Văn bia Phố Hiến và Ma nhai núi Non Nước được UNESCO ghi danh

2 hồ sơ "Văn bia Phố Hiến" (tỉnh Hưng Yên) và "Ma nhai trên núi Non Nước" (tỉnh Ninh Bình) của Việt Nam đã được đưa vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Thông tin từ Cục di sản Văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết: ngày 5/11/2026, tại Kỳ họp lần thứ 11 diễn ra ở Jakarta (Indonesia), Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP) đã thông qua việc ghi danh hai hồ sơ "Văn bia Phố Hiến" (tỉnh Hưng Yên) và "Ma nhai trên núi Non Nước" (tỉnh Ninh Bình) vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kỳ họp lần thứ 11 của MOWCAP có hơn 150 đại biểu đến từ 24 quốc gia thành viên. Đoàn Việt Nam tham dự gồm đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Cục Di sản văn hóa, Ủy ban quốc gia Chương trình Ký ức thế giới của Việt Nam), Ủy ban UNESCO Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, lãnh đạo và cộng đồng các địa phương có di sản thuộc hai tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình.

Hội nghị tập trung đánh giá các hoạt động của MOWCAP giai đoạn 2024 - 2026; góp ý, thông qua một số nội dung sửa đổi trong Quy chế hoạt động và Hướng dẫn bảo vệ di sản tư liệu của Chương trình; tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề "Thế giới của nước: Các cộng đồng du mục biển, di sản tư liệu và Ký ức thế giới"; xem xét 24 hồ sơ đề cử ghi vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Sau 3 ngày làm việc, Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO và các quốc gia thành viên đã bỏ phiếu thông qua 21/24 hồ sơ ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có 2 hồ sơ của Việt Nam.

Theo MOWCAP, hai hồ sơ "Văn bia Phố Hiến" và "Ma nhai trên núi Non Nước" của Việt Nam đáp ứng các tiêu chí ghi danh về tính xác thực, tính toàn vẹn, tính độc bản, tầm quan trọng và ý nghĩa ở cấp khu vực; có kế hoạch bảo quản, quản lý và tiếp cận khả thi.

"Văn bia Phố Hiến", tỉnh Hưng Yên

Văn bia Phố Hiến gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, nằm tại các di tích thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến (tỉnh Hưng Yên). Đây là di sản tư liệu mang tính toàn vẹn và xác thực, được cộng đồng gìn giữ nguyên trạng qua nhiều thế kỷ, phản ánh một thời kỳ lịch sử của Phố Hiến, thương cảng quốc tế tiêu biểu ở châu Á thời bấy giờ.

Phố Hiến hình thành và phát triển từ thế kỷ XVI, đạt đến thời kỳ cực thịnh trong thế kỷ XVII, trở thành một trong những trung tâm văn hóa - thương mại lớn ở Việt Nam và trung tâm giao thương của khu vực Đông Nam Á và Đông Á. Nơi đây thu hút nhiều thương nhân nước ngoài như người Hoa, người Nhật và từ nửa cuối thế kỷ XVII có sự hiện diện của người Hà Lan, Bồ Đào Nha, Anh.

Ngoài việc phản ánh quá trình phát triển đô thị và hoạt động thương mại, Văn bia Phố Hiến còn ghi lại quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, sự giao thoa tôn giáo, tín ngưỡng trong đời sống của cộng đồng cư dân người Việt và người nước ngoài tại một đô thị cảng quốc tế từ thế kỷ XVII đến XX. Di sản cũng thể hiện truyền thống hiếu học của người Hưng Yên qua 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng, đồng thời ghi chép sự đóng góp của phụ nữ trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng Phố Hiến. Đây là nguồn tư liệu quan trọng đối với việc nghiên cứu ngoại giao văn hóa, kinh tế và giao lưu hàng hải khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung, thương cảng Phố Hiến nói riêng.

"Ma nhai trên núi Non Nước", tỉnh Ninh Bình

Ma nhai trên núi Non Nước là di sản tư liệu được khắc trực tiếp trên vách đá bằng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ tại Di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước (tỉnh Ninh Bình), có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX.

Hiện di sản này còn 43 bản văn khắc với nội dung đa dạng, hình thức độc đáo, gồm nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ... do các vị vua, quan, danh nhân, nhà văn hóa, nhà thơ lưu đề và được nghệ nhân thể hiện bằng kỹ thuật điêu khắc đá truyền thống.

Đồng thời, di sản tư liệu này phản ánh lịch sử dựng nước, giữ nước của Việt Nam; quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa ở Đông Á qua hiện tượng Tam giáo đồng nguyên giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo và sự dung hợp với tín ngưỡng bản địa Việt Nam; lịch sử văn học Việt Nam trung đại trong dòng chảy văn học chữ Hán ở Đông Á.

Nội dung một số ma nhai trên núi Non Nước cũng cho thấy sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động xã hội, tôn giáo qua các giai đoạn lịch sử, phản ánh những biểu hiện về bình đẳng giới ở Việt Nam từ thời trung đại (thế kỷ XIV).

Với việc có thêm 2 Di sản tư liệu được Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO ghi danh, đến nay Việt Nam đã có 13 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh (gồm 4 di sản tư liệu trong Danh mục thế giới và 9 di sản tư liệu trong Danh mục khu vực châu Á- Thái Bình Dương).

Thành tích này đóng góp tích cực vào mục tiêu đã được Bộ Chính trị đưa ra tại Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển di sản văn hóa Việt Nam: "Phấn đấu thêm 5 di sản văn hoá được UNESCO công nhận, ghi danh" (đến năm 2030) và "10 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh" (đến năm 2045).