Một con số đáng chú ý vừa được hé lộ giữa lúc World Cup 2026 đang ở cao trào. Theo khảo sát của Ipsos Sports thực hiện riêng cho hãng tin AP trong ba ngày cuối tháng 6, khoảng 6/10 người hâm mộ bóng đá ở Mỹ nói họ "cực kỳ" hoặc "rất" hào hứng khi đội tuyển Mỹ vượt qua vòng bảng, nhưng con số ấy rơi xuống chỉ còn 25% nếu tính trên tổng thể người dân Mỹ.

Những con số trong khảo sát vẽ nên một bức tranh chi tiết hơn nhiều so với hình ảnh khán đài chật kín trên tivi. Chỉ khoảng 2/10 người Mỹ tự nhận là người hâm mộ bóng đá quốc tế hoặc bóng đá nhà nghề Mỹ, một tỷ lệ còn kém xa so với những người theo dõi bóng bầu dục, bóng rổ hay bóng chày. Dù phần lớn người dân đã nghe nói ít nhiều về World Cup 2026, chỉ 1/3 trong số đó nói họ theo dõi "khá nhiều" thông tin, và vỏn vẹn 17% bày tỏ sự hào hứng cao độ với phần còn lại của giải, nhích lên không đáng kể so với khảo sát hồi tháng 5.

Đáng chú ý hơn, dù khoảng 6/10 người tin rằng World Cup sẽ khiến người Mỹ khác quan tâm hơn đến bóng đá, chỉ 24% trong số họ thừa nhận chính bản thân mình đã bị cuốn vào làn sóng ấy. Sự lạc quan, hóa ra, phần nhiều là thứ người ta gán cho người khác hơn là điều họ tự trải nghiệm. Ngay cả cách người Mỹ "tiêu thụ" giải đấu cũng cho thấy một sự gắn kết còn hời hợt: khoảng 4/10 người dùng mạng xã hội để theo dõi đội bóng, 1/4 ghé quán bar xem trận đấu, và khoảng 20-33% người hâm mộ mua áo đấu hay đồ lưu niệm.

Đây không phải lần đầu nước Mỹ đối diện nghịch lý này. World Cup 1994 từng tạo ra một mùa hè cuồng nhiệt không kém, và trực tiếp khai sinh giải nhà nghề MLS hai năm sau đó. Nhưng phải mất ba thập niên, bóng đá mới nhích lên vị trí thứ ba trong các môn thể thao được yêu thích tại Mỹ, vẫn xếp sau bóng bầu dục và bóng rổ. Điều đó cho thấy sự phấn khích trước một giải đấu và tình yêu bền vững với một môn thể thao là hai đại lượng khác nhau, và khoảng cách giữa chúng không tự động được lấp đầy chỉ vì giải đấu diễn ra thành công.

Nhiều quốc gia từng đăng cai World Cup còn vướng vào một cái bẫy khác: sự kiện sẽ thay đổi cả nền thể thao. Nam Phi năm 2010 chi 1,1 tỷ USD xây 10 sân, riêng sân Cape Town trị giá 600 triệu USD mỗi năm ngốn 6-10 triệu USD vận hành mà không có đội bóng thường trú đủ sức lấp đầy khán đài. Brazil chi gần 4 tỷ USD xây và nâng cấp 12  sân, nhưng 4 thành phố đăng cai không hề có CLB nào ở hai hạng đấu cao nhất quốc gia. Ngay cả Qatar, rút kinh nghiệm bằng thiết kế sân tháo lắp được, vẫn chưa có lời giải trọn vẹn cho bài toán hậu World Cup của một nền bóng đá nội địa quy mô nhỏ.

Sự hào nhoáng không tạo nên đam mê. World Cup 2026 tại Mỹ là một lời nhắc nhở sâu sắc rằng thành công của một giải đấu chỉ là một mảnh ghép. Thành công dù rực rỡ đến đâu, cũng cần "độ trễ" để đánh giá, khi mà trước mắt sự kiện là chất xúc tác tích cực, nhưng nó không đủ để tạo ra một cuộc cách mạng về văn hóa thể thao.

Những câu chuyện có vẽ là xa xôi ấy, trong chừng mực, cũng là bài học quý cho Việt Nam trên hành trình phát triển thể thao, đặc biệt là bóng đá.

Ví dụ như, học cách trân trọng những gì đang có. Việt Nam sở hữu một cộng đồng người hâm mộ cuồng nhiệt bậc nhất khu vực cùng nhiều môn thể thao đã có nền tảng phong trào bền vững qua nhiều thế hệ. Nếu chưa đủ nguồn lực để đưa những nền tảng ấy lên tầm cao mới, điều quan trọng là không để giá trị hiện có bị bào mòn trong lúc tìm kiếm cú hích lớn. Số khán giả bình quân của V-League không tăng trong 5 mùa gần nhất, là một cảnh báo.

Tổ chức thành công một giải đấu, xây một sân vận động hiện đại, không đồng nghĩa đạt được mọi mục tiêu đặt ra ban đầu, ngay cả một cường quốc thể thao như Mỹ vẫn đang loay hoay biến sự chú ý nhất thời thành tình yêu thực sự.

Một sự kiện lớn thành công về tổ chức vẫn có thể thất bại về di sản, nếu hạ tầng được dựng lên mà không đi kèm chiến lược phát triển con người đủ mạnh để nuôi sống nó sau khi ánh đèn sân khấu tắt.