Những công bố gần đây của tỷ phú Elon Musk về một tương lai nơi AI vượt qua trí tuệ loài người vào năm 2030, hay việc “tiền bạc không còn quan trọng” đối với hưu trí, đã gây chấn động dư luận.
Đứng trước ngưỡng cửa của một thế giới nơi robot Optimus có thể phẫu thuật tinh vi hơn con người, chúng ta – những người làm truyền thông, thể thao và võ thuật – cần nhìn nhận thế nào về giá trị của bản thân?
Khi “Cương – Nhu” đối đầu với thuật toán
Trong kinh tế báo chí, chúng ta nói về sự đào thải. Trong võ thuật, chúng ta nói về sự thích nghi. Triết lý “Cương nhu phối triển” của Vovinam dạy ta rằng: khi đối mặt với một lực lượng mạnh mẽ (như công nghệ AI), không nên dùng sức mạnh thô cứng để chống lại, mà phải dùng sự linh hoạt để chuyển hóa.
Công nghệ có thể thay thế đôi tay của võ sĩ trong việc sản xuất, thay thế bộ não của bác sĩ trong việc tính toán, nhưng nó không bao giờ thay thế được “Khí” và “Ý”. Võ thuật đỉnh cao không nằm ở chiêu thức, mà nằm ở sự khổ luyện để đạt đến trạng thái làm chủ thân – tâm. AI có thể mô phỏng một bài quyền hoàn hảo, nhưng nó không có “tâm” để cảm nhận được sự tĩnh lặng giữa hai nhịp thở.
Triết lý “biết đủ” giữa thế giới dư thừa vật chất
Elon Musk dự báo về một tương lai “thu nhập cơ bản phổ quát”, nơi hàng hóa rẻ đến mức con người không cần lo lắng về cơm áo. Đây chính là lúc triết lý Phật giáo Nguyên thủy về sự biết đủ (Santutthi) trở nên thực tế hơn bao giờ hết.
Khi các giá trị vật chất dần bão hòa, con người sẽ rơi vào cuộc khủng hoảng ý nghĩa. Nếu không phải làm việc để kiếm tiền, chúng ta sẽ làm gì? Lúc này, võ thuật và tâm linh chính là “cứu cánh”. Võ thuật giúp ta rèn luyện thân thể (Thân), còn tâm linh giúp ta tìm thấy điểm tựa bên trong (Tâm). Hưu trí thực sự trong tương lai không phải là một tài khoản ngân hàng kếch xù, mà là một tâm thế ung dung, không bám chấp vào danh lợi vốn dĩ rất vô thường (Anicca).
Năng lượng là tiền tệ, và “phước báu” là tài sản
Musk khẳng định: “Tiền tệ của tương lai về cơ bản là năng lượng”. Ở góc độ võ đạo, năng lượng chính là nguồn nội lực (Ki) mà chúng ta tích lũy qua từng giờ tập luyện. Ở góc độ tâm linh, đó là năng lượng thiện lành (Metta) phát ra từ một tâm trí thanh tịnh.
Trong một thế giới đầy biến động và “hỗn loạn” như dự báo của Musk (giai đoạn 3–7 năm tới), kẻ mạnh nhất không phải là kẻ có nhiều robot nhất, mà là kẻ có khả năng giữ được sự Định (Samadhi) giữa cơn bão. Một người võ sĩ thực thụ, với tinh thần dũng cảm và tấm lòng nhân ái, sẽ là những “nút thắt” kết nối cộng đồng khi các giá trị cũ sụp đổ.
Thay cho lời kết: Trở về với chính mình
Công nghệ có thể tiến xa đến Mặt Trăng hay khai thác tài nguyên trên Mặt Trăng như lộ trình của Musk, nhưng cuộc hành trình xa nhất và gian nan nhất vẫn là cuộc hành trình đi vào bên trong chính mình.
Tương lai của AI không đáng sợ nếu chúng ta biết lấy võ đạo làm nền tảng cho kỷ luật, lấy tâm linh làm kim chỉ nam cho đạo đức. Đừng quá lo lắng về lương hưu; hãy lo lắng nếu ngày mai ta thức dậy mà không còn ý chí để rèn luyện và không còn trái tim để yêu thương.
Võ thuật, suy cho cùng, chính là công nghệ của tâm hồn. Và công nghệ đó, không một trí tuệ nhân tạo nào có thể thay thế được.
