Đề xuất bán cổ phần các giải đấu của FIFA, trong đó có World Cup, cho các nhà đầu tư tư nhân đang tạo nên làn sóng tranh cãi dữ dội trong làng bóng đá thế giới. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino gọi đây là "quá trình dân chủ hóa bóng đá", nhưng nhiều người hâm mộ và các liên đoàn khu vực lại xem đây là kế hoạch thương mại hóa quá mức giải đấu danh giá nhất hành tinh.
Kế hoạch gây chấn động của FIFA
Xét về mặt chiến lược, kế hoạch này đánh dấu nước đi liều lĩnh nhất của ông Infantino kể từ khi nhậm chức Chủ tịch FIFA vào năm 2016.
Theo đề xuất, FIFA sẽ bán một phần quyền sở hữu các giải đấu của mình để đổi lấy nguồn vốn khổng lồ ngay lập tức. Đổi lại, mỗi liên đoàn thành viên FIFA sẽ nhận được 40 triệu USD để phát triển bóng đá sau khi thỏa thuận hoàn tất.
Infantino đã đặt thời hạn đến ngày 19/9 để các liên đoàn thành viên chấp thuận kế hoạch nếu muốn nhận khoản giải ngân đầu tiên trị giá 20 triệu USD. Vị Chủ tịch FIFA khẳng định quyền quyết định hoàn toàn thuộc về các liên đoàn. "Quyết định có tiếp tục kế hoạch này hay không hoàn toàn phụ thuộc vào các bạn. Đổi lại, tất cả những gì chúng tôi cần là sự tin tưởng của các bạn, còn mọi thứ khác vẫn sẽ được giữ nguyên", Infantino viết trong thư gửi các liên đoàn.
Thông điệp đó được nhiều người hiểu theo cách rất đơn giản: Hãy bỏ phiếu ủng hộ và tất cả sẽ cùng nhận được nhiều tiền hơn.
Theo BBC Sport, khả năng kế hoạch được thông qua là khá cao.
Trong suốt 1 thập kỷ lãnh đạo FIFA, Infantino đã xây dựng được mạng lưới ủng hộ rộng lớn từ nhiều quốc gia tại châu Phi, châu Á và châu Mỹ. Nhiều liên đoàn trong số này đã hưởng lợi từ các chính sách do ông thúc đẩy, như: World Cup mở rộng từ 32 lên 48 đội; Doanh thu thương mại và bản quyền truyền hình tăng mạnh; Chương trình hỗ trợ tài chính hàng năm…
Nhờ đó, Infantino đang nhận được sự ủng hộ từ hơn một nửa trong tổng số 211 liên đoàn thành viên FIFA. Trong bối cảnh điều lệ FIFA chỉ yêu cầu tỷ lệ quá bán để thông qua mọi quyết định, quyền lực của Infantino dường như đã vượt khỏi những cơ chế kiểm soát truyền thống.
Đối với nhiều quốc gia có nền bóng đá nhỏ, khoản tiền 20-40 triệu USD là nguồn thu vượt xa những gì họ có thể kiếm được trong nhiều năm. Vì vậy, sức hấp dẫn của đề xuất là rất lớn. BBC Sport nhận định chính sự ủng hộ mạnh mẽ này đã khiến Infantino ngày càng quyết đoán hơn trong kế hoạch của mình.
Một yếu tố quan trọng khác giúp Infantino tự tin là mối quan hệ rất gần gũi với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo BBC Sport, quỹ đầu tư mà FIFA đang đàm phán là Thrive Capital, do Josh Kushner điều hành. Josh Kushner là em rể của Ivanka Trump, con gái ông Donald Trump.
Bên cạnh đó, FIFA cũng xác nhận Greg Maffei, cựu Chủ tịch tập đoàn Liberty Media (đơn vị sở hữu Formula 1), đang giữ vai trò "cố vấn thương mại chủ chốt" cho thương vụ này. Greg Maffei từng quyên góp cho các chiến dịch tranh cử của Donald Trump.
Bóng đá thế giới đang tranh cãi dữ dội vì đề xuất bán cổ phần World Cup của FIFA
Ai sẽ thực sự hưởng lợi từ thương vụ?
Khi mổ xẻ bản chất của thương vụ, câu hỏi lớn nhất đặt ra là ai sẽ thực sự hưởng lợi từ canh bạc này?
Ở bề nổi, nếu kế hoạch được thông qua, FIFA sẽ ngay lập tức thu về một khoản tiền khổng lồ. Các liên đoàn bóng đá nhỏ sẽ nhận được nguồn ngân sách chưa từng có tiền lệ kể từ ngày 1/1/2027. Lời hứa của FIFA rất hấp dẫn: Các liên đoàn sẽ nhận hàng chục triệu USD để phát triển bóng đá trong nước, trong khi mọi hoạt động còn lại gần như không thay đổi.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng câu chuyện không đơn giản như vậy.
Theo BBC Sport, giá trị thương mại của World Cup luôn tăng mạnh sau mỗi kỳ tổ chức. Giải đấu tiếp theo gần như chắc chắn sẽ tạo ra doanh thu lớn hơn kỳ trước, và xu hướng đó được dự báo sẽ còn tiếp diễn trong nhiều thập kỷ tới.
