Tháng 2/2026, khi công trình thứ 5 của chương trình "Vì mái trường cho em" chính thức khánh thành tại Lào Cai, cũng là lúc những người làm báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) nhìn lại chặng đường gần 4 năm bền bỉ. 

Từ Sơn La, Nghệ An, Quảng Nam đến Tuyên Quang, Lào Cai, những điểm trường được dựng lên từ nguồn lực văn hóa, nghệ thuật không chỉ giải quyết bài toán thiếu thốn cơ sở vật chất mà còn mang đến một định nghĩa mới về mùa Xuân cho thầy trò vùng cao: Mùa Xuân của sự an tâm và kiên cố.

Trong khuôn khổ của Lễ trao giải thiếu nhi Dế Mèn năm 2022, cuộc đấu giá nghệ thuật nhằm gây quỹ "Vì mái trường cho em" đã diễn ra sôi nổi và thu về hàng trăm triệu đồng

Khởi xướng từ năm 2022, "Vì mái trường cho em" là chương trình thiện nguyện trọng điểm của báo Thể thao và Văn hóa. Điểm đặc biệt của chương trình nằm ở phương thức huy động nguồn lực: Biến các giá trị văn hóa tinh thần (thông qua sự đóng góp của các Mạnh thường quân, nhà hảo tâm, cùng nguồn kinh phí nhận được từ các hoạt động gây quỹ từ thiện từ các giải thưởng uy tín do báo Thể thao và Văn hóa tổ chức thường niên, tiêu biểu là Giải thưởng Cống hiến, Giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn) thành những giá trị vật chất bền vững là các ngôi trường, lớp học...

Điểm đến đầu tiên là bản Huổi Khoang, xã Nậm Mằn, huyện Sông Mã (nay là xã Huổi Một, Sơn La). Đây là nơi đặt "viên gạch đầu tiên" cho hành trình thiện nguyện "Vì mái trường cho em".

Trước năm 2023, điểm trường Mầm non Hoa Mai tại đây là một nỗi ám ảnh với các giáo viên cắm bản: trần nhà không có, mùa Hè nóng hầm hập, mùa Đông gió lùa qua khe mái tôn, tường bong tróc lở lói.

Ngày 10/3/2023, công trình cải tạo điểm trường chính thức khánh thành với tổng kinh phí 300 triệu đồng. Số tiền này được trích từ kế hoạch hành động của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 3 (năm 2022) và sự chung tay của các mạnh thường quân. 

Cắt băng khánh thành công trình “Vì mái trường cho em” tại điểm trường Huổi Khoang thuộc trường mầm non Hoa Mai

Đến nay, sau 3 năm đưa vào sử dụng, công trình vẫn phát huy hiệu quả tối đa. Không còn cảnh các cháu học sinh phải co ro vì gió lùa, hay mồ hôi nhễ nhại vì nắng nóng. Sự kiên cố của điểm trường Mầm non Hoa Mai đã tạo tiền đề để địa phương tiếp tục đầu tư các hạng mục phụ trợ khác, biến nơi đây thành một điểm sáng giáo dục của xã.

Sự bền vững của công trình đầu tiên này là minh chứng quan trọng cho tính hiệu quả và minh bạch của chương trình, tạo đà cho những dự án quy mô lớn hơn về sau.

Không chỉ bám sát các tỉnh miền núi phía Bắc, đúng dịp Rằm Trung thu năm 2023 (tháng 10/2023), chương trình đã nối dài hành trình vào miền Trung khúc ruột. Công trình thứ hai được trao tặng là phòng Tin học tại điểm trường thôn Khánh Đức, thuộc Trường Tiểu học Quế Châu (huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam cũ) với kinh phí 300 triệu đồng.

Xây dựng ở vùng rốn bão, lớp học được thi công thần tốc trong 40 ngày đêm nhưng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe: nền móng kiên cố, tường dày 20cm, có dầm sắt trên và dưới để chịu được bão lụt ở mức độ phổ biến. Đơn vị thi công thậm chí còn chủ động mở thêm một ngăn móng chờ sẵn, để sau này nhà trường có điều kiện sẽ làm thêm phòng nghỉ cho giáo viên.

Cắt băng khánh thành phòng Tin học tại điểm trường thôn Khánh Đức, thuộc Trường Tiểu học Quế Châu

Sự xuất hiện của phòng Tin học ngay tại điểm lẻ đã giải quyết một bài toán di chuyển nan giải. Trước đây, học sinh hai thôn Khánh Đức và Xuân Thượng phải ra điểm trường chính cách nhà từ 2 đến 8km để học vi tính. Đa số các em ở với ông bà do cha mẹ đi làm xa, việc đưa đón vô cùng bất tiện.

