Vở kịch "Đồng chí" và thông điệp "giữ mình" thời bình

Trong không khí hào hùng và trang trọng của chuỗi các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), vở kịch chính luận "Đồng chí" đã có chuỗi đêm công diễn phục vụ các tầng lớp nhân dân từ vùng lõi trung tâm cho đến khu vực Bà Rịa.

Đây là một trong những tác phẩm sân khấu tiêu biểu nằm trong chiến dịch biểu diễn miễn phí do Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh chỉ đạo, với sự tham gia luân phiên của 6 đơn vị nhà hát, sân khấu kịch lớn nhằm mang nghệ thuật chất lượng cao đến gần hơn với công chúng.

Thông điệp nhân văn thời bình

Vở kịch "Đồng chí", dựa trên kịch bản gốc của tác giả Lê Thu Hạnh và được dàn dựng bởi sự kết hợp tài hoa của bộ đôi đạo diễn: Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ngọc Giàu và nghệ sỹ Quốc Thịnh. Không đi theo lối mòn tái hiện chiến tranh bằng khói lửa bom đạn thuần túy, thay vào đó, tác phẩm chọn góc tiếp cận trực diện, gai góc và đầy tính thời sự khi đặt các nhân vật vào bối cảnh thời bình đầy biến động. Vở kịch lấy bối cảnh đan xen tinh tế giữa những lát cắt ký ức chiến tranh khốc liệt tại chiến trường năm xưa và thực tại của nền kinh tế thị trường hôm nay thông qua cuộc đời của ba người lính: Ông Trung, ông Tâm và ông Chín.

Bước ra khỏi cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, những người lính từng vào sinh ra tử, chia nhau từng ngụm nước, củ sắn năm nào nay lại phải bước vào một "cuộc chiến" mới - cuộc chiến không có tiếng súng nhưng vô cùng cam go và tàn nhẫn. Đó là cuộc chiến với những cám dỗ vật chất, danh vọng, quyền lực và cả sự tha hóa đạo đức, lối sống. Cơ chế thị trường với sự lên ngôi của đồng tiền đã trở thành một thứ "thuốc thử" liều cao đối với bản lĩnh của những người cách mạng. Có người vẫn giữ được tấm lòng son sắt nhưng cũng có người đã sa ngã, để bản thân bị cuốn trôi theo những toan tính ích kỷ, đẩy tình đồng chí, đồng đội thiêng liêng vào những thử thách nghiệt ngã.

Xuyên suốt các lớp diễn, khán giả được chứng kiến những xung đột nội tâm kịch tính, những cuộc đối thoại nảy lửa giữa ba người lính già. Sự đối lập giữa lối sống thanh cao, kiên định giữ vững lý tưởng của người chiến sỹ và sự biến chất, cơ hội của những kẻ mượn danh "công thần cách mạng" để trục lợi đã đẩy cao trào kịch lên đỉnh điểm. Qua đó, tác phẩm khẳng định một chân lý sâu sắc rằng, giữ vững phẩm giá và sự trong sạch trước sức mạnh của đồng tiền trong thời bình chính là "thước đo" bản lĩnh thực sự của người chiến sỹ cách mạng hôm nay.

Đánh giá về tư tưởng chủ đạo của tác phẩm, đạo diễn Quốc Thịnh chia sẻ: "Chúng tôi không muốn tái hiện chiến tranh theo kiểu khói lửa thuần túy. Giữ được mình trước mưa bom bão đạn đã khó, giữ được sự trong sạch, giữ vẹn nguyên hai chữ "Đồng chí" trước những cám dỗ vô hình của tiền tài trong thời bình lại càng khó hơn. Tác phẩm là lời nhắc nhở rằng, cuộc chiến bảo vệ những giá trị tốt đẹp vẫn diễn ra hằng ngày, hằng giờ trong chính mỗi con người, mỗi tổ chức".

Ngọn lửa tiếp nối giữa các thế hệ

Sự trở lại của vở kịch "Đồng chí" trong chuỗi sự kiện 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tạo nên một làn sóng cảm xúc mạnh mẽ trong lòng công chúng. Để có được chuỗi đêm công diễn chất lượng và giàu cảm xúc, toàn bộ tập thể nghệ sỹ, cán bộ của Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ 5B đã làm việc với tinh thần cống hiến hết mình như những người chiến sỹ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa.

Đặc biệt, vở diễn ghi nhận sự nỗ lực vượt bậc của các diễn viên trẻ khi phải hóa thân vào những nhân vật mang gánh nặng nội tâm lớn. Nổi bật trong dòng chảy xung đột thế hệ của tác phẩm là nhân vật Đạt (do diễn viên trẻ Khánh Đăng thủ vai) - người đại diện cho thế hệ trẻ lựa chọn bước vào hàng ngũ vũ trang để tiếp bước phụng sự Tổ quốc trong thời kỳ mới. Những trăn trở và mâu thuẫn giữa cách ứng xử của thế hệ đi trước và thế hệ hôm nay trước các giá trị nền tảng đã tạo nên chiều sâu kịch tính đầy xúc động.

