Tấm HCV bóng chày thứ năm liên tiếp tại ASIAD 2026 giúp 16 tuyển thủ Hàn Quốc chưa hoàn thành nghĩa vụ quân sự được hưởng chế độ đặc cách, nhưng đồng thời khơi lại cuộc tranh luận kéo dài nhiều thập kỷ về việc liệu thành tích tại Đại hội thể thao châu Á có còn xứng đáng với phần thưởng này.
Đội tuyển bóng chày Hàn Quốc một lần nữa bước lên bục cao nhất tại ASIAD sau khi đánh bại Nhật Bản 3-1 trong trận chung kết ngày 27/9 tại sân vận động Toyohashi Municipal, tỉnh Aichi. Thành tích này giúp 16 trong số 24 thành viên đội tuyển chưa hoàn thành nghĩa vụ quân sự được hưởng chế độ đặc cách.
Sau trận chung kết, những hình ảnh các tuyển thủ Hàn Quốc ăn mừng với huy chương vàng lan rộng trên truyền thông. Tuy nhiên, bên cạnh những lời chúc mừng, một bộ phận công chúng tiếp tục đặt câu hỏi về tính hợp lý của chính sách. Nhiều người đặt câu hỏi: Liệu việc giành HCV ASIAD có còn đủ để một vận động viên được miễn nghĩa vụ quân sự bắt buộc hay không?
"Ngay cả BTS cũng phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, vậy có thực sự công bằng khi một vận động viên được miễn nghĩa vụ chỉ vì giành HCV ASIAD hay không?", trang tin Korea JoongAng Daily dẫn lại ý kiến trên mạng xã hội.
Chính sách có lịch sử hơn nửa thế kỷ
Chế độ đặc cách nghĩa vụ quân sự dành cho vận động viên và nghệ sĩ Hàn Quốc được hình thành cách đây 53 năm, trong bối cảnh chính phủ nước này muốn thúc đẩy thể thao thành tích cao.
Chính sách được đưa ra một năm sau khi Hàn Quốc bị CHDCND Triều Tiên vượt qua trong cuộc đua huy chương tại Olympic Munich 1972. Mục tiêu khi đó là tạo điều kiện để các vận động viên xuất sắc có thể duy trì sự nghiệp thi đấu mà không bị gián đoạn bởi nghĩa vụ quân sự.
Theo quy định hiện hành, được sửa đổi vào năm 1990, nam vận động viên giành HCV ASIAD hoặc huy chương từ đồng trở lên tại Olympic sẽ được đặc cách không phải thực hiện 18 tháng nghĩa vụ quân sự theo diện thông thường. Thay vào đó, họ vẫn phải hoàn thành ba tuần huấn luyện quân sự cơ bản và thực hiện 544 giờ hoạt động tình nguyện liên quan đến thể thao.
Trong nhiều thập kỷ, chính sách này được xem là một động lực quan trọng đối với thể thao Hàn Quốc. Với các vận động viên, đặc biệt là những người có sự nghiệp thi đấu tương đối ngắn, việc tránh quãng thời gian 18 tháng rời xa sân đấu có thể mang ý nghĩa rất lớn.
Nhiều tên tuổi hàng đầu của thể thao Hàn Quốc từng hưởng lợi từ chính sách này, trong đó có cựu cầu thủ bóng chày Park Chan Ho, Choo Shin Soo, các ngôi sao bóng đá Park Ji Sung và Son Heung Min.
Tại ASIAD 2026, chính sách tiếp tục mang lại ý nghĩa đáng kể đối với một số vận động viên trẻ. Cầu thủ bóng chày Kim Do Yeong và cầu thủ bóng rổ Lee Hyun Jung nằm trong số những người giành được đặc cách, qua đó có thêm điều kiện để hướng tới cơ hội thi đấu ở các giải đấu lớn trên thế giới.
Các tuyển thủ Hàn Quốc khoe HCV khi chụp ảnh selfie sau khi giành chiến thắng tại trận chung kết môn bóng chày ASIAD 2026. Ảnh: Yonhap News
Từ động lực thể thao thành vấn đề gây tranh luận
Tuy nhiên, sau hơn 50 năm, ngày càng xuất hiện những ý kiến cho rằng hệ thống này không còn phù hợp với vị thế hiện tại của Hàn Quốc.
Một trong những lập luận được đưa ra là Hàn Quốc hiện có vị thế quốc tế khác xa so với những năm 1970. Trong khi đó, quy mô ASIAD ngày càng mở rộng, với nhiều môn thi đấu hơn và chất lượng đội hình của các quốc gia tham dự không đồng đều.
Các nhà phê bình cho rằng việc giành HCV ASIAD không còn có thể được xem là thành tích tương đương với thành tích Olympic trong việc xác định một đặc quyền lớn như miễn nghĩa vụ quân sự.
Sự chênh lệch về số lượng huy chương cũng được đưa ra làm ví dụ. Tại ASIAD Tehran 1974, Hàn Quốc chỉ giành 16 HCV. Đến ASIAD Busan 2002, con số này tăng lên 96 HCV.
