạm tại đơn vị. Đồng thời, các bệnh viện có thực hiện ghép tạng được yêu cầu rà soát, chấn chỉnh toàn bộ quy trình chuyên môn liên quan đến hoạt động hiến và ghép tạng.
Kiểm soát chặt hồ sơ hiến – ghép tạng
Bộ Y tế cũng yêu cầu các cơ sở y tế tăng cường kiểm soát quy trình tiếp nhận và thực hiện ghép tạng, đặc biệt đối với các trường hợp hiến tạng từ người sống.
Các bệnh viện phải thực hiện đầy đủ quy trình tiếp nhận, thẩm định và xác minh mối quan hệ giữa người hiến và người nhận theo đúng quy định pháp luật. Hồ sơ hiến – ghép cần được kiểm tra, rà soát chặt chẽ nhằm bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và đầy đủ.
Những trường hợp hồ sơ chưa hoàn chỉnh hoặc có dấu hiệu nghi vấn liên quan đến việc môi giới, mua bán nội tạng trái phép sẽ không được phép thực hiện ghép tạng. Song song với đó, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý cho đội ngũ nhân viên y tế, đặc biệt là những cán bộ trực tiếp tham gia hoạt động hiến và ghép mô, tạng.
Tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm
Sở Y tế các tỉnh, thành phố được giao nhiệm vụ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các cơ sở khám chữa bệnh có thực hiện ghép mô, bộ phận cơ thể người trên địa bàn.
Các hành vi vi phạm nếu phát hiện sẽ phải được kịp thời ngăn chặn và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu môi giới hoặc mua bán nội tạng trái phép, các cơ sở y tế phải báo cáo ngay cho cơ quan quản lý và phối hợp với các cơ quan chức năng để xác minh, điều tra.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người dân về các quy định pháp luật trong lĩnh vực hiến và ghép tạng.
Khuyến cáo người dân không tham gia mua bán nội tạng
Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác trước những lời mời chào mua bán nội tạng trên mạng xã hội hoặc qua các đối tượng trung gian. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không tham gia các giao dịch mua bán tạng trái phép, bởi đây là hành vi vi phạm pháp luật và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, tính mạng.
Thay vào đó, Bộ Y tế kêu gọi cộng đồng tích cực đăng ký hiến tạng sau khi chết não nhằm gia tăng nguồn tạng hợp pháp phục vụ điều trị cho người bệnh. Việc hiến tạng tự nguyện, minh bạch và đúng quy định không chỉ giúp cứu sống nhiều bệnh nhân mà còn góp phần ngăn chặn tình trạng mua bán nội tạng trái phép đang có dấu hiệu gia tăng.