Còn nhớ, khi đón nhận công trình này, thầy Trần Tấn Tạo, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quế Châu đánh giá tính thiết thực: "Công trình giúp nhà trường sớm thực hiện dạy và học theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Hơn thế, nó đã rút ngắn thời gian và quãng đường đi học vi tính cho các em, bớt dãi dầu trong những ngày nắng gắt, bớt ướt lạnh trong những ngày mưa dầm".

Đến với xã Na Ngoi, tỉnh Nghệ An - nơi được mệnh danh là "Cổng trời" với độ cao và sự khắc nghiệt của thời tiết. Điểm trường Na Ngoi 2 (thuộc Trường PTDTBT Tiểu học Na Ngoi 2) nằm lọt thỏm giữa đại ngàn biên giới, nơi mùa đông nhiệt độ thường xuyên xuống dưới 5 độ C, sương mù dày đặc bao phủ quanh năm.

Trước tháng 4/2025, học sinh tại đây phải học trong những lớp học tạm bợ, dựng bằng tranh tre nứa lá, thiếu ánh sáng và không đảm bảo an toàn trong mùa mưa bão.

Với sự hỗ trợ từ chương trình, các phòng học kiên cố đã được xây dựng và khánh thành vào ngày 24/4/2025 với trị giá hàng trăm triệu đồng. Đây là cái Tết đầu tiên thầy và trò Na Ngoi 2 được đón Xuân trong ngôi trường mới khang trang, sạch đẹp.

Cắt băng khánh thành 4 phòng học tại Trường PTDTBT Tiểu học Na Ngoi 2

Thầy Nguyễn Thế Hanh, Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Na Ngoi 2, đánh giá: "Sự khác biệt lớn nhất giữa cái Tết năm nay và những năm trước không nằm ở mâm cỗ hay quà bánh, mà nằm ở tâm thế của người thầy. Trước đây, cứ nghỉ Tết là chúng tôi lo. Lo mưa gió làm sập lớp học tạm, lo sau Tết học sinh ngại rét không muốn đến trường. Nhưng năm nay thì khác hẳn".

Thầy Hanh nhấn mạnh thêm: "Công trình 4 phòng học mới đã giải quyết dứt điểm tình trạng học ghép, học tạm. Tường gạch kiên cố, cửa kính kín gió giúp giữ ấm cho học sinh, đảm bảo sức khỏe để các em bám lớp. Với đặc thù vùng biên giới, sự hiện diện của những lớp học khang trang còn là cột mốc văn hóa, giúp bà con dân bản tin tưởng hơn vào giáo dục, từ đó tỉ lệ chuyên cần của học sinh được cải thiện rõ rệt".

Tại cực Bắc Tổ quốc, điểm trường Mầm non Đề Lảng (thuộc Trường Mầm non Giàng Chu Phìn, xã Mèo Vạc, Tuyên Quang) mang một dấu ấn đặc biệt về nỗ lực thi công. Nằm trên cao nguyên đá, việc vận chuyển vật liệu xây dựng lên điểm trường là một thách thức khổng lồ.

Khánh thành ngày 8/8/2025, công trình có diện tích 117m2 với tổng kinh phí hơn 354 triệu đồng. Điểm ưu việt của dự án này là thiết kế tích hợp: ngoài 01 phòng học lớn và 01 phòng học nhỏ, công trình còn có 01 phòng lưu trú dành cho giáo viên. Đây là chi tiết thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc của những người làm báo đối với nỗi vất vả của các thầy cô cắm bản.

Nhà báo Vũ Việt Trang, Tổng Giám đốc TTXVN; nhà báo Nguyễn Thiện Thuật - Tổng biên tập Báo thể thao và Văn hóa cùng hiệu trưởng Trường Mầm non Giàng Chu Phìn, đại diện Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang, đại diện UBND xã Mèo Vạc cắt băng khánh thành và thực hiện nghi thức mở biển công trình

Cô Sùng Thị Say, Hiệu trưởng Trường Mầm non Giàng Chu Phìn, chia sẻ về tác động của công trình đối với đời sống giáo viên và học sinh:

"Ở Mèo Vạc, nước và đất là hai thứ quý như vàng. Việc xây dựng được một ngôi trường kiên cố trên nền đá tai mèo là điều mà trước đây chúng tôi chỉ dám mơ ước. Tết này, niềm vui lớn nhất của nhà trường là các cô giáo cắm bản đã có nơi ăn chốn ở đàng hoàng. Phòng lưu trú giáo viên được tích hợp ngay trong điểm trường giúp các cô yên tâm công tác, không còn phải đi về hàng chục cây số đường núi nguy hiểm hay ở nhờ nhà dân chật chội".