Theo lập luận này, việc mở rộng chương trình thi đấu khiến số cơ hội giành HCV tại ASIAD tăng lên đáng kể, trong khi Olympic vẫn duy trì mức độ cạnh tranh rất cao ở các môn thể thao hàng đầu.
Những trường hợp gây tranh cãi
Chính sách cũng từng vấp phải những tranh cãi liên quan đến một số cá nhân được hưởng đặc cách.
Cựu tuyển thủ bóng đá Jang Hyun Soo từng gây phản ứng trong dư luận sau khi bị phát hiện làm giả hồ sơ hoạt động tình nguyện để đáp ứng yêu cầu liên quan đến chế độ đặc cách.
Trong lĩnh vực thể thao điện tử, tuyển thủ chuyên nghiệp Park Jae Hyuk, được biết đến với biệt danh Ruler, từng giành quyền đặc cách sau khi giành HCV Esports. Đầu năm nay, anh cũng đối mặt với những cáo buộc liên quan đến trốn thuế, dù những tranh luận này là vấn đề riêng với thành tích giúp anh được hưởng chế độ đặc cách.
Những trường hợp như vậy khiến cuộc tranh luận về tính phù hợp của hệ thống không chỉ xoay quanh thành tích thể thao mà còn liên quan đến việc giám sát và thực hiện các nghĩa vụ đi kèm.
Cầu thủ Son Heung Min ăn mừng chiến thắng trong trận chung kết bóng đá nam tại ASIAD Jakarta-Palembang 2018. Ảnh: Yonhap News
Một vấn đề khác được đặt ra là sự khác biệt giữa các môn thể thao.
Theo quy định hiện tại, một cầu thủ bóng đá Hàn Quốc vô địch World Cup cũng không được hưởng chế độ đặc cách tương tự, trong khi một HCV ASIAD lại có thể mang đến quyền lợi này.Điều đó dẫn tới câu hỏi về cách xác định giá trị của thành tích thể thao trong chính sách nghĩa vụ quân sự.
Trong xã hội Hàn Quốc, ASIAD vì thế đôi khi bị nhìn nhận không chỉ như một sân chơi thể thao mà còn như một "cánh cửa" giúp vận động viên tránh hoặc giảm tác động của nghĩa vụ quân sự.
Một số cách gọi mang tính châm biếm cũng xuất hiện trong cộng đồng thể thao. Chẳng hạn, cụm từ "môi giới nghĩa vụ quân sự hợp pháp" được dùng để ám chỉ những cầu thủ đóng vai trò quan trọng giúp đội tuyển giành thành tích đủ điều kiện đặc cách. Một số người còn sử dụng cách nói "military-roids" để mô tả những vận động viên có màn trình diễn đặc biệt nổi bật ngay trước thời điểm nhập ngũ.
Giới thể thao lo hệ thống bị xóa bỏ
Ở chiều ngược lại, giới thể thao Hàn Quốc cho rằng việc xóa bỏ hoàn toàn chế độ đặc cách có thể tác động mạnh tới hệ thống thể thao thành tích cao của đất nước.
Các vận động viên có sự nghiệp ngắn và thường phải cạnh tranh ở đẳng cấp quốc tế trong một khoảng thời gian hữu hạn. Việc phải thực hiện nghĩa vụ quân sự kéo dài có thể khiến quá trình phát triển chuyên môn bị gián đoạn.
Năm 2013, Cơ quan Nhân lực Quân sự Hàn Quốc từng đề xuất một hệ thống tính điểm dựa trên thành tích tích lũy ở các giải đấu quốc tế, thay vì chỉ dựa vào một số thành tích cụ thể. Tuy nhiên, kế hoạch này bị hủy bỏ sau sự phản đối mạnh mẽ từ giới thể thao.
Kể từ đó, chính phủ Hàn Quốc nhiều lần trì hoãn việc cải tổ chính sách do những tranh luận và sức ép chính trị liên quan.
Một số phương án thay thế đang được thảo luận gồm cử các vận động viên nghiệp dư tham dự ASIAD, tương tự cách Nhật Bản triển khai ở một số môn; chuyển sang hệ thống tính điểm dựa trên thành tích tích lũy tại nhiều giải đấu quốc tế; hoặc cho phép vận động viên trì hoãn thời điểm nhập ngũ đến giữa độ tuổi 30.
Kim Jeong Hyo, giáo sư triết học thể thao tại Đại học Quốc gia Seoul, cho rằng vị thế quốc tế của Hàn Quốc đã thay đổi đáng kể so với thời điểm chính sách được hình thành. Theo ông, ngày nay có nhiều cách để nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Văn hóa K-pop và K-culture đã lan rộng toàn cầu, trong khi Hàn Quốc cũng cạnh tranh ở vị trí hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực như chất bán dẫn, quốc phòng và văn hóa.
Từ góc nhìn này, ông cho rằng việc một người được miễn nghĩa vụ quân sự chỉ vì đứng đầu một cuộc thi cấp châu lục là vấn đề cần được xem xét lại để phù hợp với bối cảnh xã hội hiện nay.