Chia sẻ về quá trình xây dựng vai diễn từ những ngày đầu dự án khởi động vào năm 2024, diễn viên Khánh Đăng không giấu được sự hồi hộp khi tìm kiếm chất liệu cho nhân vật. Nam diễn viên cho biết, chất liệu không ở đâu xa, chính là những người trẻ, nhất là các bạn học sinh, sinh viên, hay những người đã đi làm. Anh nhìn vào cách họ yêu nước, cách họ đóng góp cho Tổ quốc cũng như cách họ đối diện, cư xử với sự hiện đại và nền hòa bình ở thời điểm hiện tại. Anh đọc thêm báo đài, xem phim tài liệu và quan sát các sự kiện của một đất nước thời bình để đưa vào vai diễn.

Nghệ sỹ Chánh Trực (vai Tâm) bộc bạch, đứng trên sân khấu trong những ngày tháng 7 lịch sử này, bản thân người nghệ sỹ cũng cảm thấy trách nhiệm rất lớn. Nghệ sỹ Chánh Trực cũng rất tự hào khi thấy các bạn diễn viên trẻ đã đào sâu nghiên cứu lịch sử, hóa thân vào vai diễn bằng sự thấu cảm sâu sắc. Sự nối tiếp thế hệ này chính là mạch nguồn giúp những giá trị cốt lõi của lịch sử không bị lãng quên.

Sức sống của "Đồng chí" không chỉ nằm ở những giải thưởng chuyên môn danh giá như Huy chương Vàng Liên hoan Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh hay Giải thưởng Sáng tạo Thành phố mà quý giá hơn cả chính là sự chật kín của khán phòng và những giọt nước mắt đồng cảm từ người xem. Trong đêm diễn, hình ảnh những cụ già tóc bạc phơ ngồi cạnh các em nhỏ cùng theo dõi từng tình tiết và cùng khóc, cùng cười với nhân vật đã tạo nên một bức tranh xúc động về sự gắn kết thế hệ.

Cuối mỗi buổi diễn, Nghệ sỹ Nhân dân Mỹ Uyên và các nghệ sỹ dành thời gian giao lưu, chụp hình lưu niệm với khán giả. Không giấu nổi sự xúc động khi chứng kiến khán phòng chật kín khán giả các thế hệ, Nghệ sỹ Nhân dân Mỹ Uyên nghẹn ngào: "Tôi thực sự quá xúc động khi thấy các cô, các chú dù đã có tuổi vẫn không quản ngại đường xa, vất vả đi thang máy lên tận tầng 3 để ủng hộ anh em nghệ sỹ. Được biết, có những khán giả đến từ nhiều khu vực ngoại thành xa xôi của Thành phố. Sự hiện diện của quý khán giả chính là niềm vinh hạnh lớn của chúng tôi".

Nói về hành trình đưa tác phẩm đến với công chúng ở phường Bà Rịa, Nghệ sỹ Nhân dân Mỹ Uyên xúc động kể, cả đoàn nghệ sỹ từ già đến trẻ đều phải thức dậy từ 5 giờ, tới nơi ai cũng tất bật chuẩn bị và rất háo hức khi được diễn phục vụ bà con. Với ê-kíp, từ những người làm nghề kỳ cựu cho đến các bạn trẻ, ai cũng khát khao được đứng dưới ánh đèn sân khấu. Ở góc độ làm nghề, thù lao hay tiền bạc chưa bao giờ là thước đo duy nhất hay là vấn đề được đặt lên hàng đầu. Điều các nghệ sỹ khao khát nhất là cảm giác háo hức trước giờ mở màn, là cơ hội được sống trọn vẹn cùng nhân vật và truyền tải những giá trị nhân văn của các tác phẩm sân khấu chất lượng cao lan tỏa đến cộng đồng.

Vở kịch khép lại bằng một "nốt lặng" đầy suy tưởng nhưng cũng đồng thời mở ra niềm tin yêu kiên định vào tương lai tươi sáng. Tác phẩm đã hoàn thành xuất sắc vai trò là một "đài hoa" nghệ thuật trang trọng, tri ân sâu sắc tinh thần kiên trung mà thế hệ cán bộ, chiến sỹ đi trước đã cống hiến cho sự nghiệp giải phóng, xây dựng và phát triển Thành phố. Đây cũng là lời tự nhắc nhở đối với mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hôm nay, cần tiếp tục giữ vững ngọn lửa lý tưởng, bảo vệ chân lý thời bình, chung tay quyết tâm xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh ngày càng văn minh, hiện đại, nghĩa tình, xứng đáng với tầm vóc của Thành phố mang tên vị Lãnh tụ kính yêu của dân tộc.