Công trình mới được xây dựng trên khuôn viên cũ, diện tích xây dựng 117m², diện tích sử dụng 91m², tích hợp "3 trong 1" gồm 1 phòng học lớn, 1 phòng học nhỏ, 1 phòng lưu trú giáo viên

Cô Say xúc động nói thêm: "Với các cháu học sinh người Mông, ngôi trường này giờ đây là ngôi nhà đẹp nhất, ấm nhất mà các cháu từng bước vào. Sàn nhà lát gạch men sạch sẽ thay cho nền đất nện ẩm thấp trước kia đã giúp giảm hẳn các bệnh về đường hô hấp và da liễu cho trẻ trong mùa đông lạnh giá này."

Điểm trường Mầm non An Bình (xã Đông Cuông, Lào Cai), vừa khánh thành ngày 5/2/2026. Khác với các dự án trước tập trung vào phòng học, tại An Bình (cụ thể là điểm lẻ Khe Trang), chương trình tập trung giải quyết một nhu cầu cấp thiết nhưng thường bị xem nhẹ: Công trình vệ sinh và hệ thống nước sạch.

Trước đây, khu vệ sinh của trường chỉ là những lán trại tạm bợ dựng bằng tôn và bạt, nằm sát bìa rừng, ẩm thấp và mất vệ sinh. Điều này không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn tạo tâm lý sợ hãi cho học sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và nề nếp sinh hoạt.

Với kinh phí gần 400 triệu đồng, báo Thể thao và Văn hóa đã đầu tư xây mới hệ thống công trình phụ khép kín, ốp lát gạch men, trang bị thiết bị vệ sinh hiện đại và hệ thống nước sạch.

Nhà báo Nguyễn Thiện Thuật cùng đại diện lãnh đạo xã và Trường Mầm non An Bình mở băng khánh thành công trình sửa chữa, cải tạo Trường Mầm non An Bình

Cô giáo Vũ Thị Nhung, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non An Bình, khẳng định giá trị nhân văn của công trình này:

"Nhiều người có thể nghĩ nhà vệ sinh chỉ là công trình phụ, nhưng với giáo dục mầm non vùng cao, nó quyết định rất lớn đến chất lượng chăm sóc trẻ. Trước đây, mỗi lần cho các cháu đi vệ sinh là một lần cô trò đánh vật với nỗi lo rắn rết, gió lùa và sự hôi hám. Tết này, nhìn hệ thống công trình phụ sạch bong, kín gió, có đèn chiếu sáng, chúng tôi thực sự nhẹ lòng".

Cô Nhung chia sẻ thêm về sự thay đổi nhận thức: "Công trình này không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn là giáo cụ trực quan sinh động nhất để chúng tôi dạy trẻ kỹ năng sống, kỹ năng vệ sinh cá nhân văn minh. Phụ huynh khi nhìn thấy con em mình được chăm sóc trong điều kiện tốt như vậy cũng phấn khởi và tin tưởng gửi gắm con cái cho nhà trường hơn".

Khu vệ sinh mới được ốp gạch men sáng bóng, có hệ thống nước sạch, đèn chiếu sáng và quan trọng nhất là kín gió, an toàn tuyệt đối

Từ 300 triệu đồng khởi điểm tại Sơn La đến những công trình quy mô tại Nghệ An, Tuyên Quang, Lào Cai; từ việc cải tạo, sửa chữa đến xây mới phòng học, phòng Tin học và chuẩn hóa công trình vệ sinh. Hành trình gần 4 năm của "Vì mái trường cho em" cho thấy sự trưởng thành trong cách thức tổ chức và sự thấu hiểu ngày càng sâu sắc đối với nhu cầu thực tế của giáo dục vùng cao.

Ban Biên tập báo Thể thao và Văn hóa cùng các cô, trò điểm trường Khe Trang (Trường Mầm non An Bình)

Và mùa Xuân này, tại Huổi Khoang, Na Ngoi, Đề Lảng hay An Bình, tiếng ê a đánh vần của trẻ thơ đã hòa cùng tiếng gió đại ngàn, nhưng không còn bị tiếng gió át đi bởi sự lạnh lẽo. Những lớp học ấm áp như đã giữ lại mùa Xuân, gieo mầm hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn cho những đứa trẻ sinh ra nơi núi đá, sương mù.