Chỉ còn hai ngày trước lễ khai mạc, ASIAD Aichi-Nagoya 2026 đang đối mặt với bài toán kép: chỗ ở thiếu hụt, điều kiện lưu trú gây tranh luận, trong khi tổng chi phí tổ chức đã tăng lên khoảng 370 tỷ yen (tương đương 3,2 nghìn tỷ đồng), cao hơn hơn 3 lần so với dự toán ban đầu.
Đại hội thể thao châu Á lần thứ 20 chưa chính thức khai mạc nhưng những vấn đề phía sau sân đấu đã trở thành tâm điểm chú ý. Theo báo Mainichi được Yonhap dẫn lại ngày 17-9, tổng chi phí liên quan đến ASIAD 2026, bao gồm cả Đại hội Thể thao người khuyết tật châu Á, đã lên tới khoảng 370 tỷ yen (khoảng 3,26 nghìn tỷ đồng).
Đáng chú ý, khoản chi này cao hơn 3 lần so với dự toán ban đầu, dù ban tổ chức từng chủ trương cắt giảm chi phí bằng cách từ bỏ kế hoạch xây dựng một làng vận động viên tập trung.
Ban đầu, Aichi-Nagoya dự kiến xây dựng khu lưu trú có sức chứa khoảng 15.000 vận động viên và quan chức. Tuy nhiên, kế hoạch này bị hủy trong bối cảnh chi phí xây dựng tăng mạnh. Riêng chi phí xây dựng làng vận động viên từng được ước tính khoảng 30 tỷ yen (tương đương khoảng 260 tỷ đồng). Sau đó, do giá vật liệu xây dựng tăng, khoản này được dự báo có thể tăng gấp đôi.
Thay vì xây dựng các tòa nhà cao tầng phục vụ Đại hội, ban tổ chức chuyển sang phương án tận dụng cơ sở vật chất sẵn có và những mô hình lưu trú tạm thời. Vận động viên và quan chức được bố trí tại khách sạn, các căn hộ, khu nhà lắp ghép dạng container và tàu du lịch.
Riêng tàu du lịch Costa Serena đã cập cảng Nagoya ngày 15-9 và được sử dụng như một "khách sạn nổi", dự kiến phục vụ khoảng 4.000 thành viên các đoàn.
Tuy nhiên, chính phương án được kỳ vọng giúp tiết kiệm chi phí này lại đang phát sinh những vấn đề mới.
Một số khu lưu trú dạng container tại khu vực cảng được cho là không đủ số phòng, buộc ban tổ chức phải tìm thêm phòng khách sạn khi ngày khai mạc đã cận kề. Bài toán càng trở nên khó khăn khi từ ngày 19-9, Nhật Bản bước vào kỳ nghỉ kéo dài 5 ngày, khiến nhu cầu phòng lưu trú tăng cao.
Trước đó, những lo ngại về điều kiện ăn ở cũng xuất hiện khi một số vận động viên bóng rổ Hàn Quốc phản ánh về kích thước giường tại khu nhà container. Ban tổ chức khẳng định đang xử lý các phản hồi và duy trì một trung tâm hỗ trợ hoạt động 24 giờ để tiếp nhận vấn đề của các đoàn.
Không xây làng VĐV, chi phí tổ chức ASIAD 2026 vẫn đội lên gấp 3- Ảnh FB Hideaki Ohmura.
Thêm hàng nghìn tỷ đồng vì yêu cầu phát sinh và giá cả leo thang
Theo Chủ tịch Ban tổ chức ASIAD 2026, ông Hideaki Ohmura, chi phí Đại hội tăng đáng kể bởi nhiều yếu tố ngoài dự tính.
Ông cho biết các yêu cầu phát sinh từ Hội đồng Olympic châu Á (OCA) khiến chi phí tăng khoảng 60 tỷ yen. Bên cạnh đó, giá cả và chi phí nhân công tăng khiến ngân sách đội thêm khoảng 55 tỷ yen.
Như vậy, dù chủ trương ban đầu là tổ chức Đại hội theo hướng tiết kiệm, tận dụng cơ sở vật chất và hạn chế xây dựng mới, những biến động về giá cả cùng các yêu cầu phát sinh vẫn tạo sức ép rất lớn lên ngân sách.
Bài toán này càng đáng chú ý khi Aichi-Nagoya từng được giới thiệu như một mô hình có thể cho thấy các Đại hội thể thao quy mô lớn không nhất thiết phải phụ thuộc vào những công trình mới khổng lồ.
Trước sức ép về chi phí, ông Ohmura vẫn bảo vệ quan điểm cần kiểm soát ngân sách tổ chức ASIAD. Tại cuộc họp báo ngày 8-9, Chủ tịch Ban tổ chức nhấn mạnh rằng ASIAD không nên trở thành một sự kiện mà chỉ những quốc gia có nguồn tài chính rất lớn mới có khả năng đăng cai. "Không nên để xảy ra tình trạng chỉ các quốc gia dầu mỏ hoặc Trung Quốc mới có thể đăng cai ASIAD", ông Ohmura được dẫn lời.
Thông điệp này phản ánh một vấn đề lớn hơn của thể thao châu Á: làm thế nào để tổ chức một Đại hội có quy mô ngày càng mở rộng nhưng không biến chi phí đăng cai thành rào cản đối với các quốc gia muốn đăng cai trong tương lai.
Ở chiều ngược lại, ông Ohmura cho rằng ASIAD vẫn có ý nghĩa về mặt kinh tế đối với khu vực. Theo ông, hiệu quả kinh tế dự kiến từ Đại hội có thể đạt khoảng 3.680 tỷ yen (tương đương hơn 324.000 tỷ đồng).
Đây là cơ sở để ban tổ chức lập luận rằng chi phí tổ chức không nên chỉ được nhìn dưới góc độ ngân sách bỏ ra, mà cần tính đến tác động đối với du lịch, dịch vụ, vận tải, tiêu dùng và hoạt động kinh tế tại Aichi-Nagoya.
Tuy nhiên, khả năng vận hành trong điều kiện nguồn lực hạn chế sẽ là phép thử quan trọng. Mainichi dẫn lời một quan chức ban tổ chức thừa nhận nhân lực tại hiện trường đang trong tình trạng căng thẳng: "Không có nhiều nhân lực dự phòng. Trong điều kiện chật vật như hiện nay, chúng tôi chỉ còn cách cố gắng vượt qua".
ASIAD 2026sẽ chính thức khai mạc ngày 19-9, kéo dài đến 4-10 với 43 môn thể thao, 71 phân môn và 469 nội dung tranh huy chương.
