Vạn Tường - Du lịch giải bài toán giữ vững vùng xanh và di sản đại dương

Giữa tâm điểm sôi động của Khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi) - nơi những cảng biển hiện đại, các đường ống dẫn dầu dọc ven biển, các cụm nhà máy công nghiệp đang vươn mình phát triển, Vạn Tường đang trở thành một điểm đến hội tụ với hệ sinh thái và trải nghiệm đa dạng

Thiên nhiên ban tặng cho nơi đây gần 300 ha hệ sinh thái biển với các rạn san hô rực rỡ, thảm rong mơ, cỏ biển; hơn 200 ha rừng Cóc trắng tại Bàu Cá Cái và gần 180 ha rừng dừa nước xanh mát tại Cà Ninh.

Những di sản qua nhiều thời đại

Vạn Tường mang trong mình dòng chảy văn hóa biển đảo đậm đà bản sắc cùng bề dày lịch sử hào hùng. Nơi đây lưu giữ nhiều di tích thiêng như Di tích lịch sử Chiến thắng Vạn Tường, Trạm dã chiến Hòn Đá Chồng, Miếu Tiền Hiền và Giếng Vương.

Dọc theo bờ biển là hệ thống các lăng vạn trầm mặc như Thanh Thủy, Phước Thiện, Sơn Trà, Tuyết Diêm - những cột mốc tâm linh lưu giữ tri thức đại dương qua bao thế hệ. Tiêu biểu là Lăng Vạn Thanh Thủy, di tích lịch sử cấp tỉnh có từ năm 1826 dưới thời vua Minh Mạng, trải qua 5 đời vua với 6 lần sắc phong, hiện diện như chỗ dựa tinh thần cho cho những chuyến vươn khơi bám biển của ngư dân.

Hành trình khám phá Vạn Tường ghi dấu bởi những điểm đến cốt lõi: Rừng ngập mặn Bàu Cá Cái, "lá phổi xanh" hơn 200 ha với hàng ngàn cây cóc trắng mọc tự nhiên và tiếp tục được người dân phủ xanh hàng năm để điều hòa không khí.

Rừng dừa nước Cà Ninh, vùng sinh thái ven sông rộng gần 180 ha có tuổi đời hơn 300 năm, từng là căn cứ địa cách mạng kiên trung thời kháng chiến, nay trở thành không gian du lịch sinh thái đặc sắc.

Gành Yến & Hòn Cóc - kỳ quan địa chất núi lửa hàng triệu năm tuổi ôm lấy hệ sinh thái rạn san hô nguyên sơ. Các làng chài cổ Phước Thiện, An Cường, Lệ Thủy, nơi giữ trọn nét sinh hoạt mộc mạc và bình yên của cư dân miền biển.

Trong cuốn sách "Xoay chuyển tình hình Biển Đông- Vì một tương lai bền vững" (Tên tiếng Anh: "Dispatches from the South China Sea: Navigating to Common Ground) của James Borton, một nhà nghiên cứu môi trường đồng thời là một phóng viên Mỹ đã phỏng vấn nhiều ngư dân tại Quảng Ngãi, ông viết: "Đối với người Việt Nam, bản sắc của họ gắn chặt vào mối quan hệ với Biển Đông, đặc biệt là với các ngư dân. Điều đó giữ họ trong một mạng lưới cộng đồng, văn hoá và di sản". Điều này thể hiện rất rõ trong tín ngưỡng và mối quan hệ cộng đồng ở các làng chài ven biển ở Vạn Tường.

Trải nghiệm đa dạng

Đến Vạn Tường, du khách không chỉ cùng lúc trải nghiệm nhiều loại hình sinh thái, mà còn được lắng nghe những câu chuyện cảm động về ý chí của con người - những ngư dân bám biển bảo vệ hải đảo qua nhiều biến động lịch sử.

Khi ngồi trên chiếc xuồng ba lá lướt nhẹ dưới rừng Cóc trắng Bàu Cá Cái, lắng nghe người chèo thuyền kể về mùa chim về, mùa hoa nở và quan sát sự hồi sinh của môi trường thủy sinh ngay cạnh những đường ống dẫn dầu.

Du khách còn được tận hưởng cảm giác thư thái khi đi thuyền len lỏi giữa rừng dừa nước Cà Ninh, nghe các chú, các cô nông dân kể chuyện lịch sử hào hùng thời kháng chiến và ước mơ gìn giữ ngôi nhà chung cho bầy tôm cá dưới lòng sông.

Hay hòa mình vào hoạt động lặn biển ngắm rạn san hô tại Gành Yến, chạm tay vào dấu vết nham thạch núi lửa cổ xưa. Sự chân thành và lòng hiếu khách của người dân biến họ thành những "người kể chuyện" chạm đến trái tim du khách.

Hướng đến mô hình sinh kế bền vững

Theo ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường, đằng sau bức tranh thiên nhiên đa dạng là dấu ấn của một cộng đồng gắn kết chặt chẽ. Chính quyền địa phương xác định phát triển du lịch phải đi đôi với bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan tự nhiên.

Và những người ngư dân bám biển, nông dân gắn liền với đất cát đến các lực lượng trí thức địa phương đã cùng nhau xây dựng lên các hợp tác xã (HTX) và tổ cộng đồng như HTX Du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái, Tổ cộng đồng Hòn Cóc, Gành Yến và Rừng dừa nước Cà Ninh. Họ không chỉ là những người quản lý, bảo vệ tài nguyên mà còn là chủ nhân thực sự của vùng đất.

Mô hình du lịch cộng đồng tại Vạn Tường phản ánh một cộng đồng biết trân quý quá khứ và có trách nhiệm với tương lai. Người dân địa phương trực tiếp tham gia quản lý, điều hành và hưởng lợi từ du lịch. Ông Nguyễn Ngọc Sơn, Tổ trưởng Tổ DLCĐ Rừng dừa nước Cà Ninh cho rằng, qua các hoạt động cùng nhau, ngoài việc giúp gia đình có thêm nguồn thu, những người dân còn cảm nhận được sự gắn kết của tình làng nghĩa xóm.

Bức tranh du lịch Vạn Tường là lời giải cho bài toán phát triển hài hòa giữa công nghiệp hóa và bảo tồn sinh thái. Áp lực công nghiệp hóa đang trở thành động lực để cộng đồng biết trân quý những khu rừng ngập mặn, những cánh rừng dừa nước, những rạn san hô chưa bị đổi màu giữa biển khơi.