Điều này đồng nghĩa, nếu FIFA bán cổ phần ngay ở thời điểm hiện tại, các nhà đầu tư tư nhân sẽ được chia sẻ lợi nhuận từ sự tăng trưởng ấy trong tương lai, thay vì toàn bộ nguồn thu tiếp tục thuộc về FIFA và bóng đá thế giới như trước. Đó cũng là lý do khiến nhiều ý kiến đặt câu hỏi liệu FIFA có đang hy sinh những lợi ích lâu dài của bóng đá để đổi lấy một khoản tiền mặt trước mắt hay không.
Quan trọng hơn, FIFA hoạt động theo mô hình tổ chức phi lợi nhuận theo luật pháp Thụy Sĩ, nghĩa là về nguyên tắc, mục tiêu cao nhất của tổ chức này phải là sự phát triển bền vững của bóng đá toàn cầu, chứ không phải tối đa hóa lợi nhuận.
Thực tế, việc các quỹ đầu tư tư nhân rót vốn vào thể thao không phải là điều hoàn toàn mới.
Trong khoảng 1 thập kỷ qua, các giải đấu lớn của Mỹ như MLB (bóng chày), NBA (bóng rổ), NFL (bóng bầu dục), NHL (khúc côn cầu) đều đã sửa đổi quy định nhằm cho phép các quỹ đầu tư sở hữu cổ phần thiểu số tại các đội bóng. Kết quả là giá trị của nhiều CLB tăng vọt.
Ở châu Âu, La Liga (Tây Ban Nha) và Ligue 1 (Pháp) cũng từng bán một phần quyền khai thác thương mại cho quỹ đầu tư CVC Capital Partners để đổi lấy nguồn vốn tức thời. Xét ở góc độ kinh tế thể thao, Infantino không phải người tạo ra xu hướng mới mà chỉ đang đi theo làn sóng đầu tư tài chính đã xuất hiện từ nhiều năm qua.
Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở chỗ World Cup không chỉ là một giải đấu thể thao, mà còn được xem là tài sản mang tính biểu tượng của bóng đá toàn cầu.
FIFA và UEFA đối đầu
Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến FIFA và UEFA ngày càng đối đầu là sự ra đời của FIFA Club World Cup phiên bản mở rộng.
Trước đây, UEFA gần như độc quyền sở hữu giải đấu cấp CLB danh giá nhất thế giới là UEFA Champions League, sân chơi quy tụ những đội bóng mạnh nhất, thu hút hàng tỷ khán giả và mang lại nguồn doanh thu khổng lồ. Tuy nhiên, FIFA đã thay đổi cục diện khi mở rộng Club World Cup, đưa nhiều CLB đến từ các châu lục khác tham dự với quy mô và giá trị thương mại lớn hơn rất nhiều. Động thái này đồng nghĩa FIFA đã trực tiếp bước vào "lãnh địa" vốn là nguồn thu quan trọng nhất của UEFA. Không chỉ cạnh tranh về lịch thi đấu, 2 giải đấu còn cạnh tranh nhà tài trợ, bản quyền truyền hình và sự quan tâm của người hâm mộ toàn cầu.
Những bất đồng giữa Infantino và Chủ tịch UEFA Aleksander Ceferin không đơn thuần là khác biệt quan điểm, mà còn là cuộc cạnh tranh ảnh hưởng và lợi ích kinh tế giữa 2 tổ chức quyền lực nhất của bóng đá thế giới. Chính bởi vậy, đề xuất bán cổ phần các giải đấu của FIFA đã đẩy mối quan hệ vốn đã nhiều rạn nứt giữa FIFA và UEFA trở nên trầm trọng hơn. Trong tuyên bố phát đi hôm thứ Ba, UEFA chỉ trích gay gắt: "Kế hoạch của FIFA là sử dụng môn thể thao của chúng ta để làm giàu cho chính họ và bạn bè của họ".
Không chỉ UEFA, nhiều liên đoàn thành viên cũng bày tỏ sự bất bình vì họ chỉ biết về kế hoạch bán cổ phần World Cup sau khi FIFA công khai thông tin. Điều khiến các liên đoàn khó chịu không chỉ là nội dung đề xuất mà còn là cách FIFA tiến hành đàm phán mà không tham khảo ý kiến các thành viên. Điều đó cho thấy nhiều quốc gia vẫn đang cân nhắc giữa những lo ngại về tương lai của bóng đá và khoản hỗ trợ tài chính rất lớn mà FIFA hứa hẹn.
Đã xuất hiện giả thuyết về việc các đội tuyển châu Âu có thể tẩy chay World Cup nếu kế hoạch của FIFA được thông qua. Tuy nhiên, BBC Sport cho rằng khả năng kịch bản này xảy ra là không cao. Lý do là World Cup 2030 sẽ được tổ chức chủ yếu tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, cùng với Maroc. Tây Ban Nha đang tích cực vận động để giành quyền đăng cai trận chung kết. Việc các quốc gia châu Âu tự tẩy chay giải đấu mà chính họ là chủ nhà sẽ là quyết định rất khó xảy ra. Muốn ngăn chặn kế hoạch của Infantino, Ceferin và các lãnh đạo bóng đá châu Âu sẽ phải đưa ra một động thái đủ mạnh và đủ nhanh để thuyết phục thêm các liên đoàn ngoài châu Âu đứng về phía mình trong cuộc bầu cử Chủ tịch FIFA vào năm tới. Đó sẽ là nhiệm vụ không hề dễ dàng.
